Księga Kapłańska, rozdział 25

1 Locutusque est Dominus ad Moysen in monte Sinai, dicens :

1 I rzekł Pan do Mojżesza na górze Synaj mówiąc:

2 Loquere filiis Israël, et dices ad eos : Quando ingressi fueritis terram quam ego dabo vobis, sabbatizes sabbatum Domino.

2 „Mów synom Izraelowym i rzeczesz do nich: Gdy wnijdziecie do ziemi, którą ja wam dam, niech święci sabat Pański.

3 Sex annis seres agrum tuum, et sex annis putabis vineam tuam, colligesque fructus ejus :

3 Sześć lat zasiewać będziesz pole twoje, i sześć lat obrzynać będziesz winnicę twoją i zbierać owoce jej;

4 septimo autem anno sabbatum erit terræ, requietionis Domini : agrum non seres, et vineam non putabis.

4 ale siódmego roku sabat będzie dla ziemi, odpoczynek Pański: pola zasiewać nie będziesz i winnicy nie będziesz obrzynać.

5 Quæ sponte gignet humus, non metes : et uvas primitiarum tuarum non colliges quasi vindemiam : annus enim requietionis terræ est :

5 Co sama ziemia zrodzi, tego żąć nie będziesz i jagód winnych pierwocin twoich zbierać nie będziesz jakby w winobraniu, bo rok odpoczynku jest dla ziemi;

6 sed erunt vobis in cibum, tibi et servo tuo, ancillæ et mercenario tuo, et advenæ qui peregrinantur apud te :

6 ale wam będą na pokarm, tobie i niewolnikowi twemu, niewolnicy i najemnikowi twemu, i przychodniowi, którzy gośćmi są u ciebie;

7 jumentis tuis et pecoribus, omnia quæ nascuntur præbebunt cibum.

7 bydłu twemu rogatemu i owcom wszystko, co się zrodzi, będzie ku jedzeniu.

8 Numerabis quoque tibi septem hebdomadas annorum, id est, septies septem, quæ simul faciunt annos quadraginta novem :

8 Naliczysz też sobie siedem tygodni lat, to jest po siedemkroć siedem, które razem czynią lat czterdzieści dziewięć;

9 et clanges buccina mense septimo, decima die mensis, propitiationis tempore, in universa terra vestra.

9 i zatrąbisz w trąbę miesiąca siódmego, dziesiątego dnia miesiąca, czasu ubłagania, po wszystkiej ziemi waszej.

10 Sanctificabisque annum quinquagesimum, et vocabis remissionem cunctis habitatoribus terræ tuæ : ipse est enim jubilæus. Revertetur homo ad possessionem suam, et unusquisque rediet ad familiam pristinam :

10 I poświęcisz rok pięćdziesiąty i ogłosisz odpuszczenie wszystkim mieszkańcom ziemi twojej, albowiem jest to jubileusz. Wróci się człowiek do majętności swojej i każdy się wróci do domu dawnego,

11 quia jubilæus est, et quinquagesimus annus. Non seretis neque metetis sponte in agro nascentia, et primitias vindemiæ non colligetis,

11 bo jubileusz jest i pięćdziesiąty rok. Nie będziecie siać ani żąć tego, co się samo na polu rodzi, i pierwocin winobrania nie zbierzecie

12 ob sanctificationem jubilæi : sed statim oblata comedetis.

12 z powodu święcenia jubileuszu; ale zerwane natychmiast jeść będziecie.

13 Anno jubilæi, redient omnes ad possessiones suas.

13 Roku jubileuszowego wrócą się wszyscy do majętności swych.

14 Quando vendes quippiam civi tuo, vel emes ab eo, ne contristes fratrem tuum, sed juxta numerum annorum jubilæi emes ab eo,

14 Gdy co sprzedasz sąsiadowi swemu albo kupisz u niego, nie zasmucaj brata twego, ale według liczby lat po jubileuszu kupisz u niego,

15 et juxta supputationem frugum vendet tibi.

15 on zaś według obliczenia plonów sprzeda tobie.

16 Quanto plures anni remanserint post jubilæum, tanto crescet et pretium : et quanto minus temporis numeraveris, tanto minoris et emptio constabit : tempus enim frugum vendet tibi.

16 Im więcej zostanie lat po jubileuszu, tym większa będzie zapłata, a im mniej czasu naliczysz, tym tańsze kupno będzie; czas bowiem plonów sprzeda tobie.

17 Nolite affligere contribules vestros, sed timeat unusquisque Deum suum, quia ego Dominus Deus vester.

17 Nie gnębcie braci z pokolenia waszego, ale niech się każdy boi Boga swego, bo ja Pan, Bóg wasz.

18 Facite præcepta mea, et judicia custodite, et implete ea : ut habitare possitis in terra absque ullo pavore,

18 Chowajcie przykazania moje i przepisów przestrzegajcie i wypełniajcie je, abyście mogli mieszkać w ziemi bez wszelkiego strachu

19 et gignat vobis humus fructus suos, quibus vescamini usque ad saturitatem, nullius impetum formidantes.

19 i żeby wam ziemia rodziła owoce swoje, których byście używali aż do sytości nie bojąc się najazdu od nikogo.

20 Quod si dixeritis : Quid comedemus anno septimo, si non severimus, neque collegerimus fruges nostras ?

20 A jeśli rzeczecie: Co będziemy jeść siódmego roku, jeśli nie będziemy siać ani zbierać zboża naszego?

21 dabo benedictionem meam vobis anno sexto, et faciet fructus trium annorum :

21 dam wam błogosławieństwo roku szóstego i przyniesie urodzaj na trzy lata.

22 seretisque anno octavo, et comedetis veteres fruges usque ad nonum annum : donec nova nascantur, edetis vetera.

22 I będziecie siać ósmego roku, a będziecie jeść stare zboże aż do dziewiątego roku: dopóki nie urodzi się nowe, jeść będziecie stare.

23 Terra quoque non vendetur in perpetuum, quia mea est, et vos advenæ et coloni mei estis :

23 Ziemia też nie będzie sprzedana na wieczność, bo moja jest, a wyście przychodnie i kmiecie moi.

24 unde cuncta regio possessionis vestræ sub redemptionis conditione vendetur.

24 Przeto wszelką ziemię posiadłości waszej pod warunkiem wykupienia sprzedawać się musi.

25 Si attenuatus frater tuus vendiderit possessiunculam suam, et voluerit propinquus ejus, potest redimere quod ille vendiderat.

25 Jeśli brat twój zubożawszy sprzeda majętność swoją, to krewny jego, jeśli chce, może wykupić, co on był sprzedał.

26 Sin autem non habuerit proximum, et ipse pretium ad redimendum potuerit invenire,

26 A jeśli nie ma krewnego, a sam by mógł zapłatę na okup znaleźć,

27 computabuntur fructus ex eo tempore quo vendidit : et quod reliquum est, reddet emptori, sicque recipiet possessionem suam.

27 będą obliczone plony od tego czasu, gdy sprzedał; a co zostanie, odda temu, co kupił, i tak odbierze majętność swoją.

28 Quod si non invenerit manus ejus ut reddat pretium, habebit emptor quod emerat, usque ad annum jubilæum. In ipso enim omnis venditio redibit ad dominum et ad possessorem pristinum.

28 A jeśli nie znajdzie ręka jego, żeby oddał zapłatę, będzie trzymał kupiec to, co kupił, aż do roku jubileuszowego, w nim bowiem każda sprzedaż wróci się do właściciela i posiadacza pierwszego.

29 Qui vendiderit domum intra urbis muros, habebit licentiam redimendi, donec unus impleatur annus.

29 Kto by sprzedał dom w murach miasta, będzie miał prawo odkupu, zanim się jeden rok skończy.

30 Si non redemerit, et anni circulus fuerit evolutus, emptor possidebit eam, et posteri ejus in perpetuum, et redimi non poterit, etiam in jubilæo.

30 Jeśli nie wykupi, a rok minie, ten, który go kupił, będzie go miał i potomkowie jego na wieczność, i nie będzie mógł być wykupiony ani w jubileusz.

31 Sin autem in villa domus, quæ muros non habet, agrorum jure vendetur : si ante redempta non fuerit, in jubilæo revertetur ad dominum.

31 Ale jeśli dom jest we wsi, która nie ma murów, prawem o polach sprzedany będzie: jeśli pierwej nie będzie wykupiony, w jubileusz wróci się do pana.

32 Ædes Levitarum quæ in urbibus sunt, semper possunt redimi :

32 Domy Lewitów, które są w miastach, zawsze mogą być wykupione.

33 si redemptæ non fuerint, in jubilæo revertentur ad dominos, quia domus urbium Levitarum pro possessionibus sunt inter filios Israël.

33 Jeśli ich nie wykupią, w jubileusz wrócą się do panów: bo domy miast lewickich za majętności są między synami Izraelowymi.

34 Suburbana autem eorum non veneant, quia possessio sempiterna est.

34 Ale pastwiska przy miastach niech nie będą sprzedawane, bo jest to posiadłość wieczna.

35 Si attenuatus fuerit frater tuus, et infirmus manu, et susceperis eum quasi advenam et peregrinum, et vixerit tecum,

35 Jeśli zubożeje brat twój, a osłabnie ręka jego, i przyjmiesz go jako przychodnia i gościa, i będzie żył z tobą,

36 ne accipias usuras ab eo, nec amplius quam dedisti : time Deum tuum, ut vivere possit frater tuus apud te.

36 nie weźmiesz lichwy od niego ani więcej, niżeś dał; bój się Boga twego, żeby żyć mógł twój brat przy tobie.

37 Pecuniam tuam non dabis ei ad usuram, et frugum superabundantiam non exiges.

37 Pieniędzy twoich nie dasz mu na lichwę i nadwyżki plonów nie będziesz się domagał.

38 Ego Dominus Deus vester, qui eduxi vos de terra Ægypti, ut darem vobis terram Chanaan, et essem vester Deus.

38 Ja Pan, Bóg wasz, którym was wywiódł z ziemi egipskiej, abym wam dał ziemię chananejską i był Bogiem waszym.

39 Si paupertate compulsus vendiderit se tibi frater tuus, non eum opprimes servitute famulorum,

39 Jeśli ubóstwem przyciśnięty zaprzeda się tobie brat twój, nie będziesz go cisnął służbą niewolniczą,

40 sed quasi mercenarius et colonus erit : usque ad annum jubilæum operabitur apud te,

40 ale jako najemnik i osadnik będzie u ciebie; aż do roku jubileuszowego będzie robił u ciebie,

41 et postea egredietur cum liberis suis, et revertetur ad cognationem et ad possessionem patrum suorum.

41 a potem wynijdzie z dziatkami swymi i wróci się do rodziny i do majętności ojców swoich.

42 Mei enim servi sunt, et ego eduxi eos de terra Ægypti : non veneant conditione servorum :

42 Słudzy to bowiem moi są i jam ich wywiódł z ziemi egipskiej; niech nie będą sprzedawani jako niewolnicy.

43 ne affligas eum per potentiam, sed metuito Deum tuum.

43 Nie nękaj go siłą, ale się bój Boga twego.

44 Servus et ancilla sint vobis de nationibus quæ in circuitu vestro sunt :

44 Niewolnika i niewolnice miejcie sobie z narodów, które są do koła was;

45 et de advenis qui peregrinantur apud vos, vel qui ex his nati fuerint in terra vestra, hos habebitis famulos :

45 i z przychodniów, którzy gośćmi są u was albo którzy się z nich urodzą w ziemi waszej, tych będziecie mieć za sługi

46 et hæreditario jure transmittetis ad posteros, ac possidebitis in æternum : fratres autem vestros filios Israël ne opprimatis per potentiam.

46 i prawem dziedzicznym oddacie ich potomkom, i będziecie ich posiadać na wieki; ale braci waszych, synów Izraelowych, nie uciskajcie mocą.

47 Si invaluerit apud vos manus advenæ atque peregrini, et attenuatus frater tuus vendiderit se ei, aut cuiquam de stirpe ejus :

47 Jeśli się wzmocni u was ręka przychodnia i gościa, a brat twój zubożawszy zaprzeda się jemu albo któremukolwiek z rodu jego,

48 post venditionem potest redimi. Qui voluerit ex fratribus suis, redimet eum,

48 po zaprzedaniu może być odkupiony; kto chce z braci jego, odkupi go,

49 et patruus, et patruelis, et consanguineus, et affinis. Sin autem et ipse potuerit, redimet se,

49 i stryj, i stryjeczny brat, i krewny, i powinowaty. A jeśli i sam będzie mógł, odkupi się,

50 supputatis dumtaxat annis a tempore venditionis suæ usque ad annum jubilæum : et pecunia, qua venditus fuerat, juxta annorum numerum, et rationem mercenarii supputata.

50 obliczywszy tylko lata od czasu zaprzedania swego, aż do roku jubileuszowego, i pieniądze, za które był sprzedany, rozliczywszy według liczby lat i płacy najemnika.

51 Si plures fuerint anni qui remanent usque ad jubilæum, secundum hos reddet et pretium :

51 Jeśli więcej lat będzie, które zostają aż do jubileuszu, wedle tychże odda i okup;

52 si pauci, ponet rationem cum eo juxta annorum numerum, et reddet emptori quod reliquum est annorum,

52 a jeśli mało, porachuje się z nim według liczby lat i odda kupcowi to, co zostało lat,

53 quibus ante servivit mercedibus imputatis : non affliget eum violenter in conspectu tuo.

53 odliczywszy zapłatę, za którą pierwej służył. Nie będzie go dręczył gwałtownie przed oczyma twymi.

54 Quod si per hæc redimi non potuerit, anno jubilæo egredietur cum liberis suis.

54 A jeśliby przez to nie mógł być odkupiony, roku jubileuszowego wynijdzie z dziećmi swymi.

55 Mei enim sunt servi filii Israël, quos eduxi de terra Ægypti.

55 Moimi bowiem sługami są synowie Izraelowi, których wywiodłem z ziemi egipskiej.