Psalm 51: Miserere (Zmiłuj się nade mną)

Psalm 51, w numeracji łacińskiej Wulgaty oznaczony jako Psalm 50, jest najsłynniejszym z siedmiu psalmów pokutnych. Zaczyna się od słów Miserere mei, Deus — "Zmiłuj się nade mną, Boże". Kościół wkłada go w usta każdego grzesznika, który staje przed Bogiem ze skruszonym sercem. Podajemy najpierw pełny tekst, a następnie jego kontekst i zastosowanie.

Psalm 51 (Miserere) — tekst polski (przekład ks. Wujka)

Zmiłuj się nade mną, Boże, według wielkiego miłosierdzia twego, i według mnóstwa litości twoich zgładź nieprawość moją!

Jeszcze więcej obmyj mię od nieprawości mojej i od grzechu mojego oczyść mię!

Albowiem ja znam nieprawość moją i grzech mój jest zawsze przeciwko mnie.

Tobie samemu zgrzeszyłem i uczyniłem zło przed tobą, abyś się okazał sprawiedliwym w mowach twoich i zwyciężył, gdy cię sądzą.

Oto bowiem w nieprawościach jestem poczęty i w grzechach poczęła mię matka moja.

Oto bowiem umiłowałeś prawdę, niewiadome i skryte rzeczy mądrości twojej objawiłeś mi.

Pokropisz mię hizopem, a będę oczyszczony, obmyjesz mię, a będę nad śnieg wybielony.

Dasz mi usłyszeć radość i wesele, a rozradują się kości poniżone.

Odwróć oblicze twoje od grzechów moich i zgładź wszystkie nieprawości moje!

Serce czyste stwórz we mnie, Boże, i ducha prawego odnów we wnętrznościach moich.

Nie odrzucaj mnie od oblicza twego i ducha świętego twego nie bierz ode mnie.

Przywróć mi radość zbawienia twojego i duchem przedniejszym utwierdź mię.

Będę nauczał grzeszników dróg twoich, a niezbożni do ciebie się nawrócą.

Wybaw mię z krwi, Boże, Boże zbawienia mego, a język mój z radością będzie wysławiał sprawiedliwość twoją!

Panie, otworzysz wargi moje, a usta moje opowiadać będą chwałę twoją!

Albowiem gdybyś był chciał ofiary, na pewno bym dał; w całopaleniach nie będziesz miał upodobania.

Ofiarą dla Boga jest duch skruszony, sercem skruszonym i uniżonym, Boże, nie wzgardzisz!

Uczyń dobrze, Panie, Syjonowi w dobroci twojej, aby się odbudowały mury Jeruzalem.

Wtedy przyjmiesz ofiarę sprawiedliwości, obiaty i całopalenia, wtedy nałożą na ołtarz twój cielce.

Psalm 50 (Miserere) — tekst łaciński (Wulgata)

Miserere mei, Deus, secundum magnam misericordiam tuam; et secundum multitudinem miserationum tuarum, dele iniquitatem meam.

Amplius lava me ab iniquitate mea, et a peccato meo munda me.

Quoniam iniquitatem meam ego cognosco, et peccatum meum contra me est semper.

Tibi soli peccavi, et malum coram te feci; ut justificeris in sermonibus tuis, et vincas cum judicaris.

Ecce enim in iniquitatibus conceptus sum, et in peccatis concepit me mater mea.

Ecce enim veritatem dilexisti; incerta et occulta sapientiae tuae manifestasti mihi.

Asperges me hyssopo, et mundabor; lavabis me, et super nivem dealbabor.

Auditui meo dabis gaudium et laetitiam, et exsultabunt ossa humiliata.

Averte faciem tuam a peccatis meis, et omnes iniquitates meas dele.

Cor mundum crea in me, Deus, et spiritum rectum innova in visceribus meis.

Ne projicias me a facie tua, et spiritum sanctum tuum ne auferas a me.

Redde mihi laetitiam salutaris tui, et spiritu principali confirma me.

Docebo iniquos vias tuas, et impii ad te convertentur.

Libera me de sanguinibus, Deus, Deus salutis meae, et exsultabit lingua mea justitiam tuam.

Domine, labia mea aperies, et os meum annuntiabit laudem tuam.

Quoniam si voluisses sacrificium, dedissem utique; holocaustis non delectaberis.

Sacrificium Deo spiritus contribulatus; cor contritum et humiliatum, Deus, non despicies.

Benigne fac, Domine, in bona voluntate tua Sion, ut aedificentur muri Jerusalem.

Tunc acceptabis sacrificium justitiae, oblationes et holocausta; tunc imponent super altare tuum vitulos.

Dlaczego Psalm 51 nosi numer 50?

W przekładach opartych na Wulgacie łacińskiej i tekście greckim Septuaginty psalmy liczone są inaczej niż w późniejszych wydaniach opartych na tekście hebrajskim. Przez większość Psałterza numeracja Wulgaty jest o jeden niższa. Dlatego nasze Miserere w tradycji łacińskiej Kościoła to Psalm 50, a w numeracji powszechnie dziś używanej — Psalm 51. To ten sam psalm; różni się tylko liczba.

Kontekst: skrucha Dawida po grzechu

Nadpis psalmu wskazuje okoliczność jego powstania: "Psalm Dawida, gdy przyszedł do niego prorok Natan, kiedy był wszedł do Betsabei". Król Dawid dopuścił się cudzołóstwa, a następnie spowodował śmierć Uriasza. Prorok Natan przyszedł, by wytknąć mu grzech. Miserere jest odpowiedzią Dawida — nie usprawiedliwieniem, lecz całkowitym wyznaniem winy: Tobie samemu zgrzeszyłem i uczyniłem zło przed tobą.

Psalm uczy, że grzech jest przede wszystkim obrazą Boga, a nie tylko ludzkim błędem. Dawid nie prosi o złagodzenie kary, lecz o przemianę wnętrza: Serce czyste stwórz we mnie, Boże. To jest istota nawrócenia — prosić nie o powierzchowną poprawę, lecz o nowe serce.

Miserere a sakrament pokuty

Centralny werset psalmu wyraża to, co Kościół nazywa żalem doskonałym, czyli skruchą: Ofiarą dla Boga jest duch skruszony, sercem skruszonym i uniżonym, Boże, nie wzgardzisz. Katechizm św. Piusa X tłumaczy, że słowo "skrucha" oznacza "zgniecenie, skruszenie, tak jak wtedy, gdy kamień zostaje zmiażdżony i obrócony w proch" — zatwardziałe serce grzesznika zostaje skruszone przez ból z powodu obrażenia Boga.

Żal jest, według tradycyjnej nauki, najkonieczniejszą częścią sakramentu pokuty: bez niego nigdy nie uzyskuje się odpuszczenia grzechów. Dlatego Psalm 51 od wieków towarzyszy spowiedzi i pokutnym praktykom wiernych. Wielu odmawia go po rachunku sumienia, jako przygotowanie serca, zanim wypowie akt skruchy.

Miserere w liturgii i pobożności

Miserere jest jednym z najczęściej śpiewanych psalmów w roku liturgicznym. W tradycyjnej liturgii rzymskiej rozbrzmiewa szczególnie w okresie Wielkiego Postu, począwszy od Środy Popielcowej, oraz w Wielkim Tygodniu podczas Ciemnej Jutrzni (Tenebrae). Należy też do siedmiu psalmów pokutnych odmawianych w intencji pojednania z Bogiem.

Wraz z Psalmem 130 (De profundis — "Z głębokości") Miserere stanowi serce modlitwy pokutnej Kościoła. Pierwszy woła z głębi grzechu o miłosierdzie, drugi prosi o czyste serce — oba opierają nadzieję wyłącznie na dobroci Bożej, nie na własnych zasługach.

Jak modlić się Psalmem 51

Psalm można odmawiać w całości, powoli, zatrzymując się przy wersetach, które najbardziej poruszają sumienie. Wielu wiernych odmawia samo Miserere mei, Deus jako akt strzelisty w ciągu dnia. Praktyczne wskazówki:

• Odmawiaj go po wieczornym rachunku sumienia, prosząc o czyste serce na nadchodzący dzień.
• Włącz go do przygotowania przed spowiedzią, by wzbudzić żal za grzechy.
• W Wielkim Poście rozważaj jeden werset dziennie jako modlitwę pokutną.
• Naucz się przynajmniej pierwszego wersetu po łacinie, by łączyć się z modlitwą całego Kościoła.

Często zadawane pytania

Co to jest psalm pokutny?

Psalmy pokutne to siedem psalmów wyrażających żal za grzech i błaganie o miłosierdzie Boże (Ps 6, 31, 37, 50, 101, 129 i 142 według Wulgaty). Kościół od dawna odmawia je razem jako modlitwę o przebaczenie i nawrócenie. Psalm 50 — Miserere — jest najważniejszy z nich.

Dlaczego Psalm 51 to Psalm 50 w Wulgacie?

Numeracja w Wulgacie łacińskiej i Septuagincie różni się od numeracji opartej na tekście hebrajskim. W większości Psałterza numer w Wulgacie jest o jeden niższy. Dlatego to, co w wielu dzisiejszych wydaniach nosi numer 51, w tradycji łacińskiej Kościoła jest Psalmem 50. To ten sam psalm.

Kto napisał Psalm 51?

Według nadpisu psalmu autorem jest król Dawid. Napisał go po tym, jak prorok Natan upomniał go za grzech cudzołóstwa z Betsabą i spowodowanie śmierci Uriasza. Psalm jest jego wyznaniem winy i błaganiem o przemianę serca.

Kiedy odmawia się Miserere?

Miserere odmawia się szczególnie w okresie Wielkiego Postu, w Wielkim Tygodniu podczas Ciemnej Jutrzni, oraz jako przygotowanie do spowiedzi i przy rachunku sumienia. Należy do codziennej modlitwy pokutnej wielu wiernych.

Co oznaczają słowa "skruszone serce"?

"Serce skruszone" to serce, które żałuje grzechu z miłości do Boga. Katechizm wyjaśnia, że "skrucha" oznacza zgniecenie — zatwardziałe serce grzesznika zostaje skruszone przez ból z powodu obrażenia Boga. Taka ofiara, mówi psalm, nigdy nie zostanie przez Boga wzgardzona.

Aplikacja Iter Fidei zawiera modlitwy, psalmy i nabożeństwa, po łacinie i po polsku, z audio. Pobierz tutaj.

Źródła. Tekst psalmu w przekładzie ks. Jakuba Wujka (Psalm 50 według Wulgaty); tekst łaciński według Wulgaty Klementyńskiej; nauka o żalu i skrusze według Katechizmu św. Piusa X (część IV, o sakramencie pokuty).