Psalm 91: Kto się w opiekę odda Panu swemu

Jest w Psałterzu pieśń, do której człowiek wraca w godzinach lęku — w nocy, w chorobie, w niebezpieczeństwie, w czasie zarazy. Psalm 91 to wielka modlitwa o Bożej ochronie: obraz człowieka, który schronił się pod skrzydła Najwyższego jak pisklę pod skrzydła ptaka, i dlatego nie boi się ani strachu nocnego, ani strzały lecącej we dnie. Kościół od wieków odmawia ten psalm każdego wieczora, zanim zamknie oczy do snu. My również chcemy go tu podać — w czcigodnym przekładzie ks. Jakuba Wujka i po łacinie, tak jak modlono się nim przed wiekami.

Psalm 91 czy Psalm 90? Różnica numeracji

Najpierw rzecz, która myli wielu szukających. Jeśli wpiszesz „Psalm 91" w Biblii ks. Wujka albo w łacińskiej Wulgacie, znajdziesz inny tekst, niż się spodziewasz. To nie pomyłka.

Psałterz istnieje w dwóch tradycjach liczbowych. Numeracja hebrajska (masorecka), z której korzysta większość współczesnych Biblii, mówi o Psalmie 91. Numeracja łacińska — Septuaginty oraz Wulgaty, a więc i Biblii ks. Wujka — nazywa ten sam psalm Psalmem 90. Mówiąc krótko: Psalm 91 numeracji hebrajskiej = Psalm 90 Wulgaty.

Jak to sprawdzić? Po pierwszych słowach. Psalm, którego szukasz, zaczyna się od zapewnienia: „Kto mieszka pod opieką Najwyższego" (u ks. Wujka: „Kto mieszka we wspomożeniu Najwyższego"). Jeśli psalm zaczyna się tymi słowami — trafiłeś dobrze, niezależnie od tego, czy nad nim widnieje „90", czy „91".

Psalm 91 — tekst (przekład ks. Wujka)

Podajemy tekst za Biblią ks. Jakuba Wujka, wiernym tłumaczeniem łacińskiej Wulgaty, którym Kościół w Polsce modlił się przez stulecia. Numeracja w nawiasie odsyła do oznaczeń Wulgaty (Psalm 90).

Pieśń pochwalna Dawida.

Kto mieszka we wspomożeniu Najwyższego, pod osłoną Boga niebieskiego będzie przebywać.

Rzecze Panu: „Obrońcą moim i ucieczką moją Ty jesteś. Bogiem moim, w Nim będę miał nadzieję."

Albowiem On mię wyrwał z sidła łowiących i od przykrego słowa.

Ramionami swymi okryje cię i pod skrzydłami Jego nadzieję mieć będziesz.

Tarczą osłoni cię prawda Jego; nie ulękniesz się strachu nocnego,

strzały lecącej we dnie, nieszczęścia chodzącego w ciemności, najazdu i czarta południowego.

Padnie u boku twego tysiąc, a dziesięć tysięcy po prawicy twojej, a do ciebie się nie zbliży.

Zaiste oczyma twymi patrzeć będziesz i ujrzysz odpłatę grzeszników.

Albowiem Ty, Panie, jesteś nadzieją moją; uczyniłeś Najwyższego ucieczką twoją.

Nie przystąpi do ciebie zło i bicz nie zbliży się do przybytku twego.

Albowiem aniołom swoim rozkazał o tobie, aby cię strzegli na wszystkich drogach twoich.

Na ręku będą cię nosić, byś snadź nie obraził o kamień nogi twojej.

Po żmii i po bazyliszku chodzić będziesz, i podepczesz lwa i smoka.

„Ponieważ we Mnie miał nadzieję, wybawię go; obronię go, bo poznał imię Moje.

Będzie wołał do Mnie, a Ja go wysłucham; z nim jestem w ucisku, wybawię go i uwielbię go.

Długością dni napełnię go i okażę mu zbawienie Moje."

Psalm 91 — tekst łaciński (Wulgata)

Oto ten sam psalm w łacinie Wulgaty, w której rozbrzmiewał w Komplecie i w egzorcyzmach Kościoła. Pierwsze słowa, Qui habitat, dały mu jego tradycyjną nazwę.

Qui habitat in adiutorio Altissimi, in protectione Dei caeli commorabitur.

Dicet Domino: Susceptor meus es tu, et refugium meum; Deus meus, sperabo in eum.

Quoniam ipse liberavit me de laqueo venantium, et a verbo aspero.

Scapulis suis obumbrabit tibi, et sub pennis eius sperabis.

Scuto circumdabit te veritas eius; non timebis a timore nocturno,

a sagitta volante in die, a negotio perambulante in tenebris, ab incursu et daemonio meridiano.

Cadent a latere tuo mille, et decem millia a dextris tuis; ad te autem non appropinquabit.

Verumtamen oculis tuis considerabis, et retributionem peccatorum videbis.

Quoniam tu es, Domine, spes mea; Altissimum posuisti refugium tuum.

Non accedet ad te malum, et flagellum non appropinquabit tabernaculo tuo.

Quoniam angelis suis mandavit de te, ut custodiant te in omnibus viis tuis.

In manibus portabunt te, ne forte offendas ad lapidem pedem tuum.

Super aspidem et basiliscum ambulabis, et conculcabis leonem et draconem.

Quoniam in me speravit, liberabo eum; protegam eum, quoniam cognovit nomen meum.

Clamabit ad me, et ego exaudiam eum; cum ipso sum in tribulatione, eripiam eum, et glorificabo eum.

Longitudine dierum replebo eum, et ostendam illi salutare meum.

O czym mówi Psalm 91

Cały psalm jest jednym wielkim aktem ufności. Człowiek, który „mieszka we wspomożeniu Najwyższego", to ten, kto uczynił z Boga swoje stałe mieszkanie — nie schronienie na chwilę paniki, lecz dom, w którym przebywa. Obrazy są bliskie i czułe: Bóg okrywa wiernego ramionami, kryje go pod skrzydłami, otacza Swoją prawdą jak tarczą.

Psalm wylicza niebezpieczeństwa, które tracą moc nad tym, kto ufa: strach nocny, strzała we dnie, zaraza chodząca w ciemności, klęska w południe. To dlatego Kościół widział w tym psalmie modlitwę przeciw zarazie i przeciw napaści złego ducha — „czart południowy" (daemonium meridianum) bywał czytany jako pokusa uderzająca w pełnym świetle, gdy człowiek czuje się bezpieczny.

Najpiękniejsze jest zakończenie, gdzie głos się zmienia i przemawia sam Bóg: „Ponieważ we Mnie miał nadzieję, wybawię go." Ochrona nie jest zasługą człowieka, lecz odpowiedzią Bożej wierności na ludzką ufność. Werset o aniołach — „aniołom swoim rozkazał o tobie, aby cię strzegli" — to ten sam obraz, który wspominamy w modlitwie Aniele Boży. Szatan przytoczył ów werset podczas kuszenia Pana na pustyni (Mt 4, 6), a Chrystus odpowiedział, że Boga nie wolno wystawiać na próbę. Psalm o ochronie jest więc także psalmem o pokorze.

Kiedy odmawia się Psalm 91

W tradycyjnym układzie Brewiarza Psalm 90 należy do Komplety — ostatniej modlitwy dnia, którą Kościół zamyka wieczór. To w tym samym duchu modli się Divinum Officium, tradycyjna Liturgia Godzin. Mnich i kapłan kładli się spać z tymi słowami na ustach, powierzając noc Bożej straży.

Możesz uczynić podobnie: odmówić go wieczorem przed zaśnięciem, w chorobie, w drodze, w każdej godzinie, gdy potrzeba ci poczucia, że ktoś czuwa. Dobrze jest połączyć go z innymi modlitwami wieczornymi — aktem skruchy na koniec dnia, wielkim psalmem pokutnym Miserere (Psalm 51), którym Kościół wyznaje swoje winy, czy antyfoną Pod Twoją obronę, która powierza nas opiece Matki Bożej. Po polsku znana jest też jego śpiewana parafraza Jana Kochanowskiego, zaczynająca się od słów „Kto się w opiekę odda Panu swemu" — to wciąż ten sam Psalm 91, ubrany w polski wiersz.

Kto w godzinie próby szuka osłony i miłosierdzia zarazem, niech złączy ten psalm z modlitwami o ochronę i litość: z Litanią do Najdroższej Krwi Chrystusa, w której wielbimy cenę naszego odkupienia, oraz z Koronką do Bożego Miłosierdzia, gdzie wciąż błagamy o miłosierdzie dla nas i całego świata. W tym samym nurcie psalmów ufności trwają Psalm 23, pieśń o Panu-Pasterzu, oraz Psalm 27, w którym wołamy: „Pan światłością moją i zbawieniem mojem, kogóż się będę bał?".

⚠️ Słowo ostrożności. Krąży dziś wiele „metod" na Psalm 91 — odmawianie go określoną liczbę razy, o określonej godzinie, dla zagwarantowania ochrony czy odwrócenia nieszczęścia. Wyjaśniamy: takie praktyki nie należą do tradycji Kościoła i łatwo zsuwają się w stronę zabobonu, gdzie liczy się formuła, a nie ufność. Psalm nie jest zaklęciem. Jego moc nie tkwi w liczbie powtórzeń, lecz w wierze tego, kto się modli. Odsyłamy do tradycyjnego użycia: psalm Komplety, modlitwa ufności złożona w ręce Boga, bez targowania się o skutek.

Psalm ten odmawia się od wieków przeciw mocom ciemności; o właściwym porządku postępowania w takich sprawach piszemy przy egzorcyzmie.

Psalmy i modlitwy tej samej rodziny

Psalm 91 należy do garstki psalmów, po które sięga się nie z obowiązku brewiarzowego, lecz w konkretnej potrzebie.

Obok niego stoją: psalm 23 — Pan mną rządzi — odmawiany przy chorych i konających, psalm 130 za zmarłych i psalm 51 w pokucie. Ponieważ psalm ten mówi o aniołach, którym Bóg „rozkazał o tobie, aby cię strzegli", naturalnie łączy się z modlitwą do świętego Michała Archanioła, z koronką do świętego Michała, z nowenną do świętego Rafała Archanioła oraz z naukę o archaniołach i chórach anielskich.

Często zadawane pytania

Czy Psalm 91 to to samo, co Psalm 90?

Tak. To jeden i ten sam psalm. „Psalm 91" to numeracja hebrajska (masorecka), a „Psalm 90" — numeracja grecka i łacińska Wulgaty, której używa Biblia ks. Wujka. Oba zaczynają się od słów „Kto mieszka pod opieką (we wspomożeniu) Najwyższego".

Dlaczego numeracja psalmów różni się o jeden?

Ponieważ Septuaginta (grecki przekład Starego Testamentu) i idąca za nią Wulgata inaczej dzielą kilka psalmów niż tekst hebrajski — niektóre łączą, inne rozdzielają. Przez większość Psałterza powstaje stąd różnica jednego numeru między tradycją hebrajską a łacińską.

O czym jest Psalm 91?

To psalm o Bożej ochronie. Mówi o człowieku, który schronił się pod opiekę Najwyższego i dlatego nie lęka się żadnego niebezpieczeństwa — ani nocnego strachu, ani zarazy, ani napaści złego ducha — bo Bóg czuwa nad nim i posyła aniołów, by go strzegli.

Kiedy odmawiać Psalm 91?

W tradycji Kościoła należy on do Komplety, ostatniej modlitwy dnia. Można go odmawiać wieczorem przed snem, a także w chorobie, w niebezpieczeństwie czy w czasie próby — jako modlitwę ufności powierzającą się Bożej opiece.

Psalm 91 nie obiecuje życia bez nocy. Obiecuje, że w nocy ktoś czuwa. To pieśń człowieka, który nie udaje, że nie ma się czego bać — lecz wie, pod czyje skrzydła może się schronić. Niech będzie naszą modlitwą wieczorną, jak była modlitwą tylu pokoleń przed nami.

W tym samym nurcie psalmów ufności i Bożej opieki warto modlić się także Psalmem 121 ("Oczy moje wznoszę ku górom"), wieczornym Psalmem 4 z Komplety, Psalmem 63 o pragnieniu Boga, Psalmem 118 o nieustającym miłosierdziu oraz Psalmem 139, w którym wyznajemy, że nie ma miejsca, gdzie nie sięga Boża obecność.

Aplikacja Iter Fidei zawiera modlitwy, psalmy i nowenny, po łacinie i po polsku, z audio. Pobierz tutaj.

Źródła. Pismo Święte w przekładzie ks. Jakuba Wujka (Ps 90, numeracja Wulgaty = Ps 91 numeracji hebrajskiej); łaciński tekst Wulgaty Klementyńskiej (Ps 90, Qui habitat); tradycyjny układ Brewiarza Rzymskiego (Psalm 90 w godzinie Komplety); parafraza Jana Kochanowskiego Kto się w opiekę odda Panu swemu.