Księga Wyjścia, rozdział 16

1 Profectique sunt de Elim, et venit omnis multitudo filiorum Israël in desertum Sin, quod est inter Elim et Sinai, quintodecimo die mensis secundi, postquam egressi sunt de terra Ægypti.

1 I ruszyli z Elim i przyszła wszystka rzesza synów Izraelowych na puszczę Sin, która jest między Elim i Synajem, piętnastego dnia miesiąca drugiego, odkąd wyszli z ziemi egipskiej.

2 Et murmuravit omnis congregatio filiorum Israël contra Moysen et Aaron in solitudine.

2 I szemrało wszystko zgromadzenie synów Izraelowych przeciw Mojżeszowi i Aaronowi na puszczy.

3 Dixeruntque filii Israël ad eos : Utinam mortui essemus per manum Domini in terra Ægypti, quando sedebamus super ollas carnium, et comedebamus panem in saturitate : cur eduxistis nos in desertum istud, ut occideretis omnem multitudinem fame ?

3 I mówili synowie izraelscy do nich: „Obyśmy byli pomarli od ręki Pańskiej w ziemi egipskiej, gdyśmy siedzieli nad garncami mięsa i jedliśmy chleb w sytości! Czemuście nas wywiedli na tę puszczę, aby całą gromadę głodem pomorzyć?”

4 Dixit autem Dominus ad Moysen : Ecce ego pluam vobis panes de cælo : egrediatur populus, et colligat quæ sufficiunt per singulos dies : ut tentem eum utrum ambulet in lege mea, an non.

4 I rzekł Pan do Mojżesza: „Oto ja spuszczę wam chleb z nieba. Niechaj lud wychodzi i zbiera, co by dosyć było, na każdy dzień, abym go doświadczył, czy chodzi w zakonie moim, czy też nie.

5 Die autem sexto parent quod inferant : et sit duplum quam colligere solebant per singulos dies.

5 A dnia szóstego niechaj przygotują to, co przyniosą, i niech będzie dwa razy tyle, ile zwykli zbierać na każdy dzień.”

6 Dixeruntque Moyses et Aaron ad omnes filios Israël : Vespere scietis quod Dominus eduxerit vos de terra Ægypti,

6 I rzekli Mojżesz i Aaron do wszystkich synów Izraelowych: „Wieczorem poznacie, że was Pan wyprowadził z ziemi egipskiej,

7 et mane videbitis gloriam Domini : audivit enim murmur vestrum contra Dominum : nos vero quid sumus, quia mussitastis contra nos ?

7 a rano ujrzycie chwałę Pańską: usłyszał bowiem szemranie wasze przeciw Panu; a my co jesteśmy, żeście szemrali przeciwko nam?”

8 Et ait Moyses : Dabit vobis Dominus vespere carnes edere, et mane panes in saturitate : eo quod audierit murmurationes vestras quibus murmurati estis contra eum : nos enim quid sumus ? nec contra nos est murmur vestrum, sed contra Dominum.

8 I rzekł Mojżesz: „Wieczorem da wam Pan jeść mięso, a rano chleba do sytości, przeto że usłyszał szemrania wasze, którymiście szemrali przeciw niemu. My bowiem co jesteśmy? I nie przeciwko nam jest szemranie wasze, ale przeciwko Panu.”

9 Dixit quoque Moyses ad Aaron : Dic universæ congregationi filiorum Israël : Accedite coram Domino : audivit enim murmur vestrum.

9 Rzekł też Mojżesz do Aarona: „Powiedz wszystkiemu zebraniu synów Izraelskich: Przystąpcie przed Pana; bo słyszał szemranie wasze.”

10 Cumque loqueretur Aaron ad omnem cœtum filiorum Israël, respexerunt ad solitudinem : et ecce gloria Domini apparuit in nube.

10 A gdy mówił Aaron do wszystkiego zgromadzenia synów Izraelowych, spojrzeli ku puszczy, a oto chwała Pańska ukazała się w obłoku.

11 Locutus est autem Dominus ad Moysen, dicens :

11 I rzekł Pan do Mojżesza mówiąc:

12 Audivi murmurationes filiorum Israël. Loquere ad eos : Vespere comedetis carnes, et mane saturabimini panibus : scietisque quod ego sum Dominus Deus vester.

12 „Słyszałem szemrania synów Izraelowych. Mów do nich: Wieczorem będziecie jeść mięso, a rano nasycicie się chlebem i poznacie, żem ja jest Pan, Bóg wasz.”

13 Factum est ergo vespere, et ascendens coturnix, cooperuit castra : mane quoque ros jacuit per circuitum castrorum.

13 Stało się tedy wieczorem, że wzleciały przepiórki i okryły obóz; z rana zaś rosa leżała wokoło obozu.

14 Cumque operuisset superficiem terræ, apparuit in solitudine minutum, et quasi pilo tusum in similitudinem pruinæ super terram.

14 A gdy okryła wierzch ziemi, ukazało się na puszczy coś drobnego i jakby w stępie utłuczonego, na podobieństwo szronu na ziemi.

15 Quod cum vidissent filii Israël, dixerunt ad invicem : Manhu ? quod significat : Quid est hoc ? ignorabant enim quid esset. Quibus ait Moyses : Iste est panis quem Dominus dedit vobis ad vescendum.

15 Gdy to ujrzeli synowie izraelscy, rzekli jeden do drugiego: „Manhu?” (to znaczy: „Cóż to jest?”), bo nie wiedzieli, co by to było. Rzekł im Mojżesz: „Ten to jest chleb, który wam dał Pan do jedzenia.

16 Hic est sermo, quem præcepit Dominus : Colligat unusquisque ex eo quantum sufficit ad vescendum : gomor per singula capita, juxta numerum animarum vestrarum quæ habitant in tabernaculo sic tolletis.

16 To jest słowo, które przykazał Pan: Niech zbiera z niego każdy, ile potrzeba do jedzenia: gomor na każdą głowę; według liczby dusz waszych, które mieszkają w namiocie, tyle nabierzecie.”

17 Feceruntque ita filii Israël : et collegerunt, alius plus, alius minus.

17 I uczynili tak synowie Izraelowi, i nazbierali jeden więcej, drugi mniej.

18 Et mensi sunt ad mensuram gomor : nec qui plus collegerat, habuit amplius : nec qui minus paraverat, reperit minus : sed singuli juxta id quod edere poterant, congregaverunt.

18 I mierzyli wedle miary gomora, i ani ten, który więcej nazbierał, więcej nie miał, ani ten, który mniej był przygotował, mniej nie znalazł, ale każdy według tego, co mógł zjeść, nazbierał.

19 Dixitque Moyses ad eos : Nullus relinquat ex eo in mane.

19 I rzekł Mojżesz do nich: „Niech nikt nie zostawia z tego do rana.”

20 Qui non audierunt eum, sed dimiserunt quidam ex eis usque mane, et scatere cœpit vermibus, atque computruit : et iratus est contra eos Moyses.

20 Ale nie posłuchali go, i niektórzy z nich zostawili aż do poranku; i jęło się zalęgać robactwem, i pogniło. I rozgniewał się na nich Mojżesz.

21 Colligebant autem mane singuli, quantum sufficere poterat ad vescendum : cumque incaluisset sol, liquefiebat.

21 I zbierali co rana każdy, ile mogło być dosyć do jedzenia; a gdy zagrzało słońce, topniało.

22 In die autem sexta collegerunt cibos duplices, id est, duo gomor per singulos homines : venerunt autem omnes principes multitudinis, et narraverunt Moysi.

22 A dnia szóstego zbierali pokarmy w dwójnasób, to jest dwa gomory na każdego człowieka. I przyszli wszyscy przełożeni gromady, i powiedzieli Mojżeszowi.

23 Qui ait eis : Hoc est quod locutus est Dominus : Requies sabbati sanctificata est Domino cras : quodcumque operandum est, facite, et quæ coquenda sunt coquite : quidquid autem reliquum fuerit, reponite usque in mane.

23 On im rzekł: „To jest, co mówił Pan: Odpoczynek sabatu jest jutro, poświęcony Panu: cokolwiek macie robić, róbcie i co macie warzyć, warzcie; a cokolwiek zostanie, schowajcie do jutra.”

24 Feceruntque ita ut præceperat Moyses, et non computruit, neque vermis inventus est in eo.

24 I uczynili tak, jak Mojżesz przykazał, a nie zgniło ani się w nim nie znalazł robak.

25 Dixitque Moyses : Comedite illud hodie, quia sabbatum est Domini : non invenietur hodie in agro.

25 I rzekł Mojżesz: „Jedzcie to dzisiaj, bo sabat jest Pański; nie znajdzie się dziś na polu.

26 Sex diebus colligite : in die autem septimo sabbatum est Domini, idcirco non invenietur.

26 Przez sześć dni zbierajcie, a dnia siódmego sabat jest Pański, przeto się nie znajdzie.”

27 Venitque septima dies : et egressi de populo ut colligerent, non invenerunt.

27 I przyszedł siódmy dzień; a niektórzy z ludu wyszli, aby zbierać, lecz nie znaleźli.

28 Dixit autem Dominus ad Moysen : Usquequo non vultis custodire mandata mea et legem meam ?

28 I rzekł Pan do Mojżesza: „Dopókiż nie będziecie chcieli zachowywać rozkazania mego i zakonu mego?

29 videte quod Dominus dederit vobis sabbatum, et propter hoc die sexta tribuit vobis cibos duplices : maneat unusquisque apud semetipsum ; nullus egrediatur de loco suo die septimo.

29 Patrzcie, iż Pan dał wam sabat, i przeto w dzień szósty dał wam pokarm podwójny. Każdy niech zostaje u siebie, niech nikt nie wychodzi z miejsca swego dnia siódmego.”

30 Et sabbatizavit populus die septimo.

30 I obchodził lud sabat dnia siódmego.

31 Appellavitque domus Israël nomen ejus Man : quod erat quasi semen coriandri album, gustusque ejus quasi similæ cum melle.

31 I nadał mu dom Izraelów imię manna; a była ona jako nasienie kolendry białe, a smak jego jako białego chleba z miodem.

32 Dixit autem Moyses : Iste est sermo, quem præcepit Dominus : Imple gomor ex eo, et custodiatur in futuras retro generationes : ut noverint panem, quo alui vos in solitudine, quando educti estis de terra Ægypti.

32 I rzekł Mojżesz: „To jest słowo, które Pan przykazał: Napełnij nią gomor, a niech będzie zachowana dla przyszłych potem pokoleń, aby znali chleb, którym was karmiłem na puszczy, kiedy wyprowadzeni zostaliście z ziemi egipskiej.”

33 Dixitque Moyses ad Aaron : Sume vas unum, et mitte ibi man, quantum potest capere gomor, et repone coram Domino ad servandum in generationes vestras,

33 I rzekł Mojżesz do Aarona: „Weź jedno naczynie i nasyp w nie manny, ile może zmieścić w sobie gomor, i połóż przed Panem, by zachować na pokolenia wasze”,

34 sicut præcepit Dominus Moysi. Posuitque illud Aaron in tabernaculo reservandum.

34 jak przykazał Pan Mojżeszowi. I położył je Aaron w przybytku na zachowanie.

35 Filii autem Israël comederunt man quadraginta annis, donec venirent in terram habitabilem : hoc cibo aliti sunt, usquequo tangerent fines terræ Chanaan.

35 A synowie Izraelowi jedli mannę czterdzieści lat, aż weszli do ziemi mieszkalnej; tym pokarmem byli żywieni, aż przyszli do granic ziemi chananejskiej.

36 Gomor autem decima pars est ephi.

36 A gomor jest dziesiątą częścią efy.