Księga Powtórzonego Prawa, rozdział 4

1 Et nunc, Israël, audi præcepta et judicia, quæ ego doceo te : ut faciens ea, vivas, et ingrediens possideas terram, quam Dominus Deus patrum vestrorum daturus est vobis.

1 A teraz, Izraelu, słuchaj przykazań i praw, których ja ciebie uczę, abyś czyniąc je żył, a wszedłszy posiadł ziemię, którą Pan, Bóg ojców waszych, da wam.

2 Non addetis ad verbum, quod vobis loquor, nec auferetis ex eo : custodite mandata Domini Dei vestri, quæ ego præcipio vobis.

2 Nie przydacie do słowa, które wam mówię, ani ujmiecie z niego. Strzeżcie przykazań Pana, Boga waszego, które ja wam daję.

3 Oculi vestri viderunt omnia quæ fecit Dominus contra Beelphegor, quomodo contriverit omnes cultores ejus de medio vestri.

3 Oczy wasze widziały wszystko, co uczynił Pan przeciw Beelfogorowi, jak wyniszczył wszystkich czcicieli jego spośród was.

4 Vos autem qui adhæretis Domino Deo vestro, vivitis universi usque in præsentem diem.

4 A wy, którzy stoicie przy Panu, Bogu waszym, żywiście wszyscy aż do dnia dzisiejszego.

5 Scitis quod docuerim vos præcepta atque justitias, sicut mandavit mihi Dominus Deus meus : sic facietis ea in terra, quam possessuri estis :

5 Wiecie, żem was nauczał przykazań i sprawiedliwości, jak mi rozkazał Pan, Bóg mój; tak je wykonywać będziecie w ziemi, którą posiądziecie,

6 et observabitis et implebitis opere. Hæc est enim vestra sapientia, et intellectus coram populis, ut audientes universa præcepta hæc, dicant : En populus sapiens et intelligens, gens magna.

6 i zachowacie je, i wypełnicie czynem; to bowiem jest wasza mądrość i rozum przed ludźmi, żeby usłyszawszy te wszystkie przykazania rzekli: „Oto lud mądry i rozumny, naród wielki!”

7 Nec est alia natio tam grandis, quæ habeat deos appropinquantes sibi, sicut Deus noster adest cunctis obsecrationibus nostris.

7 I nie masz innego narodu tak wielkiego, który by miał bogów tak przybliżających się do niego, jak Pan, Bóg nasz, przytomny jest na wszystkie prośby nasze.

8 Quæ est enim alia gens sic inclyta, ut habeat cæremonias, justaque judicia, et universam legem, quam ego proponam hodie ante oculos vestros ?

8 Bo któryż inny naród jest tak znakomity, żeby miał ustawy i sądy sprawiedliwe, i wszystek zakon, który ja dziś przedłożę przed oczy wasze?

9 Custodi igitur temetipsum, et animam tuam sollicite. Ne obliviscaris verborum, quæ viderunt oculi tui, et ne excidant de corde tuo cunctis diebus vitæ tuæ. Docebis ea filios ac nepotes tuos,

9 Strzeż tedy sam siebie i duszy swej pilnie. Nie zapominaj rzeczy, które widziały oczy twoje, a niechaj nie wypadają z serca twego po wszystkie dni żywota twego. Będziesz ich nauczał synów i wnuków twoich,

10 a die in quo stetisti coram Domino Deo tuo in Horeb, quando Dominus locutus est mihi, dicens : Congrega ad me populum, ut audiant sermones meos, et discant timere me omni tempore quo vivunt in terra, doceantque filios suos.

10 od dnia, któregoś stanął przed Panem, Bogiem twoim, na Horebie, gdy mi Pan rzekł mówiąc: „Zgromadź do mnie lud, aby słuchali mów moich i nauczyli się bać mnie przez wszystek czas, przez który żyją na ziemi, i pouczali synów swoich.”

11 Et accessistis ad radices montis, qui ardebat usque ad cælum : erantque in eo tenebræ, et nubes, et caligo.

11 I przystąpiliście pod górę, która gorzała aż do nieba, i była na niej ciemność i obłok, i mgła.

12 Locutusque est Dominus ad vos de medio ignis. Vocem verborum ejus audistis, et formam penitus non vidistis.

12 I mówił Pan do was spośród ognia. Słyszeliście głos słów jego, aleście postaci zgoła nie widzieli.

13 Et ostendit vobis pactum suum, quod præcepit ut faceretis, et decem verba, quæ scripsit in duabus tabulis lapideis.

13 I oznajmił wam przymierze swoje, które rozkazał wam zachowywać, i dziesięć słów, które napisał na dwu tablicach kamiennych.

14 Mihique mandavit in illo tempore ut docerem vos cæremonias et judicia, quæ facere deberetis in terra, quam possessuri estis.

14 Mnie też rozkazał naonczas, abym was nauczył ustaw i praw, które zachowywać macie w ziemi, którą posiądziecie.

15 Custodite igitur sollicite animas vestras. Non vidistis aliquam similitudinem in die, qua locutus est vobis Dominus in Horeb de medio ignis :

15 A przeto strzeżcie pilnie dusz waszych. Nie widzieliście żadnej podobizny w dzień, którego Pan mówił do was na Horebie spośród ognia,

16 ne forte decepti faciatis vobis sculptam similitudinem, aut imaginem masculi vel feminæ :

16 abyście snadź zwiedzeni, nie uczynili sobie podobizny rytej albo obrazu mężczyzny lub niewiasty,

17 similitudinem omnium jumentorum, quæ sunt super terram, vel avium sub cælo volantium,

17 wyobrażenia jakichkolwiek zwierząt, które są na ziemi, albo ptactwa pod niebem latającego,

18 atque reptilium, quæ moventur in terra, sive piscium qui sub terra morantur in aquis :

18 i płazu, który pełza po ziemi, albo ryb, które są w wodach pod ziemią;

19 ne forte elevatis oculis ad cælum, videas solem et lunam, et omnia astra cæli, et errore deceptus adores ea, et colas quæ creavit Dominus Deus tuus in ministerium cunctis gentibus, quæ sub cælo sunt.

19 abyś snadź podniósłszy oczy w niebo nie ujrzał słońca i księżyca, i wszystkich gwiazd niebieskich i uwiedziony błędem, nie kłaniał się i nie służył temu, co stworzył Pan, Bóg twój, na posługę wszystkim narodom, które są pod niebem.

20 Vos autem tulit Dominus, et eduxit de fornace ferrea Ægypti, ut haberet populum hæreditarium, sicut est in præsenti die.

20 Lecz was wziął Pan i wywiódł z pieca żelaznego egipskiego, aby mieć lud dziedziczny, jak jest dzisiejszego dnia.

21 Iratusque est Dominus contra me propter sermones vestros, et juravit ut non transirem Jordanem, nec ingrederer terram optimam, quam daturus est vobis.

21 I rozgniewał się Pan na mnie z powodu was, i przysiągł, że nie przejdę za Jordan, i nie wnijdę do ziemi bardzo dobrej, którą wam da.

22 Ecce morior in hac humo ; non transibo Jordanem : vos transibitis, et possidebitis terram egregiam.

22 Oto umieram w tej ziemi, nie przejdę Jordanu; wy przejdziecie i posiądziecie ziemię wyborną.

23 Cave nequando obliviscaris pacti Domini Dei tui, quod pepigit tecum, et facias tibi sculptam similitudinem eorum, quæ fieri Dominus prohibuit :

23 Strzeżże się, abyś kiedy nie zapomniał przymierza Pana, Boga twego, które zawarł z tobą, i nie uczynił sobie rytej podobizny tych rzeczy, które Pan czynić zakazał.

24 quia Dominus Deus tuus ignis consumens est, Deus æmulator.

24 Bo Pan, Bóg twój, jest to ogień trawiący, Bóg zawistny.

25 Si genueritis filios ac nepotes, et morati fueritis in terra, deceptique feceritis vobis aliquam similitudinem, patrantes malum coram Domino Deo vestro, ut eum ad iracundiam provocetis :

25 Jeśli zrodzicie synów i wnuków, a będziecie mieszkać w ziemi, i zwiedzeni uczynicie sobie jaką podobiznę, dopuszczając się złego przed Panem, Bogiem waszym, żeby go do gniewu przywieść,

26 testes invoco hodie cælum et terram, cito perituros vos esse de terra, quam transito Jordane possessuri estis : non habitabitis in ea longo tempore, sed delebit vos Dominus,

26 za świadków biorę dziś niebo i ziemię, że rychło zginiecie z ziemi, którą, przeszedłszy Jordan, posiądziecie; nie będziecie w niej przez długi czas mieszkać, ale wygładzi was Pan,

27 atque disperget in omnes gentes, et remanebitis pauci in nationibus, ad quas vos ducturus est Dominus.

27 i rozproszy po wszystkich narodach i mało was zostanie między narodami, do których was Pan zawiedzie.

28 Ibique servietis diis, qui hominum manu fabricati sunt, ligno et lapidi qui non vident, nec audiunt, nec comedunt, nec odorantur.

28 A tam będziecie służyć bogom, którzy ręką człowieczą są utworzeni, drewnu i kamieniowi, które nie widzą ani słyszą, ani jedzą, ani wąchają.

29 Cumque quæsieris ibi Dominum Deum tuum, invenies eum : si tamen toto corde quæsieris, et tota tribulatione animæ tuæ.

29 A gdy będziesz tam szukać Pana, Boga twego, znajdziesz go, jeśli go jeno całym sercem szukać będziesz i wszystkim utrapieniem duszy twojej.

30 Postquam te invenerint omnia quæ prædicta sunt, novissimo tempore reverteris ad Dominum Deum tuum, et audies vocem ejus.

30 Gdy cię spotkają wszystkie te rzeczy, które są przepowiedziane, ostatniego czasu nawrócisz się do Pana, Boga twego, i będziesz słuchał głosu jego.

31 Quia Deus misericors Dominus Deus tuus est : non dimittet te, nec omnino delebit, neque obliviscetur pacti, in quo juravit patribus tuis.

31 Albowiem Bogiem miłosiernym jest Pan, Bóg twój, nie opuści cię ani zupełnie nie zgładzi, ani nie zapomni przymierza, które zaprzysiągł ojcom twoim.

32 Interroga de diebus antiquis, qui fuerunt ante te ex die quo creavit Deus hominem super terram, a summo cælo usque ad summum ejus, si facta est aliquando hujuscemodi res, aut umquam cognitum est,

32 Pytaj się o dawnych czasach, które były przed tobą, od dnia, którego stworzył Bóg człowieka na ziemi, od jednego krańca nieba do krańca drugiego, czy się kiedy taka rzecz stała, albo czy kiedy wiadomym było,

33 ut audiret populus vocem Dei loquentis de medio ignis, sicut tu audisti, et vixisti :

33 aby słyszał lud głos Boga mówiącego spośród ognia, jakeś to słyszał, a żyw zostałeś?

34 si fecit Deus ut ingrederetur, et tolleret sibi gentem de medio nationum, per tentationes, signa atque portenta, per pugnam et robustam manum, extentumque brachium, et horribiles visiones juxta omnia quæ fecit pro vobis Dominus Deus vester in Ægypto, videntibus oculis tuis :

34 Czy uczynił to Bóg, żeby wszedł i wziął sobie lud spośród narodów przez doświadczenia, znaki i cuda, przez wojnę i mocną rękę, i wyciągnione ramię, i straszne widzenia, wedle wszystkiego, co uczynił dla was Pan, Bóg wasz, w Egipcie, na co patrzyły oczy twoje,

35 ut scires quoniam Dominus ipse est Deus, et non est alius præter eum.

35 abyś wiedział, iż Pan sam jest Bogiem, a nie masz innego oprócz niego?

36 De cælo te fecit audire vocem suam, ut doceret te, et in terra ostendit tibi ignem suum maximum, et audisti verba illius de medio ignis :

36 Dał ci słyszeć swój głos z nieba, aby cię pouczyć, i na ziemi ukazał ci ogień swój bardzo wielki, i słyszałeś słowa jego spośród ognia,

37 quia dilexit patres tuos, et elegit semen eorum post eos. Eduxitque te præcedens in virtute sua magna ex Ægypto,

37 albowiem umiłował ojców twoich i obrał potomstwo ich po nich, i wywiódł cię idąc przed tobą w mocy swojej z Egiptu,

38 ut deleret nationes maximas et fortiores te in introitu tuo : et introduceret te, daretque tibi terram earum in possessionem, sicut cernis in præsenti die.

38 aby wygładzić narody bardzo wielkie i mocniejsze od ciebie na wejście twoje, i wprowadził cię i dał ci ziemię ich w posiadłość, jak to widzisz dnia dzisiejszego.

39 Scito ergo hodie, et cogitato in corde tuo quod Dominus ipse sit Deus in cælo sursum, et in terra deorsum, et non sit alius.

39 A tak poznaj dzisiaj i myśl w sercu swoim, że Pan sam jest Bogiem na niebie wysoko i na ziemi nisko, a nie masz innego.

40 Custodi præcepta ejus atque mandata, quæ ego præcipio tibi : ut bene sit tibi, et filiis tuis post te, et permaneas multo tempore super terram, quam Dominus Deus tuus daturus est tibi.

40 Strzeż przykazań i ustaw jego, które ja daję tobie, aby dobrze ci było i synom twym po tobie, ażebyś przez długi czas trwał na ziemi, którą Pan, Bóg twój, da tobie!”

41 Tunc separavit Moyses tres civitates trans Jordanem ad orientalem plagam,

41 Wtedy oddzielił Mojżesz trzy miasta za Jordanem na wschodniej stronie,

42 ut confugiat ad eas qui occiderit nolens proximum suum, nec sibi fuerit inimicus ante unum et alterum diem, et ad harum aliquam urbium possit evadere :

42 aby do nich uciekał, kto by zabił bliźniego swego niechcąco, a nie był mu nieprzyjacielem przedtem; i by do którego z tych miast zbiec mógł:

43 Bosor in solitudine, quæ sita est in terra campestri de tribu Ruben : et Ramoth in Galaad, quæ est in tribu Gad : et Golan in Basan, quæ est in tribu Manasse.

43 Bosor na puszczy, które leży na równinie, z pokolenia Rubena, i Ramot w Galaad, które jest w pokoleniu Gada, i Golan w Basanie, które jest w pokoleniu Manassesa.

44 Ista est lex, quam proposuit Moyses coram filiis Israël :

44 Ten jest zakon, który przedłożył Mojżesz synom Izraelowym,

45 et hæc testimonia et cæremoniæ atque judicia, quæ locutus est ad filios Israël, quando egressi sunt de Ægypto,

45 i te świadectwa i ustawy, i prawa, które ogłosił synom Izraelowym, kiedy wyszli z Egiptu,

46 trans Jordanem in valle contra fanum Phogor in terra Sehon regis Amorrhæi, qui habitavit in Hesebon, quem percussit Moyses. Filii quoque Israël egressi ex Ægypto

46 za Jordanem w dolinie naprzeciw świątyni Fogora, w ziemi Sehona, króla amorejskiego, który mieszkał w Hesebonie i którego pobił Mojżesz. Synowie też Izraelowi wyszedłszy z Egiptu,

47 possederunt terram ejus, et terram Og regis Basan, duorum regum Amorrhæorum, qui erant trans Jordanem ad solis ortum :

47 posiedli ziemię jego i ziemię Oga, króla Basanu, dwu królów amorejskich, którzy byli za Jordanem na wschód słońca,

48 ab Aroër, quæ sita est super ripam torrentis Arnon, usque ad montem Sion, qui est et Hermon,

48 od Aroeru, który leży na brzegu potoku Arnon, aż do góry Syjon, która jest też zwana Hermon,

49 omnem planitiem trans Jordanem ad orientalem plagam, usque ad mare solitudinis, et usque ad radices montis Phasga.

49 wszystką równinę za Jordanem na wschodniej stronie aż do morza Pustynnego i aż pod górę Fasga.