Abp Gallagher w Moskwie: dialog wznowiony, tradycja mierzy pokój

Sekretarz ds. Relacji z Państwami i Organizacjami Międzynarodowymi, abp Paul Richard Gallagher, udaje się do Moskwy od 24 do 28 sierpnia 2026 roku. We wtorek 25 sierpnia ma tam spotkać się z rosyjskim ministrem spraw zagranicznych Siergiejem Ławrowem: są to pierwsze bezpośrednie kontakty na wysokim szczeblu między szefem dyplomacji Stolicy Apostolskiej a rządem Federacji Rosyjskiej od blisko pięciu lat. Rzeczniczka rosyjskiego ministerstwa spraw zagranicznych potwierdziła spotkanie, wskazując, że rozmowy będą dotyczyć stanu i perspektyw stosunków między Rosją a Stolicą Apostolską, współpracy w ramach organizacji międzynarodowych oraz kwestii międzynarodowych będących przedmiotem wspólnego zainteresowania. Program przewiduje także spotkania z przedstawicielami Patriarchatu Moskiewskiego oraz z miejscową wspólnotą katolicką, mniejszościową i rozproszoną. Nie zapowiedziano żadnego spotkania z prezydentem Władimirem Putinem, a znany program nie wskazuje żadnej konkretnej inicjatywy mediacyjnej.

Ostatnia wizyta abp. Gallaghera w Moskwie miała miejsce w listopadzie 2021 roku; spotkał się wówczas z premierem Michaiłem Miszustinem, tym samym Siergiejem Ławrowem oraz metropolitą Hilarionem Ałfiejewem, którego wydziałem zewnętrznych stosunków kościelnych Patriarchatu kieruje od 2022 roku metropolita Antoni. Podczas swojego pobytu abp Gallagher będzie także przewodniczył celebracji eucharystycznej i spotka się z biskupami, duchowieństwem oraz zakonnikami i zakonnicami.

Pokój mierzy się sprawiedliwością i porządkiem

Dyplomacja, która stara się oszczędzić krew i utorować drogę między walczącymi narodami, w pełni należy do misji Kościoła; nie kwestionujemy tego. Lecz tradycja zna tylko jeden pokój: ten, który opiera się na sprawiedliwości i na porządku. Święty Augustyn określa go jednym słowem: pokój jest «tranquillitas ordinis», spokojem porządku. A Pismo podaje jego korzeń: «opus iustitiae pax», dziełem sprawiedliwości będzie pokój (Iz 32, 17). Prawdziwy pokój nie jest więc ani brakiem napięcia, ani samym wznowieniem kontaktu; jest owocem oddanej sprawiedliwości, a u swego kresu — panowania Chrystusa nad narodami. Dialog mierzy się tym, a nie samym swoim istnieniem.

Jeden Kościół i powrót odłączonych

Spotkanie z Patriarchatem Moskiewskim dotyka punktu jeszcze poważniejszego. Rosyjski Kościół prawosławny jest ciałem odłączonym od Stolicy Piotrowej, a tradycja nie zna dwóch Kościołów, które rozmawiałyby jak równy z równym. Jest tylko jeden Kościół Chrystusa, ten, którym rządzi Piotr, a jedność chrześcijan nie dokonuje się przez federację wyznań, lecz przez powrót odłączonych do jedynej owczarni. Pius XI nauczał tego bez ogródek w encyklice «Mortalium animos» (1928): prawdziwa jedność osiąga się jedynie przez powrót odłączonych do jedynego prawdziwego Kościoła Chrystusa, który niegdyś opuścili. Sam Pan obiecał tylko «jedną owczarnię i jednego pasterza» (J 10, 16).

Miara

W tej mierze wizytę można osądzić spokojnie. O ile szuka pokoju i przychodzi wesprzeć katolicką trzodę rozproszoną na ogromnym terytorium, służy wiecznej misji Kościoła i mówimy to bez zastrzeżeń. Lecz dwie rzeczy, których wymaga miara, muszą pozostać w polu widzenia. Po pierwsze, wznowienie stosunków nie jest jeszcze dziełem pokoju: znany program nie niesie na tym etapie żadnej konkretnej inicjatywy; jest to oczekiwanie, nie wynik, i trzeba to tak nazwać. Po drugie, rozmowa ekumeniczna nie może uchodzić za uznanie dwóch równych Kościołów: jedyną jednością, jakiej oczekuje wiara, pozostaje powrót odłączonych braci do Kościoła rzymskiego. Dialog, który by o tym zapomniał, przestałby służyć jedynemu celowi, dla którego istnieje — zbawieniu dusz w prawdziwym Kościele.

Co z tego zapamiętać

Wierny uformowany w tradycji nie ma więc powodu ani do niepokoju, ani do przedwczesnej radości. To, że otwiera się kanał, by oszczędzić życie, jest dobre; że modlimy się o prawdziwy pokój i o powrót Wschodu do katolickiej jedności, jest jeszcze lepsze. Trzymajmy wiarę taką, jaką Kościół zawsze nauczał, i powierzajmy Niepokalanej nawrócenie narodów, którego żadna dyplomacja nie może osiągnąć sama.

Źródła. Święty Augustyn, «Państwo Boże», księga XIX («pokój jest spokojem porządku»); Iz 32, 17 oraz św. Jan 10, 16 według Wulgaty (Biblia Wujka); Pius XI, encyklika «Mortalium animos» (1928), o prawdziwej jedności chrześcijan; Katechizm Soboru Trydenckiego (1566), o artykule «Kościół katolicki» w Symbolu.