III Księga Królewska, rozdział 22

1 Transierunt igitur tres anni absque bello inter Syriam et Israël.

1 Minęły tedy trzy lata bez wojny między Syrią a Izraelem.

2 In anno autem tertio, descendit Josaphat rex Juda ad regem Israël.

2 A trzeciego roku przyjechał Jozafat, król judzki, do króla izraelskiego.

3 (Dixitque rex Israël ad servos suos : Ignoratis quod nostra sit Ramoth Galaad, et negligimus tollere eam de manu regis Syriæ ? )

3 (I rzekł król izraelski do sług swoich: „Nie wiecie, że nasze jest Ramot Galaad, a zaniedbywamy wyrwać je z ręki króla syryjskiego?”)

4 Et ait ad Josaphat : Veniesne mecum ad præliandum in Ramoth Galaad ?

4 I rzekł do Jozafata: „Czy pojedziesz ze mną na wojnę do Ramot Galaad?”

5 Dixitque Josaphat ad regem Israël : Sicut ego sum, ita et tu : populus meus et populus tuus unum sunt : et equites mei, equites tui. Dixitque Josaphat ad regem Israël : Quære, oro te, hodie sermonem Domini.

5 I rzekł Jozafat do króla izraelskiego: „Jak ja jestem, tak i ty; lud mój i lud twój jedno są, a jezdni moi, jezdni twoi.” I rzekł Jozafat do króla izraelskiego: „Proszę cię, spytaj się dzisiaj mowy Pańskiej.”

6 Congregavit ergo rex Israël prophetas, quadringentos circiter viros, et ait ad eos : Ire debeo in Ramoth Galaad ad bellandum, an quiescere ? Qui responderunt : Ascende, et dabit eam Dominus in manu regis.

6 Zebrał tedy król izraelski proroków, około czterystu mężów, i rzekł do nich: „Czy mam iść do Ramot Galaad na wojnę, czy też zaniechać?” Oni odpowiedzieli: „Jedź, a da je Pan w ręce królewskie.”

7 Dixit autem Josaphat : Non est hic propheta Domini quispiam, ut interrogemus per eum ?

7 I rzekł Jozafat: „Nie masz tu jakiego proroka Pańskiego, żebyśmy się przezeń spytali?”

8 Et ait rex Israël ad Josaphat : Remansit vir unus per quem possumus interrogare Dominum : sed ego odi eum, quia non prophetat mihi bonum, sed malum : Michæas filius Jemla. Cui Josaphat ait : Ne loquaris ita, rex.

8 I rzekł król izraelski do Jozafata: „Został mąż jeden, przez którego możemy się pytać Pana; ale ja go nienawidzę, ponieważ mi nie prorokuje dobrego, ale zło, Micheasz, syn Jemli.” Rzekł mu Jozafat: „Nie mów tak, królu.”

9 Vocavit ergo rex Israël eunuchum quemdam, et dixit ei : Festina adducere Michæam filium Jemla.

9 Zawołał tedy król izraelski trzebieńca jednego i rzekł mu: „Rychło przywiedź mi Micheasza, syna Jemli!”

10 Rex autem Israël, et Josaphat rex Juda, sedebant unusquisque in solio suo, vestiti cultu regio, in area juxta ostium portæ Samariæ : et universi prophetæ prophetabant in conspectu eorum.

10 A król izraelski i Jozafat, król judzki, siedzieli każdy na stolicy swej, ubrani w szaty królewskie, na placu koło bramy Samarii, a wszyscy prorocy prorokowali przed oczyma ich.

11 Fecit quoque sibi Sedecias filius Chanaana cornua ferrea, et ait : Hæc dicit Dominus : His ventilabis Syriam, donec deleas eam.

11 Uczynił też sobie Sedecjasz, syn Chanaany, rogi żelazne i rzekł: „To mówi Pan: Tymi przewiewać będziesz Syrię, aż ją wyniszczysz.”

12 Omnesque prophetæ similiter prophetabant, dicentes : Ascende in Ramoth Galaad, et vade prospere, et tradet Dominus in manus regis.

12 I wszyscy prorocy podobnie prorokowali mówiąc: „Wyjedź do Ramot Galaad, i jedź szczęśliwie, a da je Pan w ręce króla.”

13 Nuntius vero qui ierat ut vocaret Michæam, locutus est ad eum, dicens : Ecce sermones prophetarum ore uno regi bona prædicant : sit ergo sermo tuus similis eorum, et loquere bona.

13 Posłaniec zaś, który poszedł, aby wezwać Micheasza, rzekł do niego mówiąc: „Oto mowy proroków jednymi usty dobrze królowi tuszą; niechże też twoja mowa będzie im podobna i mów dobre rzeczy.”

14 Cui Michæas ait : Vivit Dominus, quia quodcumque dixerit mihi Dominus, hoc loquar.

14 Rzekł mu Micheasz: „Żyje Pan, iż cokolwiek mi rzecze Pan, to mówić będę!”

15 Venit itaque ad regem, et ait illi rex : Michæa, ire debemus in Ramoth Galaad ad præliandum, an cessare ? Cui ille respondit : Ascende, et vade prospere, et tradet eam Dominus in manus regis.

15 Przyszedł tedy do króla i rzekł mu król: „Micheaszu, czy mam jechać do Ramot Galaad na wojnę, czy też zaniechać?” On mu odpowiedział: „Wyjedź i jedź szczęśliwie, a da je Pan w ręce króla.”

16 Dixit autem rex ad eum : Iterum atque iterum adjuro te, ut non loquaris mihi nisi quod verum est, in nomine Domini.

16 I rzekł król do niego: „Po wtóre i po trzecie poprzysięgam cię, abyś mi nie mówił, jeno co jest prawdą, w imię Pańskie!”

17 Et ille ait : Vidi cunctum Israël dispersum in montibus, quasi oves non habentes pastorem. Et ait Dominus : Non habent isti dominum : revertatur unusquisque in domum suam in pace.

17 A on rzekł: „Widziałem wszystkiego Izraela rozproszonego po górach jak owce, nie mające pasterza. I rzekł Pan: Nie mają ci pana; niech się wróci każdy do domu swego w pokoju.”

18 (Dixit ergo rex Israël ad Josaphat : Numquid non dixi tibi, quia non prophetat mihi bonum, sed semper malum ? )

18 (Rzekł tedy król izraelski do Jozafata: „Czym ci nie powiedział, że mi nie prorokuje dobrego, ale zawsze zło?”).

19 Ille vero addens, ait : Propterea audi sermonem Domini : vidi Dominum sedentem super solium suum, et omnem exercitum cæli assistentem ei a dextris et a sinistris :

19 A on znowu rzekł: „Przeto słuchaj mowy Pańskiej: Widziałem Pana, siedzącego na stolicy jego, a wszystko wojsko niebieskie stojące przy nim po prawej i po lewej stronie.

20 et ait Dominus : Quis decipiet Achab regem Israël, ut ascendat, et cadat in Ramoth Galaad ? Et dixit unus verba hujuscemodi, et alius aliter.

20 I rzekł Pan: Kto zwiedzie Achaba, króla izraelskiego, żeby poszedł i padł w Ramot Galaad? I mówił jeden takie słowa, a drugi inaczej.

21 Egressus est autem spiritus, et stetit coram Domino, et ait : Ego decipiam illum. Cui locutus est Dominus : In quo ?

21 A duch wystąpił i stanął przed Panem i rzekł: Ja go zwiodę. Rzekł mu Pan: Przez co?

22 Et ille ait : Egrediar, et ero spiritus mendax in ore omnium prophetarum ejus. Et dixit Dominus : Decipies, et prævalebis : egredere, et fac ita.

22 A on rzekł: Pójdę, a będę duchem kłamliwym w ustach wszystkich proroków jego. I rzekł Pan: Zwiedziesz i przemożesz; wynijdź, a uczyń tak!

23 Nunc igitur ecce dedit Dominus spiritum mendacii in ore omnium prophetarum tuorum, qui hic sunt, et Dominus locutus est contra te malum.

23 Przeto teraz oto dał Pan ducha kłamstwa w usta wszystkich proroków twoich, którzy tu są, a Pan rzekł zło przeciwko tobie.”

24 Accessit autem Sedecias filius Chanaana, et percussit Michæam in maxillam, et dixit : Mene ergo dimisit spiritus Domini, et locutus est tibi ?

24 I przystąpił Sedecjasz, syn Chanaany, i uderzył Micheasza w policzek, i rzekł: „Mnie to opuścił duch Pański, a tobie mówił?”

25 Et ait Michæas : Visurus es in die illa quando ingredieris cubiculum intra cubiculum ut abscondaris.

25 I rzekł Micheasz: „Ujrzysz owego dnia, kiedy wnijdziesz do komory w komorze, aby się skryć.”

26 Et ait rex Israël : Tollite Michæam, et maneat apud Amon principem civitatis, et apud Joas filium Amelech,

26 I rzekł król izraelski: „Weźmijcie Micheasza, a niech mieszka u Amona, starosty miejskiego, i u Joasa, syna Amelecha,

27 et dicite eis : Hæc dicit rex : Mittite virum istum in carcerem, et sustentate eum pane tribulationis, et aqua angustiæ, donec revertar in pace.

27 i powiedzcie im: To mówi król: Wsadźcie tego męża do ciemnicy, a żywcie go chlebem utrapienia i wodą ucisku, aż się wrócę w pokoju.”

28 Dixitque Michæas : Si reversus fueris in pace, non est locutus in me Dominus. Et ait : Audite, populi omnes.

28 I rzekł Micheasz: „Jeśli się wrócisz w pokoju, nie mówił Pan przeze mnie.” I rzekł: „Słuchajcie wszyscy ludzie!”

29 Ascendit itaque rex Israël, et Josaphat rex Juda, in Ramoth Galaad.

29 Pojechali tedy król izraelski i Jozafat, król judzki, do Ramot Galaad.

30 Dixit itaque rex Israël ad Josaphat : Sume arma, et ingredere prælium, et induere vestibus tuis. Porro rex Israël mutavit habitum suum, et ingressus est bellum.

30 Rzekł tedy król izraelski do Jozafata: „Weźmij zbroję, a pójdź do bitwy i oblecz się w szaty swe.” Lecz król izraelski odmienił szaty swe i poszedł do bitwy.

31 Rex autem Syriæ præceperat principibus curruum triginta duobus, dicens : Non pugnabitis contra minorem et majorem quempiam, nisi contra regem Israël solum.

31 A król syryjski rozkazał trzydziestu i dwu dowódcom wozów mówiąc: „Nie będziecie walczyć przeciw nikomu mniejszemu ani większemu, jeno przeciw samemu królowi izraelskiemu.”

32 Cum ergo vidissent principes curruum Josaphat, suspicati sunt quod ipse esset rex Israël, et impetu facto pugnabant contra eum : et exclamavit Josaphat.

32 Gdy tedy przełożeni wozów ujrzeli Jozafata, mniemali, że on jest królem izraelskim, i natarłszy uderzyli na niego, i krzyknął Jozafat.

33 Intellexeruntque principes curruum quod non esset rex Israël, et cessaverunt ab eo.

33 I zrozumieli przełożeni wozów, że to nie król izraelski, i dali mu pokój.

34 Vir autem quidam tetendit arcum, in incertum sagittam dirigens, et casu percussit regem Israël inter pulmonem et stomachum. At ille dixit aurigæ suo : Verte manum tuam, et ejice me de exercitu, quia graviter vulneratus sum.

34 Lecz mąż pewien naciągnął łuk i na ślepo puszczając strzałę przypadkiem postrzelił króla izraelskiego między płuca a między żołądek. A on rzekł woźnicy swemu: „Obróć rękę twą i wywieź mię z wojska, bom ciężko zraniony.”

35 Commissum est ergo prælium in die illa, et rex Israël stabat in curru suo contra Syros, et mortuus est vespere : fluebat autem sanguis plagæ in sinum currus,

35 Stoczono tedy bitwę owego dnia, a król izraelski stał na wozie swym naprzeciw Syryjczyków i umarł wieczorem, a krew rany pociekła na wóz.

36 et præco insonuit in universo exercitu antequam sol occumberet, dicens : Unusquisque revertatur in civitatem, et in terram suam.

36 A woźny zawołał po wszystkim wojsku, nim słońce zaszło, mówiąc: „Każdy niech się wróci do miasta i do ziemi swej!”

37 Mortuus est autem rex, et perlatus est in Samariam : sepelieruntque regem in Samaria,

37 A król umarł i przywieziono go do Samarii, i pogrzebali króla w Samarii.

38 et laverunt currum ejus in piscina Samariæ : et linxerunt canes sanguinem ejus, et habenas laverunt, juxta verbum Domini quod locutus fuerat.

38 I omyto wóz jego w sadzawce Samarii, a psy lizały krew jego, i uprząż wymyli, według słowa Pańskiego, które był rzekł.

39 Reliqua autem sermonum Achab, et universa quæ fecit, et domus eburnea quam ædificavit, cunctarumque urbium quas exstruxit, nonne hæc scripta sunt in libro sermonum dierum regum Israël ?

39 A reszta czynów Achaba i wszystko, co zrobił, i dom z kości słoniowej, który zbudował, i wszystkich miast, które pobudował, czy to nie jest napisane w księdze czynów dni królów izraelskich?

40 Dormivit ergo Achab cum patribus suis, et regnavit Ochozias filius ejus pro eo.

40 Zasnął tedy Achab z ojcami swymi, a Ochozjasz, syn jego, został królem zamiast niego.

41 Josaphat vero filius Asa regnare cœperat super Judam anno quarto Achab regis Israël.

41 Jozafat zaś, syn Asy, począł królować nad Judą czwartego roku Achaba, króla izraelskiego.

42 Triginta quinque annorum erat cum regnare cœpisset, et viginti quinque annis regnavit in Jerusalem : nomen matris ejus Azuba filia Salai.

42 Trzydzieści pięć lat miał, kiedy królować począł, a dwadzieścia pięć lat królował w Jeruzalem, imię matki jego Azuba, córka Salaja.

43 Et ambulavit in omni via Asa patris sui, et non declinavit ex ea : fecitque quod rectum erat in conspectu Domini.

43 I chodził wszystką drogą Asy, ojca swego, i nie ustąpił z niej, i czynił, co było prawe przed oczyma Pańskimi.

44 Verumtamen excelsa non abstulit : adhuc enim populus sacrificabat, et adolebat incensum in excelsis.

44 Wszakże jednak wyżyn nie zniósł, bo jeszcze lud ofiarował i palił kadzidło na wyżynach.

45 Pacemque habuit Josaphat cum rege Israël.

45 I miał Jozafat pokój z królem izraelskim.

46 Reliqua autem verborum Josaphat, et opera ejus quæ gessit, et prælia, nonne hæc scripta sunt in libro verborum dierum regum Juda ?

46 A reszta czynów Jozafata i czyny jego, których dokonał, i wojny, czy to nie jest napisane w księdze czynów dni królów judzkich?

47 Sed et reliquias effeminatorum qui remanserant in diebus Asa patris ejus, abstulit de terra.

47 Ale resztę nierządników, którzy byli pozostali za czasu Asy, ojca jego, zniósł z ziemi.

48 Nec erat tunc rex constitutus in Edom.

48 A nie było natenczas króla ustanowionego w Edomie.

49 Rex vero Josaphat fecerat classes in mari, quæ navigarent in Ophir propter aurum : et ire non potuerunt, quia confractæ sunt in Asiongaber.

49 A król Jozafat zbudował okręty na morzu, żeby chodziły do Ofiru po złoto, lecz nie mogły iść, bo się rozbiły w Asjongaber.

50 Tunc ait Ochozias filius Achab ad Josaphat : Vadant servi mei cum servis tuis in navibus. Et noluit Josaphat.

50 Wtedy rzekł Ochozjasz, syn Achaba, do Jozafata: „Niech idą słudzy moi ze sługami twoimi na okrętach.” I nie chciał Jozafat.

51 Dormivitque Josaphat cum patribus suis, et sepultus est cum eis in civitate David patris sui : regnavitque Joram filius ejus pro eo.

51 I zasnął Jozafat z ojcami swymi, i pogrzebany został z nimi w mieście Dawida, ojca swego; i został królem Joram, syn jego, zamiast niego.

52 Ochozias autem filius Achab regnare cœperat super Israël in Samaria, anno septimodecimo Josaphat regis Juda : regnavitque super Israël duobus annis.

52 A Ochozjasz, syn Achaba, począł królować nad Izraelem w Samarii roku siedemnastego Jozafata, króla judzkiego, i królował nad Izraelem dwa lata.

53 Et fecit malum in conspectu Domini, et ambulavit in via patris sui et matris suæ, et in via Jeroboam filii Nabat, qui peccare fecit Israël.

53 I czynił zło przed oczyma Pańskimi, i chodził drogą ojca swego i matki swej, i drogą Jeroboama, syna Nabata, który o grzech przyprawił Izraela.

54 Servivit quoque Baal, et adoravit eum, et irritavit Dominum Deum Israël, juxta omnia quæ fecerat pater ejus.

54 Służył też Baalowi i kłaniał się mu, i rozdrażnił Pana, Boga Izraelowego, według wszystkiego, co czynił ojciec jego.