Święty Bonifacy — biskup i męczennik, Apostoł Niemiec

Święty Bonifacy, ochrzczony imieniem Winfryd, to angielski benedyktyn, biskup i męczennik, którego Kościół nazywa Apostołem Niemiec. Ewangelizował Hesję i Turyngię, ściął pogański dąb w Geismarze, założył opactwo w Fuldzie i zginął za wiarę w Dokkum we Fryzji w 754 roku. W kalendarzu z 1962 roku jego święto przypada 5 czerwca jako święto III klasy w czerwonych szatach męczeńskich.

Kim był święty Bonifacy

Mnich i nauczyciel z Wesseksu

Winfryd urodził się około 680 roku, najpewniej w Crediton w hrabstwie Devon w Anglii. Butler opowiada, że jako pięcioletni chłopiec, słysząc rozmowę mnichów goszczących w domu rodziców, postanowił zostać zakonnikiem. Wychowywał się w klasztorze koło Exeter, a potem w opactwie Nursling w diecezji Winchester. Tam został kierownikiem szkoły i napisał pierwszą znaną gramatykę łacińską ułożoną w Anglii. W wieku trzydziestu lat przyjął święcenia kapłańskie. Głosił kazania, a wszystkie jego nauki — jak podkreśla Butler — wyrastały z Pisma Świętego, które było jego studium i radością przez całe życie.

Misja z polecenia papieża

Gdy w Anglii czekały go godności, poznał, że Bóg wzywa go na misje wśród pogan. Pierwsza wyprawa do Fryzji w 716 roku się nie powiodła. Winfryd zrozumiał wtedy, że do dzieła potrzebny jest mu bezpośredni mandat Stolicy Apostolskiej. W 718 roku stanął w Rzymie przed papieżem św. Grzegorzem II, który posłał go do pogan Germanii i nadał mu imię Bonifacy. Po trzech latach pracy we Fryzji u boku starego św. Willibrorda Bonifacy przeszedł do Hesji. W dniu św. Andrzeja Apostoła, 30 listopada 722 roku, papież konsekrował go w Rzymie na biskupa misyjnego dla całych Niemiec — tego samego Apostoła, którego życie opisujemy na stronie o świętym Andrzeju Apostole.

Dąb Donara w Geismarze

Po powrocie do Hesji, uzbrojony w list papieski i w list żelazny Karola Młota, Bonifacy uderzył w samo serce pogańskiego kultu. W wyznaczonym dniu, wobec przerażonego tłumu, zaczął rąbać siekierą święty dąb Donara (germańskiego Thora) na górze koło Geismaru, niedaleko Fritzlaru. Butler pisze, że ledwie spadły pierwsze ciosy, olbrzymie drzewo runęło i rozpadło się na cztery części. Lud, który czekał na zemstę bogów, zrozumiał, że jego bożki nie potrafią obronić nawet własnych świątyń. Z drewna dębu Bonifacy zbudował, według tradycji, kaplicę ku czci św. Piotra. Od tej chwili ewangelizacja Hesji szła naprzód.

Biskupstwa, klasztory i Fulda

Bonifacy przeszedł do Turyngii i zakładał tam klasztory jako ośrodki misyjne. Brakowało mu nie słuchaczy, lecz nauczycieli, więc wezwał na pomoc mnichów i mniszki z Anglii. Przybyli liczni, wśród nich św. Lullus, jego następca w Moguncji, św. Eoban, towarzysz męczeństwa, św. Burchard, św. Wigbert, a z niewiast św. Tekla, św. Walburga i jego krewna św. Lioba.

Papież Grzegorz III przesłał mu paliusz i uczynił go metropolitą Germanii za Renem. Jako legat Stolicy Apostolskiej Bonifacy uporządkował hierarchię w Bawarii i założył biskupstwa w Erfurcie, Buraburgu, Würzburgu i Eichstätt. Wraz ze swoim uczniem św. Sturmim założył opactwo w Fuldzie, które stało się niemieckim Monte Cassino. W latach 742–747 przewodniczył synodom reformującym Kościół we Francji, zrujnowany symonią i zepsuciem duchowieństwa. W 747 roku papież św. Zachariasz dał mu stałą stolicę w Moguncji, czyniąc go prymasem Niemiec.

Męczeństwo świętego Bonifacego w Dokkum

Mając ponad siedemdziesiąt lat, Bonifacy złożył rządy swemu uczniowi Lullusowi, ale nie poszedł na spoczynek. Wrócił do Fryzów, swoich pierwszych misjonarskich synów, którzy po śmierci Willibrorda powracali do pogaństwa. Ochrzcił wielu i wyznaczył na wigilię Zesłania Ducha Świętego udzielanie sakramentu bierzmowania nowo ochrzczonym na równinie koło Dokkum, nad rzeczką Borne.

Gdy czytał w namiocie, oczekując neofitów, na obóz napadła banda pogan. Towarzysze chcieli bronić biskupa, lecz on im zabronił; zachęcał ich, by zaufali Bogu i z radością przyjęli śmierć za wiarę. Bonifacy padł jeden z pierwszych, a z nim zginęli wszyscy jego towarzysze, wśród nich biskup Eoban. Działo się to 5 czerwca 754 roku.

Jego ciało przeniesiono do Fuldy, gdzie spoczywa do dziś. Tam też przechowuje się księgę, którą — jak mówi tradycja — podniósł nad głową, gdy go napadnięto; jest pocięta ciosami miecza. Tak skończył życie człowiek, o którym arcybiskup Canterbury Kutbert pisał już za jego życia, że Anglicy liczą go „między najlepszych i największych nauczycieli prawdziwej wiary".

Jego śmierć przypomina słowa Pana:

Większej nad tę miłość nikt nie ma, żeby kto życie swe oddał za przyjaciół swoich. (J 15, 13)

Co świadczy o świętości świętego Bonifacego

Czasem pada pytanie, czy Bonifacy to naprawdę święty i co świadczy o jego świętości. Kościół czcił go od chwili śmierci jako męczennika, a jego święto weszło do kalendarza powszechnego. O jego świętości świadczą:

• wierność Stolicy Apostolskiej — swoje dzieło budował wyłącznie na mandacie papieży i trzykrotnie odbywał drogę do Rzymu;
• gorliwość misyjna — porzucił pewną karierę w ojczyźnie dla ludów, których języka musiał się uczyć;
• odwaga — nie bał się ani pogańskich bóstw, ani możnych, ani zepsutego duchowieństwa;
• pokora i prostota, o których świadczą jego listy;
• męczeństwo — przyjęte bez oporu, z modlitwą na ustach, w wieku około siedemdziesięciu czterech lat.

Historyk Christopher Dawson pisał, że Bonifacy wywarł na dzieje Europy głębszy wpływ niż jakikolwiek inny Anglik.

Modlitwa do świętego Bonifacego

Kolekta z Mszału Rzymskiego (5 czerwca)

Kościół modli się do Boga przez wstawiennictwo św. Bonifacego słowami Mszału z 1962 roku. Podajemy tekst łaciński i polski.

Deus, qui multitudinem populorum, beati Bonifatii Martyris tui atque Pontificis zelo, ad agnitionem tui nominis vocare dignatus es: concede propitius; ut, cuius solemnia colimus, etiam patrocinia sentiamus. Per Dominum nostrum Iesum Christum Filium tuum, qui tecum vivit et regnat in unitate Spiritus Sancti Deus, per omnia saecula saeculorum. Amen.

Boże, który wiele narodów raczyłeś powołać do poznania Twego imienia dzięki gorliwości św. Bonifacego, Twego Męczennika i Biskupa, spraw łaskawie, abyśmy obchodząc jego uroczystość, doznawali także jego opieki. Przez Pana naszego Jezusa Chrystusa, Syna Twojego, który z Tobą żyje i króluje w jedności Ducha Świętego, Bóg, przez wszystkie wieki wieków. Amen.

Wezwanie

W. Módl się za nami, święty Bonifacy.
O. Abyśmy się stali godnymi obietnic Chrystusowych.

Do św. Bonifacego zwracamy się zwłaszcza w intencji misji, nawrócenia narodów odchodzących od wiary, wierności duchowieństwa i biskupów oraz jedności z Rzymem.

Święty Bonifacy a choinka

Z Bonifacym łączy się popularna opowieść, że w miejscu ściętego dębu wskazał poganom młodą jodłę jako drzewo Dzieciątka Jezus i tak dał początek choince. Trzeba powiedzieć uczciwie: tej opowieści nie ma w dawnych żywotach ani u Butlera. To późniejsza legenda, rozpowszechniona dopiero w nowszych czasach. Prawdziwy jest dąb w Geismarze; jodła to piękna przypowieść, której nie należy podawać jako faktu historycznego. Zwyczaj choinki ma własną historię, którą opisujemy przy okazji Bożego Narodzenia.

Ikonografia świętego Bonifacego

Św. Bonifacy jest przedstawiany w szatach biskupich, z pastorałem i mitrą. Jego najczęstsze atrybuty to:

• księga przebita mieczem — pamiątka księgi, którą zasłaniał się w chwili śmierci;
• siekiera i powalony dąb — znak zwycięstwa nad pogańskim kultem w Geismarze;
• miecz męczeński;
• niekiedy źródło tryskające pod jego stopami, według miejscowych podań fryzyjskich.

Grób świętego Bonifacego

Ciało św. Bonifacego spoczywa w krypcie katedry w Fuldzie, w Hesji. Od średniowiecza grób jest celem pielgrzymek, a biskupi niemieccy od XIX wieku zbierają się przy nim na swoje konferencje. W Dokkum, na miejscu męczeństwa, czczone jest źródło jego imienia. O tym, dlaczego Kościół otacza czcią szczątki męczenników, piszemy w artykule o relikwiach świętych.

Inni święci o imieniu Bonifacy

W polskich wyszukiwaniach imię to wiąże się często z innymi postaciami. Dla porządku:

• Św. Bonifacy z Tarsu, męczennik rzymski, wspominany 14 maja. To on jest trzecim z „zimnych ogrodników" — Pankracego (12 V), Serwacego (13 V) i Bonifacego (14 V) — z ludowego przysłowia o majowych przymrozkach. Przysłowie dotyczy pogody, nie samego świętego.
• Św. Brunon Bonifacy z Kwerfurtu, misjonarz i męczennik, który zginął w 1009 roku wśród pogan na pograniczu pruskim. Był biografem świętego Wojciecha i przyjacielem Bolesława Chrobrego, dlatego jest szczególnie bliski Polsce.
• Papież Bonifacy IV (zm. 615), który poświęcił rzymski Panteon Matce Bożej i wszystkim męczennikom.

Bohaterem tej strony jest Bonifacy Winfryd, Apostoł Niemiec, wspominany 5 czerwca.

Często zadawane pytania

Kim był święty Bonifacy?

Był angielskim mnichem benedyktyńskim, który z polecenia papieża Grzegorza II ewangelizował Niemcy. Został biskupem, metropolitą Moguncji i legatem papieskim, założył wiele biskupstw i opactwo w Fuldzie, a zginął męczeńsko we Fryzji w 754 roku.

Kiedy obchodzimy święto świętego Bonifacego?

W kalendarzu z 1962 roku święto św. Bonifacego, biskupa i męczennika, przypada 5 czerwca i ma rangę III klasy. Kapłan odprawia Mszę w czerwonych szatach.

Dlaczego święty Bonifacy nazywany jest Apostołem Niemiec?

Bo to on systematycznie ewangelizował środkowe Niemcy — Hesję, Turyngię i Frankonię — założył tam zorganizowany Kościół z biskupstwami i klasztorami, podległy bezpośrednio Stolicy Apostolskiej. Przed nim byli tam tylko pojedynczy misjonarze.

Jak zginął święty Bonifacy?

Został zamordowany przez pogańskich Fryzów 5 czerwca 754 roku pod Dokkum, gdy w namiocie oczekiwał na nowo ochrzczonych, którym miał udzielić bierzmowania. Zabronił towarzyszom stawiać opór i zginął wraz z nimi.

Gdzie jest grób świętego Bonifacego?

W katedrze w Fuldzie w Niemczech, w opactwie, które sam założył. Tam przechowuje się również księgę pociętą mieczami w chwili jego śmierci.

Czy święty Bonifacy ma coś wspólnego z zimnymi ogrodnikami?

Nie. „Zimni ogrodnicy" to Pankracy, Serwacy i Bonifacy z Tarsu, męczennik rzymski wspominany 14 maja. Apostoł Niemiec, św. Bonifacy Winfryd, ma swoje święto 5 czerwca.

Do kogo modlić się o misje i nawrócenie narodów?

Tradycja poleca w tej intencji właśnie św. Bonifacego, a obok niego innych misjonarzy-męczenników, jak św. Wojciech. Dobrze jest także odmawiać Litanię do Wszystkich Świętych, która zawiera prośbę o nawrócenie błądzących.

Aplikacja Iter Fidei zawiera Mszał i Brewiarz z 1962 roku, modlitwy i litanie do świętych, po łacinie i po polsku, z audio. Dołącz tutaj do wczesnego dostępu.

Źródła. Pismo Święte w przekładzie ks. Jakuba Wujka (Ewangelia wg św. Jana 15); Mszał Rzymski (kolekta z 5 czerwca); Brewiarz Rzymski (oracja z 5 czerwca); Butler's Lives of the Saints (5 czerwca); listy św. Bonifacego.