Św. Cyryl i Metody — kim byli Apostołowie Słowian

Święci Cyryl i Metody to dwaj rodzeni bracia z Tesaloniki, greccy uczeni i mnisi, których Kościół czci jako Apostołów Słowian. W IX wieku przynieśli Ewangelię na Morawy, ułożyli pismo dla języka słowiańskiego, przełożyli na ten język Pismo Święte i księgi liturgiczne, a w Rzymie uzyskali od papieża zatwierdzenie swojej pracy. W kalendarzu z 1962 roku ich święto przypada 7 lipca i ma rangę III klasy, w białych szatach.

Św. Cyryl i Metody — krótka notatka

Dla tych, którzy potrzebują zwięzłej notatki, najważniejsze fakty:

• Kim byli: bracia z Tesaloniki (Saloniki w Grecji). Cyryl, na chrzcie Konstantyn, był młodszy; Metody, starszy, był najpierw urzędnikiem państwowym, potem mnichem i opatem.
• Kiedy żyli: w IX wieku. Konstantyn-Cyryl urodził się około 827 roku i zmarł w Rzymie 14 lutego 869 roku. Metody zmarł na Morawach w kwietniu 885 roku (Butler podaje rok 884).
• Gdzie pracowali: w Konstantynopolu, wśród Chazarów, między Dnieprem a Wołgą, a przede wszystkim na Morawach i w Panonii, czyli na ziemiach dzisiejszych Czech, Słowacji i Węgier; w drodze bywali w Wenecji i w Rzymie.
• Czego dokonali: ułożyli alfabet dla języka słowiańskiego, przełożyli Ewangelie i teksty liturgiczne, odprawiali liturgię w języku zrozumiałym dla ludu, a Metody jako arcybiskup zbudował Kościół wśród Słowian.
• Święto: 7 lipca w kalendarzu z 1962 roku (III klasa).

Kim byli święci Cyryl i Metody

Dwaj bracia z Tesaloniki

Butler w Żywotach świętych przedstawia ich jako „apostołów Słowian południowych i ojców słowiańskiej kultury piśmienniczej”. Obaj bracia znali mowę Słowian, co później zadecydowało o ich misji.

Młodszy z braci, Konstantyn, przyjął imię Cyryl dopiero tuż przed śmiercią, gdy przywdział habit mnisi. Jeszcze jako chłopiec został wysłany do Konstantynopola, gdzie studiował na cesarskiej uczelni, między innymi u Focjusza. Tak bardzo zasłynął nauką, że przylgnął do niego przydomek „Filozof”. Brewiarz Rzymski, w lekcjach na 7 lipca wziętych z encykliki Leona XIII, mówi to samo: ut singularis honoris causa Philosophus appellaretur — dla szczególnego wyróżnienia nazywano go Filozofem.

Starszy, Metody, był najpierw zarządcą jednej z osad słowiańskich w prowincji Opsikion, potem porzucił świat, został mnichem, a z czasem opatem.

Misja do Chazarów

Około 861 roku cesarz Michał III wysłał Konstantyna z poselstwem do Chazarów, ludu mieszkającego między Dnieprem a Wołgą. Metody towarzyszył bratu. Brewiarz podaje, że Konstantyn nauczał ich wiary chrześcijańskiej i wielu przywiódł do Chrystusa; Butler zauważa ostrożnie, że liczba nawróconych była zapewne w dawnych opisach przesadzona. W drodze, na Krymie, w okolicy Chersonezu, Konstantyn odnalazł relikwie przypisywane papieżowi św. Klemensowi, który według późnych, legendarnych akt miał zostać zesłany na Krym. O samym papieżu-męczenniku piszemy na stronie o świętym Klemensie, papieżu i męczenniku.

Gdzie pracowali św. Cyryl i Metody: misja na Morawach

W 862 roku do Konstantynopola przybyło poselstwo Rościsława, księcia Moraw. Książę prosił cesarza o misjonarzy, którzy uczyliby jego lud w jego własnym języku. Wybór padł na Konstantyna i Metodego, ludzi uczonych i znających mowę słowiańską.

Pierwszą potrzebą było pismo. Słowianie nie mieli liter, w których dałoby się zapisać ich mowę. Brewiarz mówi wprost, że Cyryl i Metody „byli pierwszymi wynalazcami tych liter, którymi wyrażono i zapisano mowę Słowian, i dlatego słusznie uważa się ich za twórców tego języka piśmiennego”. Butler dodaje uczciwie, że historia alfabetów jest sporna. Pismo nazywane dziś cyrylicą powstało raczej z greckich liter wielkich, może dopiero wśród uczniów świętego. Natomiast głagolica może być tym pismem, które Konstantyn ułożył na potrzeby misji morawskiej; legenda głosi nawet, że zostało mu objawione przez Boga.

W 863 roku bracia przybyli z pomocnikami na dwór Rościsława. Zostali dobrze przyjęci i od razu zabrali się do pracy. Głosili kazania i sprawowali posługę w języku słowiańskim, mając ze sobą przełożone fragmenty Pisma Świętego i hymny liturgiczne. Lud przyjmował to z radością. Sprzeciwiało się natomiast duchowieństwo niemieckie, które już wcześniej prowadziło misje w tych stronach. Brakowało też biskupa, który wyświęcałby nowych kapłanów: biskup Pasawy odmówił. Bracia ruszyli więc w drogę, by szukać pomocy.

W Rzymie: zatwierdzenie przez papieża

W Wenecji spotkali się z ostrą krytyką. Zarzucano im, że jako ludzie przysłani ze Wschodu wprowadzają do liturgii nowy język. Według Brewiarza papież św. Mikołaj I wezwał ich do Rzymu. Zanim przybyli, Mikołaj zmarł, a jego następca Hadrian II wyszedł im naprzeciw wraz z duchowieństwem i ludem, bo bracia nieśli ze sobą relikwie św. Klemensa.

Papież zbadał ich sprawę i rozstrzygnął ją na ich korzyść. Brewiarz opowiada, że gdy oskarżano ich o używanie języka słowiańskiego w czynnościach świętych, bronili się racjami „tak pewnymi i tak jasnymi”, że papież i duchowieństwo pochwalili ich i zatwierdzili ich dzieło. Uczniowie braci zostali wyświęceni, a liturgia w języku słowiańskim otrzymała aprobatę. Bracia zaprzysięgli wierność wierze św. Piotra i biskupów rzymskich.

Według Brewiarza obaj otrzymali sakrę biskupią z rąk Hadriana. Butler zaznacza, że w przypadku Cyryla nie jest to pewne. Konstantyn bowiem przywdział w Rzymie habit mnisi, przyjął imię Cyryl i zmarł 14 lutego 869 roku. Pochowano go z wielką czcią w bazylice św. Klemensa na Celiuszu, obok relikwii, które sam przywiózł. Brewiarz pisze, że kondukt przeszedł przez miasto wśród śpiewu psalmów, „bardziej jak triumf niż pogrzeb”.

Metody, arcybiskup Słowian

Po śmierci brata Metody przejął jego dzieło. Papież mianował go metropolitą odnowionej archidiecezji w Sirmium, której granice sięgały aż do Bułgarii. Na miejscu sytuacja była jednak trudna. Bratanek Rościsława, Świętopełk, sprzymierzył się z Bawarami i wygnał stryja. W 870 roku Metody został postawiony przed synodem biskupów niemieckich i uwięziony. Dopiero po dwóch latach papież Jan VIII doprowadził do jego uwolnienia.

Metody pracował dalej na Morawach. Upominał Świętopełka za jego rozwiązłe życie i narobił sobie w nim wroga. W 878 roku oskarżono go w Rzymie o dwie rzeczy: że wciąż sprawuje liturgię po słowiańsku i że w Credo opuszcza słowa „i od Syna” (Filioque). Butler wyjaśnia, że słów tych nie odmawiano wówczas jeszcze wszędzie na Zachodzie, również w samym Rzymie. Metody stanął przed Janem VIII i przekonał go zarówno o swojej prawowierności, jak i o słuszności liturgii słowiańskiej. Papież potwierdził jego władzę arcybiskupią, ponieważ, jak pisał, Bóg, który stworzył trzy główne języki — hebrajski, grecki i łaciński — stworzył i inne ku swojej czci i chwale.

Ostatnie lata i śmierć

Według starosłowiańskiego Żywotu, w ostatnich latach Metody ukończył przekład niemal całej Biblii na język słowiański (bez ksiąg Machabejskich) oraz zbioru prawa kościelnego. Brewiarz przypisuje mu też doprowadzenie do wiary księcia czeskiego i jego żony oraz utwierdzenie w wierze Panończyków, Bułgarów i Dalmatyńczyków. Zmarł na Morawach 6 kwietnia 885 roku (Butler podaje 884), wyczerpany pracą i przeciwnościami. Jego pogrzeb odprawiono po grecku, po słowiańsku i po łacinie. Butler przytacza opis tłumów, które przyszły z zapalonymi świecami: mężczyźni i kobiety, bogaci i ubodzy, wolni i niewolni, wdowy i sieroty, bo Metody „stał się wszystkim dla wszystkich, aby wszystkich przyprowadzić do Nieba”.

Po jego śmierci Wiching, biskup Nitry i zaciekły przeciwnik Metodego, objął stolicę arcybiskupią i wygnał jego głównych uczniów. Ci jednak ponieśli dzieło dalej, na południe, do Bułgarii, skąd słowiańskie piśmiennictwo rozeszło się na Bałkany i Ruś.

Św. Cyryl i Metody a Polska

Brewiarz Rzymski w lekcjach na 7 lipca mówi o Metodym: Evangelii lumen in Poloniam invexit — „wniósł światło Ewangelii do Polski”. Dodaje też, że założył stolicę biskupią we Lwowie i w Kijowie, ale sam opatruje tę wiadomość zastrzeżeniem: „jak podają niektórzy pisarze”. Starosłowiański Żywot Metodego wspomina natomiast bardzo potężnego pogańskiego księcia, który „siedział na Wiśle”, szydził z chrześcijan i wyrządzał im zło; Metody miał mu doradzić, by przyjął chrzest dobrowolnie, we własnym kraju, zanim zostanie ochrzczony jako jeniec na obcej ziemi. Księcia tego łączy się z plemieniem Wiślan, którego ośrodkiem był najpewniej Kraków. Chrzest Polski w 966 roku przyszedł jednak w obrządku łacińskim, głównie za pośrednictwem Kościoła czeskiego, a jej wielkim apostołem i patronem stał się święty Wojciech.

Czego patronami są św. Cyryl i Metody

Bracia są czczeni przede wszystkim jako Apostołowie Słowian. Butler podkreśla, że jako ludzie Wschodu ściśle współpracujący z Rzymem są szczególnie odpowiednimi patronami jedności Kościoła i dzieł zmierzających do pojednania odłączonych Kościołów słowiańskich. Czczą ich katoliccy Czesi, Słowacy i Chorwaci, a także prawosławni Serbowie i Bułgarzy.

Papież Leon XIII encykliką Grande munus z 30 września 1880 roku rozciągnął ich święto, obchodzone od dawna wśród ludów słowiańskich, na cały Kościół, z własnym oficjum i Mszą. Tak trafili do kalendarza powszechnego, który znamy z ksiąg z 1962 roku.

W 1980 roku papież Jan Paweł II ogłosił świętych Cyryla i Metodego współpatronami Europy, obok świętego Benedykta, którego wierni czczą także przez medalik św. Benedykta. To akt późniejszy niż kalendarz z 1962 roku: w księgach liturgicznych tamtej epoki bracia są czczeni jako Apostołowie Słowian, nie jako patroni Europy.

Święto: 7 lipca w kalendarzu z 1962 roku

W kalendarzu z 1962 roku, według którego sprawowana jest Msza trydencka, święto świętych Cyryla i Metodego, Biskupów i Wyznawców, przypada 7 lipca. Ma rangę III klasy, a szaty liturgiczne są białe. Brewiarz ma na ten dzień własny hymn Sedibus caeli nitidis receptos, który wysławia braci jako „podwójną podporę i chlubę ludu słowiańskiego”, oraz lekcje o ich życiu wzięte z encykliki Leona XIII.

Reforma kalendarza z 1969 roku przeniosła ich wspomnienie na 14 lutego, dzień śmierci Cyryla. Dlatego w nowszych kalendarzach znajdujemy ich w lutym, a w tradycyjnych księgach w lipcu. O tym, jak układa się cykl świąt w starym kalendarzu, piszemy w artykule o roku liturgicznym.

Modlitwa do św. Cyryla i Metodego

Kolekta z Mszału Rzymskiego (7 lipca)

Najpewniejszą modlitwą do świętych braci jest kolekta, którą Kościół odmawia w dniu ich święta. Podajemy tekst łaciński Mszału z 1962 roku i nasz wierny przekład.

Omnipotens sempiterne Deus, qui Slavoniae gentes per beatos Confessores tuos atque Pontifices Cyrillum et Methodium ad agnitionem tui nominis venire tribuisti: praesta; ut, quorum festivitate gloriamur, eorum consortio copulemur. Per Dominum nostrum Iesum Christum Filium tuum, qui tecum vivit et regnat in unitate Spiritus Sancti Deus, per omnia saecula saeculorum. Amen.

Wszechmogący, wieczny Boże, który sprawiłeś, że ludy słowiańskie przez błogosławionych Wyznawców Twoich i Biskupów, Cyryla i Metodego, doszły do poznania Twego imienia, spraw, abyśmy, chlubiąc się ich świętem, zostali przyłączeni do ich społeczności. Przez Pana naszego Jezusa Chrystusa, Syna Twojego, który z Tobą żyje i króluje w jedności Ducha Świętego, Bóg, przez wszystkie wieki wieków. Amen.

Werset z Brewiarza

Brewiarz poprzedza tę modlitwę w Nieszporach wersetem z Psalmu 131 (w. 9), podanym tu w przekładzie ks. Jakuba Wujka:

W. Sacerdotes tui induantur iustitiam. Kapłani twoi niech się obloką w sprawiedliwość,
O. Et Sancti tui exsultent. a święci twoi niechaj się weselą.

Do świętych braci zwracamy się zwłaszcza w intencji misji, nawrócenia narodów słowiańskich, jedności chrześcijan ze Stolicą Piotrową i wierności duchowieństwa. Ich droga przypomina inną wielką misję tego samego stulecia, opisaną na stronie o świętym Bonifacym, Apostole Niemiec: tam również misjonarz szukał w Rzymie mandatu dla swojej pracy.

Często zadawane pytania

Kim byli św. Cyryl i Metody?

Byli rodzonymi braćmi z Tesaloniki, uczonymi greckimi i mnichami, wysłanymi w 863 roku na Morawy. Ułożyli pismo dla języka słowiańskiego, przełożyli Ewangelie i księgi liturgiczne, a w Rzymie uzyskali zatwierdzenie papieża. Kościół czci ich jako Apostołów Słowian.

Kiedy żyli św. Cyryl i Metody?

W IX wieku. Cyryl (Konstantyn) urodził się około 827 roku i zmarł w Rzymie 14 lutego 869 roku. Metody zmarł na Morawach 6 kwietnia 885 roku; Butler podaje rok 884.

W jakim kraju pracowali św. Cyryl i Metody?

Głównie na Morawach i w Panonii, czyli na terenach dzisiejszych Czech, Słowacji i Węgier. Wcześniej działali w Konstantynopolu i wśród Chazarów, między Dnieprem a Wołgą, a w drodze przebywali w Wenecji i w Rzymie.

Jaki naród ewangelizowali święci Cyryl i Metody?

Słowian, przede wszystkim mieszkańców państwa wielkomorawskiego. Brewiarz wymienia także Czechów, Panończyków, Bułgarów, Dalmatyńczyków i Karyntian, wśród których działał Metody.

Kiedy jest święto św. Cyryla i Metodego?

W kalendarzu z 1962 roku 7 lipca, jako święto III klasy. Od reformy z 1969 roku nowy kalendarz obchodzi je 14 lutego.

Czego patronami są św. Cyryl i Metody?

Są Apostołami Słowian i patronami jedności Kościoła. W 1980 roku Jan Paweł II ogłosił ich współpatronami Europy; to akt późniejszy niż księgi z 1962 roku.

Czy św. Cyryl i Metody wymyślili cyrylicę?

Ułożyli pierwsze pismo słowiańskie, ale najpewniej była to głagolica. Cyrylica, nazwana na cześć Cyryla, powstała z greckich liter, prawdopodobnie wśród jego uczniów. Butler zaznacza, że historia obu alfabetów pozostaje sporna.

Gdzie jest grób św. Cyryla?

W Rzymie, w bazylice św. Klemensa na Celiuszu. Metody zmarł na Morawach, według Butlera prawdopodobnie w Starym Mieście (Velehradzie).

Aplikacja Iter Fidei zawiera Mszał i Brewiarz z 1962 roku z oficjum świętych Cyryla i Metodego na 7 lipca, po łacinie i po polsku. Dołącz tutaj do wczesnego dostępu.

Źródła. Mszał Rzymski (kolekta z 7 lipca); Brewiarz Rzymski (7 lipca: hymn Sedibus caeli, lekcje z encykliki Leona XIII Grande munus); Butler's Lives of the Saints (7 lipca); Pismo Święte w przekładzie ks. Jakuba Wujka (Ps 131).