Międzynarodowa Komisja Teologiczna proponuje « grzech przeciwko stworzeniu »: co mówi wieczysta doktryna

2 września 2026, w pierwszym dniu « Czasu dla Stworzenia », Międzynarodowa Komisja Teologiczna, organ doradczy przy Dykasterii Nauki Wiary, ogłosiła dokument zatytułowany « Troska o nasz wspólny dom ». Tekst, liczący 148 paragrafów, został opracowany przez podkomisję, której przewodniczyła Alenka Arko, a koordynował go abp Piero Coda, sekretarz generalny komisji. Został przyjęty w głosowaniu 23 lipca 2026, przedłożony kardynałowi Víctorowi Manuelowi Fernándezowi, prefektowi Dykasterii, przedstawiony Leonowi XIV 28 lipca, a jego publikację autoryzowano 21 sierpnia.

Dokument proponuje, by szkodę ekologiczną nazwać « grzechem przeciwko stworzeniu i przeciwko Stwórcy », w miejsce określeń takich jak « ekobójstwo » czy ogólny « grzech ekologiczny ». Domaga się « zwrotu ekologicznego », odrzuca dwie skrajności, które uznaje za niedopuszczalne: drapieżny antropocentryzm, czyniący z człowieka « absolutnego pana » stworzenia, oraz biocentryzm, który usuwa go z centrum; przyjmuje zaś « antropocentryzm usytuowany », zapożyczony z encykliki « Magnifica humanitas » Leona XIV. Przestrzega przed filozofiami, które, znosząc różnicę wartości między osobą ludzką a innymi istotami żywymi, otwierałyby drogę « nowemu panteizmowi » naznaczonemu neopogaństwem. Wreszcie przedstawia wegetarianizm jako znajdujący w Księdze Rodzaju « niezaprzeczalny punkt oparcia » i twierdzi, że « każdy akt zakupu jest aktem moralnym », nakładając dobrowolne ograniczenie konsumpcji.

Stworzenie jest darem, a jego kresem jest sam Stwórca

O tym, czym jest stworzenie, doktryna wie nie od dziś. Pierwszy artykuł Składu wyznaje « Boga, Ojca wszechmogącego, Stworzyciela nieba i ziemi »: swą mocą wszechmocną stworzył z niczego niebo i ziemię i wszystko, co one zawierają, a stworzywszy wszystko, « zachowuje i rządzi wszystkimi rzeczami ». Stworzenie nigdy nie jest zamknięte samo w sobie: pochodzi od Boga jako dar i odsyła do Niego jako do « Dobra najwyższego i doskonałego ». Rozpoznać w świecie ślad jego Autora nie jest zatem odkryciem niedawnym; jest to pierwsze słowo Credo.

O miejscu człowieka Pismo mówi jasno. « Uczyńmy człowieka na obraz i na podobieństwo nasze; a niech panuje nad rybami morskimi i nad ptactwem powietrznym »; « napełniajcie ziemię, a czyńcie ją sobie poddaną, i panujcie nad rybami morskimi » (Rdz I). Człowiek nie jest gatunkiem wśród innych: jest uczyniony na obraz Boga i ustanowiony nad istotami żywymi. Tradycja bez wahania utrzymuje więc to, co dokument nazywa « antropocentryzmem usytuowanym »: człowiek na szczycie tego, co widzialne, lecz pod Bogiem, odpowiedzialny za swój zarząd.

Co zgadza się z doktryną, a co od niej odbiega

Tam, gdzie dokument odrzuca biocentryzm i ekocentryzm oraz przestrzega przed panteizmem, odnajduje wiarę odwieczną: Stwórca jest różny od swego stworzenia, człowiek nie jest zatopiony w naturze, a ubóstwianie świata jest pogańskim nawrotem. W tym punkcie nie mamy nic do poprawienia i wszystko do pochwalenia.

Samo wyrażenie « grzech przeciwko stworzeniu » wymaga jednak rozróżnienia. Grzech jest formalnie zniewagą wyrządzoną Bogu, przekroczeniem Jego prawa; stworzenie nie jest trzecią stroną, którą można by obrażać obok Niego. Dokument zresztą to przyznaje, uściślając, że grzechem tym jest ono « w tej mierze, w jakiej narusza sens stworzenia zamierzony przez Boga ». To właśnie ten drugi człon, « przeciwko Stwórcy », niesie całą doktrynę; pierwszy, wzięty osobno, przesunąłby przedmiot grzechu z Boga na rzecz. Trwonienie powierzonych dóbr jest grzechem nie dlatego, że natura byłaby naruszona w jakimś prawie, lecz dlatego że skąpstwo, nieumiarkowanie i bezmyślne niszczenie darów Bożych obrażają Tego, który je uczynił. Tradycja potępiała to już dawniej i bez nowego słowa.

Pozostaje punkt, w którym tekst wyraźnie odbiega. Czynienie z wegetarianizmu doktryny opartej na Księdze Rodzaju przeczy samej Księdze Rodzaju: po potopie Bóg mówi do Noego « A wszystko, co się rusza i żyje, będzie wam na pokarm; jak jarzyny zielone dałem wam wszystko » (Rdz IX). A Apostoł ostrzega, że w « czasach ostatecznych » niektórzy będą « zakazywać... wstrzymywać się od pokarmów, które Bóg stworzył », podczas gdy « wszelkie stworzenie boże dobre jest » (Pierwszy List do Tymoteusza IV). Wstrzemięźliwość od mięsa jest w Kościele pokutą dobrowolną — w piątek, w Wielkim Poście, w Suche Dni — nigdy zaś wyznaniem, jakoby mięso było nieczyste lub jego spożycie winą. Podniesienie pokutnego wyrzeczenia do rangi moralnej reguły zakupu jest odwróceniem porządku: Bóg wydał zwierzęta na pokarm człowieka i żaden « akt zakupu » nie jest sam w sobie grzechem.

Co wierny ma z tego zachować

Dokument komisji teologicznej nie jest definicją Kościoła; jest studium, dopuszczonym do publikacji, nie artykułem wiary. Wierny czyta go jako taki. To, co niesie prawdziwego — Bóg Stwórca, człowiek zarządca pod Nim, odrzucenie panteizmu — miał już z Credo i z Księgi Rodzaju. To, co wysuwa nowego — przedmiot grzechu przesunięty ku stworzeniu, wegetarianizm oparty na Piśmie, zakup podniesiony do aktu moralnego — mierzy doktryną otrzymaną i zachowuje z tego jedynie to, co się z nią zgadza. Trzeźwość, strzeżenie darów Bożych, walka ze skąpstwem są cnotami dawnymi; nie potrzebują nowego słownictwa, by zobowiązywać sumienie.

Źródła. Katechizm Soboru Trydenckiego (1566), pierwszy artykuł Składu, « Stworzyciel nieba i ziemi ». Pismo Święte: Księga Rodzaju I, 26-28 i IX, 1-3; Pierwszy List do Tymoteusza IV, 1-5, według Wulgaty (przekład ks. Wujka).