Św. Marek Ewangelista — kim był, symbol lwa, modlitwa

Św. Marek Ewangelista to autor drugiej Ewangelii, utożsamiany z Janem Markiem z Dziejów Apostolskich: krewny Barnaby, towarzysz św. Pawła, a przede wszystkim uczeń i tłumacz św. Piotra, którego przepowiadanie spisał w Rzymie. Tradycja czyni go założycielem i pierwszym biskupem Kościoła w Aleksandrii; od IX wieku jego relikwie czci Wenecja, a jego symbolem jest lew. W kalendarzu z 1962 roku jego święto przypada 25 kwietnia w randze II klasy, razem z procesją Litanii Większych.

Kim był św. Marek Ewangelista

Butler zaznacza na wstępie, że o osobistych dziejach Marka wiemy niewiele i w dużej mierze z przypuszczeń. Pewne jest to, co mówią Pismo Święte i najstarsi świadkowie Tradycji.

Jan Marek z Jerozolimy

Powszechnie przyjmuje się, że Ewangelista to ten sam człowiek, którego Dzieje Apostolskie nazywają Janem Markiem. Jego matka Maria miała w Jerozolimie dom, w którym zbierali się pierwsi chrześcijanie. Tam właśnie przyszedł św. Piotr, cudownie uwolniony z więzienia:

A rozejrzawszy się, poszedł do domu Marii, matki Jana, którego nazywano Markiem, gdzie było wielu zgromadzonych i modlących się. (Dz 12, 12)

Marek był Żydem; św. Paweł pisze o nim: „Marek, cioteczny brat Barnaby" (Kol 4, 10), a ponieważ Barnaba był lewitą z Cypru, Butler uważa za prawdopodobne, że i Marek pochodził z rodu lewickiego.

Towarzysz Pawła i Barnaby

Barnaba i Szaweł powrócili z Jeruzalem, „wziąwszy ze sobą Jana, którego nazywano Markiem" (Dz 12, 25), i Marek pomagał im w pierwszej podróży misyjnej na Cyprze. W Perge w Pamfilii odłączył się jednak od nich i wrócił do Jerozolimy. Gdy więc przed następną podróżą Barnaba chciał go znowu zabrać, Paweł się sprzeciwił:

Barnaba zaś chciał wziąć ze sobą i Jana, którego zwano Markiem. Ale Paweł prosił go (ponieważ on odłączył się od nich w Pamfilii, a nie poszedł z nimi na pracę), żeby go nie przyjmować. I przyszło do poróżnienia, tak, że jeden odszedł od drugiego, a Barnaba wziąwszy z sobą Marka, odpłynął do Cypru. (Dz 15, 37-39)

Ta słabość nie przekreśliła Marka. Później był przy Pawle w czasie jego pierwszego uwięzienia w Rzymie (Kol 4, 10), a tuż przed męczeństwem Apostoł pisał do św. Tymoteusza: „Weź Marka i przyprowadź z sobą, bo mi jest pożyteczny w posłudze" (2 Tm 4, 11).

Uczeń i tłumacz św. Piotra

Najsilniejsza tradycja łączy jednak Marka z św. Piotrem. Sam Piotr, pisząc — jak przyjmuje Butler — z Rzymu, przesyła pozdrowienia od niego: „Pozdrawia was współwybrany kościół, który jest w Babilonie i Marek, syn mój" (1 P 5, 13). Papiasz, św. Ireneusz i Klemens Aleksandryjski (którego świadectwo przekazał Euzebiusz) nazywają Marka tłumaczem Piotra, który wiernie spisał to, co zapamiętał z jego nauczania.

Brewiarz Rzymski w lekcji na 25 kwietnia czyta słowa św. Hieronima:

Marcus, discípulus et intérpres Petri, juxta quod Petrum referéntem audíerat, rogátus Romæ a frátribus, breve scripsit Evangélium. Quod cum Petrus audísset, et probávit, et Ecclésiæ legéndum sua auctoritáte dedit.

Marek, uczeń i tłumacz Piotra, na prośbę braci w Rzymie napisał krótką Ewangelię według tego, co słyszał z opowiadania Piotra. Piotr, usłyszawszy ją, zatwierdził ją i swoją powagą dał Kościołowi do czytania.

Skąd św. Marek znał Jezusa?

Papiasz twierdzi, że Marek nie słyszał Pana i nie był Jego uczniem — znał Go przez przepowiadanie Piotra. Wielu komentatorów, jak zauważa Butler, sądzi jednak, że Marek opisał samego siebie w krótkiej scenie, którą ma tylko jego Ewangelia, w nocy pojmania Jezusa w Ogrójcu:

A pewien młodzieniec szedł za nim, odziany prześcieradłem na gołym ciele, i pojmali go. Lecz on porzuciwszy prześcieradło, nagi uciekł od nich. (Mk 14, 51-52)

Jeśli tak było, Marek jako młodzieniec widział Pana w godzinie Jego męki. To jednak tylko przypuszczenie, nie pewność.

Ewangelia według św. Marka

Druga Ewangelia jest najkrótsza z czterech. Zaczyna się od słów: „Początek Ewangelii Jezusa Chrystusa, Syna Bożego" (Mk 1, 1), od razu przechodząc do głosu Jana Chrzciciela na pustyni, a kończy się posłaniem Apostołów: „Idąc na cały świat, opowiadajcie ewangelię wszelkiemu stworzeniu" (Mk 16, 15). Według św. Hieronima powstała w Rzymie, z przepowiadania Piotra. Czym jest sama Ewangelia — Dobra Nowina, wyjaśniamy osobno; o innym Ewangeliście, uczniu Pawła, piszemy w artykule o św. Łukaszu.

Św. Marek w Aleksandrii i jego śmierć

Brewiarz, wciąż słowami św. Hieronima, mówi dalej, że Marek, zabrawszy napisaną przez siebie Ewangelię, udał się do Egiptu i jako pierwszy głosił Chrystusa w Aleksandrii, gdzie założył Kościół, wychowując wiernych taką nauką i wstrzemięźliwością życia, że wszystkich wyznawców Chrystusa pociągał do naśladowania. Zmarł „w ósmym roku panowania Nerona" i został pochowany w Aleksandrii, a jego następcą był Anian.

Martyrologium Rzymskie dodaje opis męczeństwa: Marek został pojmany za wiarę, związany powrozami i włóczony po kamieniach, w więzieniu pocieszył go anioł, a w końcu, po objawieniu się samego Pana, został wezwany do królestwa niebieskiego. Butler przypomina, że te „akta" męczeństwa nie są wiarygodne, choć to, że Marek zakończył życie jako biskup Aleksandrii, jest bardzo prawdopodobne.

Relikwie św. Marka w Wenecji

Wenecja twierdzi, że posiada ciało Ewangelisty, przewiezione tam z Aleksandrii na początku IX wieku; spoczywa ono w bazylice św. Marka, a miasto od niepamiętnych czasów czci go jako głównego patrona. Butler zaznacza, że autentyczność tych szczątków bywała kwestionowana, a woda, która przez długie okresy zalewała podziemną konfesję, mogła je poważnie uszkodzić. Jak Kościół rozumie cześć oddawaną szczątkom świętych, piszemy w artykule o relikwiach.

Symbol lwa — atrybuty św. Marka

Symbolem św. Marka jest lew, zwykle skrzydlaty. Wywodzi się z wizji czterech zwierząt z Apokalipsy, które Ojcowie Kościoła odnieśli do czterech Ewangelistów:

I zwierzę pierwsze podobne do lwa, a drugie zwierzę podobne do cielca, a trzecie zwierzę, mające oblicze jakby człowieka, a czwarte zwierzę podobne do orła latającego. (Ap 4, 7)

Już św. Augustyn i św. Hieronim łączyli lwa z Markiem; Butler wyjaśnia, że uzasadniali to tym, iż jego Ewangelia zaczyna się od wołania na pustyni, a lew jest panem pustyni. (Więcej o tej księdze w artykule Apokalipsa św. Jana.) W sztuce Marek przedstawiany jest z lwem, z księgą Ewangelii lub przy pisaniu. Skrzydlaty lew z księgą stał się herbem Wenecji.

Czyim patronem jest św. Marek Ewangelista

Św. Marek jest przede wszystkim patronem Wenecji, która — jak pisze Butler — czci go jako głównego patrona od niepamiętnych czasów.

Czasem pyta się, czy św. Marek był lekarzem. Nie — lekarzem był św. Łukasz, którego Paweł nazywa „lekarzem najmilszym" (Kol 4, 14). O zawodzie Marka przed nawróceniem nic pewnego nie wiemy; Pismo pokazuje go jako pomocnika Apostołów w posłudze.

Św. Marek w liturgii z 1962 roku i Litanie Większe

• 25 kwietnia — św. Marka Ewangelisty, święto II klasy, w czerwonych szatach. Msza ma Gloria i Credo oraz prefację o Apostołach. W Brewiarzu lekcje czytają słowa św. Hieronima o Marku.
• Litanie Większe (Litaniae maiores): tego samego dnia Kościół odprawia uroczystą procesję błagalną, w czasie której śpiewa się Litanię do Wszystkich Świętych, a po niej Mszę błagalną. Do Mszy św. Marka dodaje się modlitwę „za Litanie" (pro rogationibus), która prosi: „abyśmy, którzy w naszym utrapieniu ufamy Twojej dobroci, zawsze byli chronieni Twoją opieką przeciw wszelkim przeciwnościom".
• Butler podkreśla, że Litanie Większe nie mają związku z samym Ewangelistą: są w Rzymie bardzo stare, sięgają czasów św. Grzegorza Wielkiego albo jeszcze wcześniejszych, a liturgiczne wspomnienie św. Marka tego dnia wprowadzono dużo później. Za Duchesne'em przyjmuje, że procesja jest schrystianizowaną formą pogańskiej procesji Robigalia, odbywanej w starożytnym Rzymie tego samego dnia.

Modlitwa do świętego Marka Ewangelisty

Kolekta z Mszału Rzymskiego (25 kwietnia)

Deus, qui beátum Marcum Evangelístam tuum evangélicæ prædicatiónis grátia sublimásti: tríbue, quǽsumus; ejus nos semper et eruditióne profícere et oratióne deféndi. Per Dóminum nostrum Jesum Christum, Fílium tuum: qui tecum vivit et regnat in unitáte Spíritus Sancti Deus, per ómnia sǽcula sæculórum. Amen.

Boże, który błogosławionego Marka, Twojego Ewangelistę, wywyższyłeś łaską głoszenia Ewangelii, daj, prosimy, abyśmy zawsze i z jego nauki czerpali postęp, i jego modlitwą byli bronieni. Przez Pana naszego Jezusa Chrystusa, Syna Twojego, który z Tobą żyje i króluje w jedności Ducha Świętego, Bóg, przez wszystkie wieki wieków. Amen.

Jak się modlić do św. Marka

Najpewniejszą modlitwą do niego jest kolekta z jego Mszy. Kto chce prosić go o jakąś łaskę — o miłość do Ewangelii, o wytrwałość po upadku, jak wytrwał on sam po rozstaniu z Pawłem — może przez dziewięć dni przed jego świętem, od 17 do 25 kwietnia, codziennie odmawiać tę kolektę, polecając swoją intencję (tu wymień swoją intencję).

Najlepszym sposobem uczczenia Ewangelisty jest jednak czytanie jego Ewangelii — najkrótszej, którą da się przeczytać w jeden wieczór.

Często zadawane pytania

Kim był św. Marek Ewangelista?

Autorem drugiej Ewangelii, Janem Markiem z Jerozolimy, krewnym Barnaby, pomocnikiem św. Pawła i uczniem św. Piotra, którego nauczanie spisał w Rzymie. Według tradycji założył Kościół w Aleksandrii i był jego pierwszym biskupem.

Czy Jan Marek i Marek Ewangelista to ta sama osoba?

Tak się powszechnie przyjmuje i nic temu stanowczo nie przeczy. Butler odnotowuje jednak, że dawne martyrologia Wschodu i Zachodu wspominały ich osobno: Martyrologium Rzymskie wymienia 27 września „Marka, biskupa w Byblos", nazwanego przez Łukasza także Janem.

Skąd św. Marek znał Jezusa?

Przede wszystkim z nauczania św. Piotra, którego był tłumaczem. Papiasz mówi, że sam nie słyszał Pana; niektórzy sądzą jednak, że to on był młodzieńcem, który uciekł z Ogrójca (Mk 14, 51-52).

Dlaczego symbolem św. Marka jest lew?

Bo Ojcowie Kościoła odnieśli cztery zwierzęta z Apokalipsy (Ap 4, 7) do czterech Ewangelistów, a Marka połączyli z lwem — jego Ewangelia zaczyna się od głosu wołającego na pustyni, a lew jest panem pustyni.

Gdzie spoczywa św. Marek?

Według tradycji weneckiej — w bazylice św. Marka w Wenecji, dokąd jego ciało miało zostać przewiezione z Aleksandrii na początku IX wieku. Butler zaznacza, że autentyczność tych relikwii bywała kwestionowana.

Kiedy jest wspomnienie św. Marka Ewangelisty?

25 kwietnia. W kalendarzu z 1962 roku to święto II klasy z Credo, połączone z procesją Litanii Większych.

Czy św. Marek był lekarzem?

Nie. Lekarzem był św. Łukasz Ewangelista (Kol 4, 14). Marek był pomocnikiem Apostołów i spisał przepowiadanie Piotra.

Aplikacja Iter Fidei zawiera Mszał i Brewiarz z 1962 roku — z Mszą św. Marka i Mszą Litanii Większych na 25 kwietnia — oraz nowennę do św. Marka Ewangelisty, po łacinie i po polsku. Dołącz tutaj do wczesnego dostępu.

Źródła. Pismo Święte w przekładzie ks. Jakuba Wujka (Dz 12 i 15; Kol 4; 2 Tm 4, 11; 1 P 5, 13; Mk 1; 14; 16; Ap 4, 7); Mszał Rzymski z 1962 roku (kolekta i modlitwa za Litanie z 25 kwietnia); Brewiarz Rzymski (lekcje z 25 kwietnia, św. Hieronim, O mężach sławnych, rozdz. 8); Butler's Lives of the Saints (25 kwietnia).