Księga Rodzaju: streszczenie i co naprawdę mówi

Księga Rodzaju (Genesis, po polsku dawniej „Księgi Rodzaju") jest pierwszą księgą Pisma Świętego i pierwszą z pięciu ksiąg Mojżeszowych. Opowiada o początku wszystkiego: świata, człowieka, grzechu, obietnicy i narodu wybranego. Poniżej: streszczenie w porządku rozdziałów, sens katolicki i odpowiedź na pytanie, które wraca najczęściej — o sześć dni stworzenia.

Streszczenie

Księga liczy pięćdziesiąt rozdziałów i dzieli się na dwie nierówne części.

Rozdziały 1-11: początki ludzkości.

• Stworzenie (Rdz 1-2). „Na początku stworzył Bóg niebo i ziemię" (Rdz 1, 1). Bóg powołuje świat do istnienia słowem, w sześciu dniach, i po każdym dziele stwierdza, „że było dobre". Człowieka stwarza osobno: „na obraz swój, na obraz Boży stworzył go, mężczyzną i niewiastą stworzył ich" (Rdz 1, 27), i umieszcza w ogrodzie, „aby go uprawiał i strzegł".
• Upadek (Rdz 3). Wąż kusi, człowiek nie ufa. Bóg wypowiada wtedy zdanie zwane Protoewangelią, pierwszą zapowiedzią Odkupienia: „Położę nieprzyjaźń między tobą a między niewiastą i między potomstwem twoim a potomstwem jej; ona zetrze głowę twoją" (Rdz 3, 15).
• Kain i Abel (Rdz 4) — pierwsze zabójstwo, owoc zazdrości.
• Potop i Noe (Rdz 6-9) — kara i ocalenie, arka i przymierze tęczy.
• Wieża Babel (Rdz 11) — pycha zbiorowa i pomieszanie języków.

Rozdziały 12-50: patriarchowie.

• Abraham (Rdz 12-25). „Wynijdź z ziemi twojej… a idź do ziemi, którą ci wskażę" (Rdz 12, 1). Bóg zawiera z nim przymierze, obiecuje potomstwo liczne jak gwiazdy i wystawia go na próbę ofiary z Izaaka.
• Izaak (Rdz 25-27) — syn obietnicy.
• Jakub (Rdz 27-36) — walka z aniołem, nowe imię Izrael, dwunastu synów, z których wyjdzie dwanaście pokoleń.
• Józef (Rdz 37-50) — sprzedany przez braci, wywyższony w Egipcie, ratuje rodzinę od głodu i przebacza. To on wypowiada zdanie, które streszcza całą księgę: „wyście o mnie źle myśleli, ale Bóg obrócił to w dobre".

Co ta księga naprawdę mówi

Cztery prawdy, których Kościół uczy na podstawie tych rozdziałów — i które są właściwą treścią księgi:

1. Bóg stworzył wszystko z niczego, wolnie i z dobroci. Świat nie jest ani wieczny, ani przypadkowy, ani boski.
2. Stworzenie jest dobre. Powtarzane „widział Bóg, że było dobre" wyklucza pogląd, jakoby materia była zła — pogląd, z którym Kościół walczył przez wieki.
3. Człowiek jest obrazem Boga — stąd jego godność, niezależna od wieku, zdrowia i użyteczności. Stąd też nierozerwalność małżeństwa: „będą dwoje w jednym ciele".
4. Grzech wszedł na świat przez nieposłuszeństwo, a wraz z nim śmierć — i natychmiast została dana obietnica Odkupiciela. Zob. grzech pierworodny i Niepokalane Poczęcie, które tradycja odczytuje w świetle Rdz 3, 15.

Sześć dni stworzenia — jak to rozumieć

Pytanie stawiane najczęściej, więc odpowiadamy wprost i bez wykrętów.

Kościół naucza, że Bóg stworzył świat — to jest prawda wiary. Nie naucza natomiast, ile trwał każdy dzień. Ojcowie Kościoła już w pierwszych wiekach czytali „dni" rozmaicie: święty Augustyn sądził, że nie należy ich brać za doby, i przestrzegał chrześcijan przed wypowiadaniem się o rzeczach przyrodzonych w sposób, który naraża wiarę na śmieszność.

Rozróżnienie, które porządkuje całą sprawę: Pismo mówi nam, kto stworzył świat i po co; nauki przyrodnicze badają, jak i kiedy. Nie są to odpowiedzi konkurencyjne, lecz odpowiedzi na różne pytania. Sobór Watykański I orzekł zresztą, że rozum i wiara nie mogą być ze sobą sprzeczne, bo obie pochodzą od tego samego Boga; prawdziwa sprzeczność zawsze oznacza, że po którejś stronie popełniono błąd.

Co natomiast nie jest przedmiotem dowolności: że świat został stworzony przez Boga z niczego, że dusza ludzka jest stworzona bezpośrednio przez Boga i że grzech pierworodny jest rzeczywistym wydarzeniem, a nie mitem — od niego bowiem zależy sens Odkupienia.

Jak czytać Księgę Rodzaju

• Czytaj ją do końca. Kto zatrzyma się na rozdziale trzecim, wyniesie wrażenie księgi o karze. Kto dojdzie do Józefa, zobaczy księgę o Opatrzności.
• Szukaj obietnicy, nie kroniki. Nicią przewodnią jest zapowiedź: potomstwo niewiasty, przymierze z Abrahamem, błogosławieństwo dla wszystkich narodów.
• Czytaj w świetle Ewangelii. Święty Paweł nazywa Chrystusa drugim Adamem: przez jednego przyszła śmierć, przez Drugiego życie.

O innych księgach piszemy przy Ewangelii i przy Apokalipsie świętego Jana; wybór wersetów podajemy przy cytatach z Pisma Świętego.

Często zadawane pytania

O czym jest Księga Rodzaju?

O początkach: stworzeniu świata i człowieka, upadku i obietnicy Odkupiciela, potopie i wieży Babel (rozdziały 1-11), a następnie o patriarchach — Abrahamie, Izaaku, Jakubie i Józefie (rozdziały 12-50).

Czy trzeba wierzyć, że świat powstał w sześć dni?

Kościół naucza, że Bóg stworzył świat — to prawda wiary. Nie naucza natomiast, ile trwał każdy „dzień"; już święty Augustyn nie brał ich za doby. Pismo mówi, kto i po co stworzył świat; nauki przyrodnicze badają, jak i kiedy.

Co to jest Protoewangelia?

Zdanie z Rdz 3, 15 — „Położę nieprzyjaźń między tobą a między niewiastą… ona zetrze głowę twoją" — czyli pierwsza zapowiedź Odkupienia, wypowiedziana zaraz po upadku człowieka.

Ile rozdziałów ma Księga Rodzaju?

Pięćdziesiąt. Pierwsze jedenaście mówi o początkach ludzkości, pozostałe trzydzieści dziewięć — o patriarchach.

Jakie zdanie streszcza Księgę Rodzaju?

Słowa Józefa do braci: „wyście o mnie źle myśleli, ale Bóg obrócił to w dobre". Cała księga jest o Opatrzności, która prowadzi do celu także przez ludzki grzech.

Aplikacja Iter Fidei zawiera modlitwy, litanie i nowenny, po łacinie i po polsku, z audio. Pobierz tutaj.

Źródła. Pismo Święte w przekładzie ks. Jakuba Wujka (Rdz 1-50); Katechizm św. Piusa X i Katechizm Rzymski, o stworzeniu i o grzechu pierworodnym; Sobór Watykański I, konstytucja Dei Filius (o stworzeniu i o rozumie); Leon XIII, encyklika Providentissimus Deus (1893).