Święta Lipka: sanktuarium, organy i historia miejsca

Święta Lipka to najsłynniejsze sanktuarium maryjne Warmii i Mazur, nazywane niekiedy „Częstochową Północy". Ściągają tu dwie rzeczy: cudowny obraz Matki Bożej i organy z ruchomymi figurami, które w porze koncertu wprawiają w ruch aniołów i dzwonki. Poniżej: historia miejsca, co zobaczyć i jak przygotować pielgrzymkę.

Legenda lipy

Nazwa pochodzi od podania, którego początki giną w średniowieczu. Skazaniec oczekujący w więzieniu w Kętrzynie na wyrok śmierci miał w nocy otrzymać od Matki Bożej kawałek drewna i nóż; wyrzeźbił z nich figurę tak piękną, że sędziowie uznali to za znak i darowali mu życie. Wracając wolno, zawiesił figurę na lipie rosnącej przy drodze — i od tej lipy miejsce wzięło nazwę.

Podanie to jest legendą, nie relacją historyczną, i mówimy o tym wprost. Zachowuje jednak prawdę, którą warto usłyszeć: łaska przychodzi tam, gdzie po ludzku nie ma już wyjścia. Podobnie rzecz się ma z podaniem o świętym Krzysztofie — pobożne opowieści niosą sens, choć nie są kroniką.

Pewne jest natomiast, że kult istniał tu przed XVI wiekiem, że miejsce ściągało pielgrzymów z całych Prus, że w czasie reformacji kaplicę zburzono, a pielgrzymowanie zakazano — i że w wieku XVII miejsce odzyskano i odbudowano.

Kościół i jego wnętrze

Obecny kościół wznieśli jezuici w drugiej połowie XVII wieku; jest to jedno z najwybitniejszych dzieł baroku w tej części Europy. Zespół tworzą: kościół, otaczające go krużganki z kaplicami w narożnikach oraz dziedziniec — układ zamknięty, który sam z siebie skłania do obchodzenia w modlitwie.

W ołtarzu głównym czczony jest obraz Matki Bożej Świętolipskiej, koronowany koronami papieskimi w roku 1968. Przedstawia Madonnę z Dzieciątkiem; przy nim, jak w każdym starym sanktuarium, gromadzono przez wieki wota.

Organy z ruchomymi figurami

To one przyciągają dziś najwięcej odwiedzających. Instrument, zbudowany na początku XVIII wieku, ma ruchomy prospekt: podczas gry aniołowie poruszają rękami, dzwonią dzwonki, obraca się gwiazda i figury Zwiastowania. Kilka razy dziennie odbywają się krótkie prezentacje instrumentu, a latem koncerty organowe.

Jedna uwaga, która wraca w każdym sanktuarium ściągającym zwiedzających: kościół nie jest salą koncertową. Ruchome figury są ozdobą, a nie celem podróży; ktokolwiek przyjeżdża, dobrze zrobi, jeśli zostanie na Mszy świętej albo choć na dziesiątce różańca przed obrazem. Inaczej wywiezie stąd wspomnienie mechanizmu zamiast łaski.

Odpusty i pielgrzymki

Głównym odpustem jest Nawiedzenie Najświętszej Maryi Panny (2 lipca w kalendarzu tradycyjnym) oraz uroczystości maryjne okresu letniego. Ruch pielgrzymkowy trwa od maja do września; przychodzą pielgrzymki piesze z Warmii, Mazur i dalszych stron.

Praktycznie przed przyjazdem:

• sprawdzić porządek Mszy i prezentacji organowych — w sezonie bywa gęsty, poza sezonem rzadszy;
• przyjechać rano, jeśli zależy nam na modlitwie w ciszy;
• zajrzeć do krużganków — kaplice narożne i malowidła są częścią zespołu, którą większość odwiedzających pomija;
• skorzystać ze spowiedzi; w sanktuariach jest ona zwykle łatwiej dostępna niż w parafii. Zob. spowiedź.

O sensie samego pielgrzymowania — i o tym, czym różni się ono od turystyki — piszemy przy pielgrzymce. Inne wielkie sanktuaria polskie to Jasna Góra, Kalwaria Zebrzydowska, Niepokalanów, Licheń oraz Gietrzwałd — jedyne w Polsce objawienie maryjne uznane przez Kościół, położone niedaleko stąd.

Często zadawane pytania

Skąd wzięła się nazwa Święta Lipka?

Od podania o skazańcu z Kętrzyna, który miał wyrzeźbić w więzieniu figurę Matki Bożej i zawiesić ją na lipie przy drodze. Jest to legenda, nie relacja historyczna; pewne jest natomiast, że kult istniał w tym miejscu przed XVI wiekiem.

Czym słyną organy w Świętej Lipce?

Ruchomym prospektem: podczas gry aniołowie poruszają rękami, dzwonią dzwonki i obracają się figury Zwiastowania. Instrument zbudowano na początku XVIII wieku; kilka razy dziennie odbywają się jego prezentacje.

Kto zbudował kościół w Świętej Lipce?

Jezuici, w drugiej połowie XVII wieku. Zespół tworzą kościół, krużganki z kaplicami w narożnikach i dziedziniec — jedno z najwybitniejszych dzieł baroku w tej części Europy.

Czy obraz Matki Bożej Świętolipskiej jest koronowany?

Tak, koronami papieskimi w roku 1968.

Kiedy najlepiej przyjechać do Świętej Lipki?

Ruch pielgrzymkowy trwa od maja do września, a głównym odpustem są uroczystości maryjne okresu letniego. Kto chce się modlić w ciszy, powinien przyjechać rano, przed grupami.

Aplikacja Iter Fidei zawiera modlitwy, litanie i nowenny, po łacinie i po polsku, z audio. Pobierz tutaj.

Źródła. Kroniki jezuickie sanktuarium w Świętej Lipce; koronacja obrazu Matki Bożej Świętolipskiej (1968); dzieje diecezji warmińskiej; Pismo Święte w przekładzie ks. Jakuba Wujka (Łk 1, 48).