Psalm 23: Pan jest pasterzem moim

Jest w Psałterzu pieśń, którą zna niemal każdy, nawet ten, kto Biblii nigdy nie otworzył. Słyszymy ją nad grobem, na pogrzebach, w chwilach choroby i lęku — i nie bez powodu, bo to najczystszy w całym Piśmie obraz Bożej opieki. Psalm 23, znany od pierwszych słów jako „Pan jest pasterzem moim", ukazuje Boga, który prowadzi człowieka jak pasterz owce: po zielonych pastwiskach, nad spokojną wodą, a nawet przez dolinę cienia śmierci. My chcemy go tu podać najpierw w całości — w czcigodnym przekładzie ks. Jakuba Wujka i po łacinie, tak jak modlono się nim przez wieki — a dopiero potem wyjaśnić, skąd bierze się jego ufność.

Psalm 23 — tekst (przekład ks. Wujka)

Podajemy tekst za Biblią ks. Jakuba Wujka, wiernym tłumaczeniem łacińskiej Wulgaty, którym Kościół w Polsce modlił się przez stulecia. U ks. Wujka psalm ten nosi numer 22 (zob. niżej, dlaczego), a jego początek brzmi „Pan mną rządzi" — to ten sam tekst, który dziś znamy jako „Pan jest pasterzem moim".

Psalm Dawidowy.

Pan mną rządzi, i na niczym mi schodzić nie będzie.

Na miejscu paszy, tam mnie postawił, nad wodą posilenia wychował mię,

duszę moją pokrzepił. Prowadził mię ścieżkami sprawiedliwości dla imienia swego.

Bo choćbym też chodził wpośród cienia śmierci, nie będę się bał zła, albowiem ty jesteś ze mną; laska twoja i kij twój, te mię pocieszyły.

Nagotowałeś przed oczyma mymi stół naprzeciwko tych, którzy mię trapią; utłuściłeś olejkiem głowę moją, a kielich mój upajający jak wspaniały jest!

I miłosierdzie twoje pójdzie za mną po wszystkie dni żywota mojego, abym mieszkał w domu Pańskim przez długie dni.

Psalm 23 — tekst łaciński (Wulgata, Psalm 22)

Tym samym psalmem, w łacinie świętego Hieronima, modlił się Kościół zachodni przez kilkanaście stuleci. Łaciński początek — Dominus regit me — dał psalmowi jego dawne imię.

Psalmus David.

Dominus regit me, et nihil mihi deerit:

in loco pascuae ibi me collocavit. Super aquam refectionis educavit me;

animam meam convertit. Deduxit me super semitas iustitiae propter nomen suum.

Nam et si ambulavero in medio umbrae mortis, non timebo mala, quoniam tu mecum es. Virga tua et baculus tuus, ipsa me consolata sunt.

Parasti in conspectu meo mensam adversus eos qui tribulant me; impinguasti in oleo caput meum, et calix meus inebrians quam praeclarus est!

Et misericordia tua subsequetur me omnibus diebus vitae meae; et ut inhabitem in domo Domini in longitudinem dierum.

Psalm 23 czy Psalm 22? Różnica numeracji

Tu rzecz, która myli wielu szukających. Jeśli wpiszesz „Psalm 23" w Biblii ks. Wujka albo w łacińskiej Wulgacie, znajdziesz inny tekst, niż się spodziewasz. To nie pomyłka.

Psałterz istnieje w dwóch tradycjach liczbowych. Numeracja hebrajska (masorecka), z której korzysta większość współczesnych Biblii, mówi o Psalmie 23. Numeracja łacińska — Septuaginty oraz Wulgaty, a więc i Biblii ks. Wujka — nazywa ten sam psalm Psalmem 22. Mówiąc krótko: Psalm 23 numeracji hebrajskiej = Psalm 22 Wulgaty, czyli przesunięcie o jeden wstecz.

Jak to sprawdzić, by nie pomylić psalmu? Po pierwszych słowach. Psalm, którego szukasz, zaczyna się od wyznania: „Pan jest pasterzem moim" (u ks. Wujka, wiernego łacinie: „Pan mną rządzi" — bo łacińskie regit znaczy „rządzi, prowadzi, pasie"). Jeśli psalm zaczyna się od tego obrazu Pana-pasterza — trafiłeś dobrze, niezależnie od tego, czy nad nim widnieje „22", czy „23".

Psalm ufności — co mówi nam ten tekst

Psalm 23 jest klasycznym psalmem ufności. Nie prosi o nic konkretnego, nie skarży się i nie błaga — po prostu wyznaje pewność, że człowiek prowadzony przez Boga niczego nie potrzebuje. Cały opiera się na jednym obrazie: Bóg jest pasterzem, a my owcami Jego trzody.

Obraz ten ma dwie części. Najpierw Pan jest pasterzem, który prowadzi na pastwiska, poi nad spokojną wodą i krzepi duszę — a nawet gdy droga wiedzie przez „dolinę cienia śmierci", owca się nie lęka, bo pasterz idzie obok z laską i kijem. Potem obraz się zmienia: Bóg staje się gospodarzem, który zastawia stół, namaszcza głowę gościa olejkiem i napełnia kielich. Oba obrazy mówią o tym samym: o Bogu, który nie zostawia człowieka samego.

Dlatego od najdawniejszych wieków Kościół widział w tym psalmie zapowiedź łaski. „Stół" zastawiony przed obliczem człowieka i „kielich upajający" Ojcowie czytali jako obraz Eucharystii; „wodę posilenia" — jako wodę Chrztu; „olejek" — jako namaszczenie. Pasterzem zaś jest sam Chrystus, który powiedział o sobie: „Jam jest pasterz dobry". Stąd Psalm 23 należy do tradycyjnych pieśni przy pogrzebie i przy modlitwie za zmarłych — bo wyznaje, że nawet przez dolinę śmierci Pan prowadzi swoje owce do „domu Pańskiego przez długie dni".

Ufność, której uczy Kościół

Psalm 23 nie jest jedynie pięknym wierszem — jest szkołą cnoty. Katechizm św. Piusa X uczy, że samej istocie dobrej modlitwy potrzebne są: „skupienie, pokora, ufność, wytrwałość i poddanie". Ten psalm jest właśnie modlitwą ufności: nadzieja, jaką wyraża, nie opiera się na sile człowieka, lecz — jak mówi Katechizm — „na obietnicach Boga wszechmogącego, najmiłosierniejszego i najwierniejszego, oraz na zasługach Jezusa Chrystusa".

Stąd psalm ten warto znać na pamięć i odmawiać go zwłaszcza w chwilach lęku, choroby i żałoby — jako akt zawierzenia Bożej opiece. Kto chce dalej szukać tego samego pokoju w Piśmie, znajdzie go w bliźniaczym Psalmie 91 o Bożej ochronie oraz w Psalmie 27, gdzie Pan jest „światłością i zbawieniem"; kto zaś szuka skruchy i przebaczenia, sięgnie po pokutny Psalm 51 Miserere. A kto modli się za bliskich zmarłych — znajdzie pomoc w modlitwie za zmarłych oraz w pokutnym Psalmie 130. Sercem każdej takiej modlitwy pozostaje zawsze Ojcze nasz, w którym wprost nazywamy Boga Ojcem.

Często zadawane pytania

Psalm 23 czy Psalm 22 — który jest prawidłowy?

Oba numery oznaczają ten sam psalm. „Psalm 23" to numeracja hebrajska (masorecka), używana w większości współczesnych Biblii; „Psalm 22" to numeracja łacińskiej Wulgaty i Biblii ks. Wujka. Różnica wynosi jeden, dlatego ten sam tekst raz nosi numer 23, a raz 22. Pewność daje początek: „Pan jest pasterzem moim".

Jak zaczyna się Psalm 23?

W numeracji hebrajskiej zaczyna się od słów „Pan jest pasterzem moim, niczego mi nie braknie". W wiernym łacinie przekładzie ks. Wujka brzmi to: „Pan mną rządzi, i na niczym mi schodzić nie będzie", a po łacinie: Dominus regit me, et nihil mihi deerit.

O czym jest Psalm 23?

To psalm o Bożej opiece i ufności. Ukazuje Boga jako pasterza, który prowadzi człowieka po zielonych pastwiskach i nad spokojną wodą, chroni go nawet w „dolinie cienia śmierci", a na koniec przyjmuje jak gospodarz zastawiający stół. Wyraża pewność, że prowadzonemu przez Boga niczego nie zabraknie.

Kiedy odmawia się Psalm 23?

Tradycyjnie odmawia się go w chwilach lęku, choroby i niebezpieczeństwa jako akt zawierzenia, a także podczas pogrzebów i modlitwy za zmarłych — ze względu na obietnicę przejścia przez dolinę śmierci do „domu Pańskiego". Wielu chrześcijan zna go na pamięć i powtarza w codziennej modlitwie wieczornej.

Kto napisał Psalm 23?

Tradycja przypisuje go królowi Dawidowi — stąd nagłówek „Psalm Dawidowy" (łac. Psalmus David). Dawid sam był w młodości pasterzem, co tłumaczy bliskość i prawdę obrazu owczarni, którym opisuje Bożą opiekę.

W tym samym duchu zob. psalm 121.

Warto sięgnąć też po psalm 139.

Warto sięgnąć też po psalm 4.

Warto sięgnąć też po psalm 118.

Warto sięgnąć też po psalm 63.

Aplikacja Iter Fidei zawiera modlitwy, psalmy i nabożeństwa, po łacinie i po polsku, z audio. Pobierz tutaj.

Źródła. Tekst polski: Biblia w przekładzie ks. Jakuba Wujka (Psalm 22 wg numeracji Wulgaty). Tekst łaciński: Psałterz Wulgaty (Psalmus 22, Dominus regit me). Nauka o ufności i modlitwie: Katechizm św. Piusa X.