Św. Katarzyna ze Sieny — życiorys, cytaty, modlitwa

Św. Katarzyna ze Sieny (1347–1380) to dziewica i tercjarka dominikańska, mistyczka i doradczyni papieży, która, nie wstępując do klasztoru, nakłoniła papieża Grzegorza XI do powrotu z Awinionu do Rzymu i podyktowała Dialog o Bożej Opatrzności. Zmarła w Rzymie w wieku trzydziestu trzech lat; kanonizował ją Pius II w 1461 roku, a Pius XII ogłosił ją w 1939 roku patronką Włoch. W kalendarzu z 1962 roku jej święto przypada 30 kwietnia i ma rangę III klasy.

Św. Katarzyna ze Sieny — krótki życiorys

Najważniejszym źródłem jej życia jest żywot spisany przez jej spowiednika, bł. Rajmunda z Kapui, a obok niego zeznania jej uczniów i jej własne listy. Opowiadamy jej dzieje za Butlerem i za lekcjami Brewiarza Rzymskiego.

Dzieciństwo w Sienie

Katarzyna urodziła się w Sienie w uroczystość Zwiastowania, 25 marca 1347 roku, wraz z siostrą bliźniaczką, która wkrótce zmarła. Były najmłodszymi z dwadzieściorga pięciorga dzieci farbiarza Giacoma Benincasy i jego żony Lapy. Jako mała dziewczynka była bardzo wesoła; wchodząc po schodach, przyklękała ponoć na każdym stopniu, by odmówić Zdrowaś Maryjo. W szóstym roku życia, wracając z bratem Stefanem od zamężnej siostry, ujrzała na niebie Chrystusa w chwale ze świętymi Piotrem, Pawłem i Janem; Pan uśmiechnął się do niej i pobłogosławił ją. „Od tej chwili — pisze Butler — Katarzyna należała całkowicie do Niego".

Opór rodziny i habit tercjarki

Gdy rodzice zaczęli szukać jej męża, oświadczyła, że nigdy nie wyjdzie za mąż, i obcięła swoje piękne włosy. Rodzina odpowiedziała drobnymi prześladowaniami: obarczono ją najcięższą pracą w domu i odebrano jej nawet własny pokoik. Wszystko znosiła z cierpliwością; później pisała w Dialogu, że Bóg nauczył ją budować w duszy schronienie, w którym żadna burza nie mogła jej naprawdę zakłócić pokoju. W końcu ojciec ustąpił. Brewiarz mówi, że Katarzyna „uprosiła habit świętego Dominika, który noszą Siostry od Pokuty", czyli tercjarki dominikańskie, żyjące w świecie. Nie była więc mniszką za klauzurą, lecz żyła w rodzinnym domu, w ciszy swojej izdebki.

Jej pokuta była niezwykła. Brewiarz podaje, że „znaleziono ją raz, iż od Środy Popielcowej aż do Wniebowstąpienia Pańskiego przeciągnęła post, poprzestając jedynie na Komunii eucharystycznej". Komunia Święta była dla niej, jak mówi postkomunia z jej Mszy, pokarmem, który „żywił nawet jej doczesne życie".

Mistyczne zaślubiny

Po latach ciężkich pokus i oschłości zapytała Pana, gdzie był, gdy jej serce dręczyły brudne myśli. Usłyszała: „Córko, byłem w twoim sercu, umacniając cię moją łaską". W ostatki 1366 roku, gdy Siena bawiła się w karnawale, Chrystus ukazał się jej z Najświętszą Panną i zastępem niebian i zaślubił ją sobie pierścieniem, który widziała tylko ona. Wkrótce potem poznała, że ma wyjść do ludzi.

Służba chorym i skazanym

Jak inne tercjarki pielęgnowała chorych w szpitalach, wybierając tych, od których inni się odwracali — kobietę chorą na raka i trędowatą Teccę, które odpłacały jej niewdzięcznością, a w końcu zostały pozyskane jej miłością. Gdy w Sienie wybuchła dżuma, Tomasz Caffarini, który znał ją od dzieciństwa, napisał: „Nigdy nie była bardziej godna podziwu niż w tym czasie. Była zawsze z zadżumionymi: przygotowywała ich na śmierć, grzebała ich własnymi rękami".

Odwiedzała też skazanych na śmierć. Najsłynniejszy jest młody szlachcic z Perugii, Niccolò di Toldo, skazany za nieopatrzne słowa o rządzie Sieny. Za jej namową wyspowiadał się — o spowiedzi jako drodze powrotu do Boga piszemy osobno — wysłuchał Mszy i przyjął Ciało Pańskie. Katarzyna była przy nim na szafocie; umierał z imionami „Jezus i Katarzyna" na ustach, a ona przyjęła w ręce jego głowę.

Stygmaty w Pizie

W 1375 roku, w Pizie, po Komunii Świętej, Katarzyna ujrzała ukrzyżowanego Pana, z którego ran wyszło pięć promieni ku jej dłoniom, stopom i sercu. Brewiarz opowiada, że uprosiła Pana, by rany nie były widoczne, i promienie z krwawych stały się jasne jak czyste światło; ból był tak wielki, że — jak sądziła — umarłaby wkrótce, gdyby Bóg go nie złagodził. Butler dodaje, że stygmaty, za życia widoczne tylko dla niej, ukazały się wyraźnie po jej śmierci. Na jej obrazach malarze przedstawiają te promienie, sięgające pięciu miejsc jej ciała.

Awinion i powrót papieża do Rzymu

Od przeszło siedemdziesięciu lat papieże rezydowali w Awinionie. Katarzyna, już wcześniej pisząca do Grzegorza XI listy pełne szacunku i zarazem stanowcze — nazywała go w nich „słodkim tatusiem" — przybyła do Awinionu 18 czerwca 1376 roku jako rzeczniczka pokoju między Florencją a Stolicą Apostolską. Misja pokojowa się nie powiodła, ale stało się coś ważniejszego. Brewiarz mówi, że pokazała papieżowi, iż w cudowny sposób zna jego ślub powrotu do Rzymu, „znany jedynie Bogu", i że za jej namową papież postanowił osobiście wrócić na swą rzymską stolicę. Według Butlera powiedziała mu: „Wypełnij, coś obiecał". 13 września 1376 roku Grzegorz XI opuścił Awinion.

Schizma i śmierć w Rzymie

Po śmierci Grzegorza XI w 1378 roku wybrano w Rzymie Urbana VI, a część kardynałów obrała w Awinionie antypapieża. Katarzyna wyczerpała resztę sił, broniąc prawowitego papieża: pisała do królów i książąt, a Urbanowi to dodawała otuchy, to upominała go za surowość. Wezwana przez niego, zamieszkała w Rzymie. Na początku 1380 roku miała widzenie łodzi Kościoła, która zdawała się ją przygniatać, i ofiarowała się za Kościół jako żertwa. 21 kwietnia dotknął ją paraliż, a osiem dni później, 29 kwietnia 1380 roku, mając trzydzieści trzy lata, „odeszła do Oblubieńca", jak mówi Brewiarz.

Dialog o Bożej Opatrzności i listy

W ostatnich latach życia Katarzyna podyktowała swoim sekretarzom dzieło, które bł. Rajmund nazywa księgą napisaną „pod natchnieniem Ducha Świętego": Dialog o Bożej Opatrzności, zwany też Księgą Boskiej Nauki — mistyczne dzieło w czterech traktatach, ułożone jako rozmowa duszy z Bogiem. Brewiarz mówi o niej: Doctrína ejus infúsa, non acquisíta fuit — „jej wiedza była wlana, nie nabyta": uczeni teologowie stawiali jej najtrudniejsze pytania i odchodzili zdumieni jej odpowiedziami.

Zachowało się też blisko czterysta jej listów do papieży, królów, kapłanów, żołnierzy, zakonników i ludzi świeckich. Butler nazywa je najpełniejszym wyrazem jej wielostronnej osobowości.

Św. Katarzyna ze Sieny — cytaty

Podajemy słowa, które przekazują Brewiarz i Butler za jej najdawniejszymi biografami:

„Gdybyś widział to, co ja widziałam, nie zrobiłbyś tego!" — do brata, który przerwał jej pierwsze widzenie, gdy miała sześć lat.

„Panie, gdzie byłeś, gdy moje serce tak dręczyły brudne i nienawistne pokusy?" — „Córko, byłem w twoim sercu, umacniając cię moją łaską."

„Wypełnij, coś obiecał." — do papieża Grzegorza XI w Awinionie.

„Ujrzałam Boga-Człowieka, jak się widzi jasność słońca, przyjmującego tę duszę w ogień swojej Bożej miłości." — z listu o śmierci Niccolò di Toldo.

O niej samej najtrafniej mówi zdanie, które Butler przytacza za o. de Gaiffierem: „To oddanie sprawie Kościoła Chrystusowego czyni z Katarzyny tak szlachetną postać".

Relikwie — głowa św. Katarzyny w Sienie

Ciało św. Katarzyny spoczywa w Rzymie, w dominikańskiej bazylice Santa Maria sopra Minerva, a jej głowa jest czczona w Sienie, w kościele św. Dominika. Stąd pytania o „głowę św. Katarzyny" — chodzi o relikwię, nie o legendę. Czym są relikwie i dlaczego je czcimy, wyjaśniamy w artykule o relikwiach świętych.

Czyją patronką jest św. Katarzyna ze Sieny

• Włoch — listem apostolskim Licet commissa z 18 czerwca 1939 roku papież Pius XII ogłosił ją wraz ze św. Franciszkiem z Asyżu patronką Włoch;
• opiekujących się chorymi — na pamiątkę jej posługi w szpitalach i w czasie dżumy.

Dwa tytuły przyszły po 1958 roku i nie należą do ksiąg z 1962 roku: 4 października 1970 roku Paweł VI ogłosił ją doktorem Kościoła, a w 1999 roku Jan Paweł II — współpatronką Europy.

Św. Katarzyna ze Sieny w liturgii z 1962 roku

• 30 kwietnia — św. Katarzyny ze Sieny, Dziewicy, święto III klasy, w białych szatach. Msza z Commune dziewic z własną kolektą, sekretą i postkomunią; bez Credo. Ponieważ przypada w okresie wielkanocnym, ma formularz z Alleluja.
• W Brewiarzu, według rubryk z 1960 roku, jej żywot czyta się w jednej, skróconej lekcji; dawne trzy dłuższe lekcje sprzed 1960 roku opisywały go szerzej.
• 29 kwietnia: w kalendarzu z 1969 roku jej wspomnienie przeniesiono na 29 kwietnia, dzień jej śmierci; w księgach z 1962 roku dniem św. Katarzyny pozostaje 30 kwietnia.

Nie należy jej mylić ze św. Katarzyną z Aleksandrii, dziewicą i męczennicą czczoną 25 listopada — jej poświęciliśmy artykuł Św. Katarzyna Aleksandryjska.

Modlitwa do świętej Katarzyny ze Sieny

Kolekta z Mszału Rzymskiego (30 kwietnia)

Da, quǽsumus, omnípotens Deus: ut, qui beátæ Catharínæ Vírginis tuæ natalícia cólimus; et ánnua solemnitáte lætémur, et tantæ virtútis proficiámus exémplo. Per Dóminum nostrum Jesum Christum, Fílium tuum: qui tecum vivit et regnat in unitáte Spíritus Sancti Deus, per ómnia sǽcula sæculórum. Amen.

Spraw, prosimy, wszechmogący Boże, abyśmy, obchodząc dzień narodzin dla nieba błogosławionej Katarzyny, Twojej Dziewicy, i radowali się jej doroczną uroczystością, i postępowali za przykładem tak wielkiej cnoty. Przez Pana naszego Jezusa Chrystusa, Syna Twojego, który z Tobą żyje i króluje w jedności Ducha Świętego, Bóg, przez wszystkie wieki wieków. Amen.

Postkomunia z jej Mszy

Æternitátem nobis, Dómine, cónferat, qua pasti sumus, mensa cœléstis: quæ beátæ Catharínæ Vírginis vitam étiam áluit temporálem. Per Dóminum nostrum Jesum Christum, Fílium tuum: qui tecum vivit et regnat in unitáte Spíritus Sancti Deus, per ómnia sǽcula sæculórum. Amen.

Niech stół niebieski, którym zostaliśmy nakarmieni, Panie, da nam wieczność; on to żywił nawet doczesne życie błogosławionej Katarzyny, Dziewicy. Przez Pana naszego Jezusa Chrystusa, Syna Twojego, który z Tobą żyje i króluje w jedności Ducha Świętego, Bóg, przez wszystkie wieki wieków. Amen.

Jak się modlić do św. Katarzyny

Najpewniejszą modlitwą do niej są modlitwy jej Mszy. Kto chce prosić ją o jakąś łaskę — za Kościół i papieża, o pokój w rodzinie, za chorych — może przez dziewięć dni przed jej świętem, od 22 do 30 kwietnia, codziennie odmawiać kolektę, polecając swoją intencję (tu wymień swoją intencję), z wersetem, który Brewiarz Rzymski podaje w jej oficjum:

V. Ora pro nobis, beáta Catharína.
R. Ut digni efficiámur promissiónibus Christi.

W. Módl się za nami, błogosławiona Katarzyno.
O. Abyśmy się stali godnymi obietnic Chrystusowych.

Często zadawane pytania

Kim była św. Katarzyna ze Sieny?

Była dziewicą i tercjarką dominikańską z XIV wieku, mistyczką, która żyła w rodzinnym domu w Sienie, służyła chorym i skazanym, doprowadziła do powrotu papieża z Awinionu do Rzymu i podyktowała Dialog o Bożej Opatrzności. Zmarła w Rzymie w 1380 roku.

Czy św. Katarzyna ze Sieny była zakonnicą?

Nie była mniszką za klauzurą. Przyjęła habit Sióstr od Pokuty św. Dominika, czyli tercjarek dominikańskich, i żyła w świecie, w domu rodzinnym.

Kiedy obchodzimy wspomnienie św. Katarzyny ze Sieny?

W kalendarzu z 1962 roku — 30 kwietnia, jako święto III klasy. W kalendarzu z 1969 roku jej wspomnienie przypada 29 kwietnia, w dniu jej śmierci.

Czego patronką jest św. Katarzyna ze Sieny?

Przede wszystkim Włoch, ogłoszona nią przez Piusa XII w 1939 roku razem ze św. Franciszkiem z Asyżu. Wzywają jej też opiekujący się chorymi.

Co napisała św. Katarzyna ze Sieny?

Dialog o Bożej Opatrzności (zwany też Księgą Boskiej Nauki), podyktowany pod koniec życia, oraz blisko czterysta listów.

Gdzie są relikwie św. Katarzyny ze Sieny?

Ciało spoczywa w Rzymie, w bazylice Santa Maria sopra Minerva, a głowa w Sienie, w kościele św. Dominika.

Kiedy św. Katarzyna została kanonizowana?

W 1461 roku przez papieża Piusa II — jak przypomina Brewiarz, to on „zaliczył ją w poczet świętych Dziewic".

Ile lat miała św. Katarzyna, gdy zmarła?

Trzydzieści trzy lata. Zmarła w Rzymie 29 kwietnia 1380 roku, osiem dni po ataku paraliżu.

Aplikacja Iter Fidei zawiera Mszał i Brewiarz z 1962 roku, z Mszą i lekcją św. Katarzyny ze Sieny na 30 kwietnia, oraz nowennę do św. Katarzyny ze Sieny, po łacinie i po polsku. Dołącz tutaj do wczesnego dostępu.

Źródła. Mszał Rzymski z 1962 roku (kolekta i postkomunia z 30 kwietnia); Brewiarz Rzymski (lekcje z 30 kwietnia); Butler's Lives of the Saints (30 kwietnia).