Księga Rut

Księga Rut jest jedną z najkrótszych i najbardziej lubianych ksiąg Starego Testamentu: cztery rozdziały i osiemdziesiąt pięć wersetów, których akcja toczy się „Za czasów jednego sędziego, gdy sędziowie byli przełożonymi” (Rt 1, 1). Jej opowieść prowadzi od głodu do żniw. Rodzina z Betlejem wyrusza na obczyznę, trzech mężczyzn umiera, wdowa wraca do domu z pustymi rękami, a obca synowa swoją wiernością staje się ogniwem rodu Dawida i Chrystusa. Ks. Wujek, tłumacząc z Wulgaty, zachowuje łacińskie formy imion: Noemi (w nowszych przekładach Noemi albo Naomi), Orfa, Mahalon, Chelion i Izaj, ojciec Dawida, którego Biblia Tysiąclecia nazywa Jessem. Szkoły czytają księgę w Biblii Tysiąclecia; numeracja rozdziałów i wersetów jest w niej taka sama.

Kim była Rut w Biblii?

Rut była Moabitką, z ludu mieszkającego na wschód od Morza Martwego. Poślubiła Mahalona, jednego z dwóch synów Elimelecha i Noemi, rodziny z Betlejem, która z powodu głodu przeniosła się do Moabu: synowie „pojęli za żony Moabitki, z których jedną zwano Orfa, a drugą Rut” (Rt 1, 4). Owdowiała i bezdzietna, nie chciała opuścić teściowej i poszła za nią do kraju, którego nie znała. W Betlejem zbierała kłosy na polu Booza, krewnego zmarłego męża, który ją poślubił. Pytanie, które Polacy często wpisują w wyszukiwarkę, jak miał na imię drugi mąż Rut, ma więc prostą odpowiedź: Booz. Ich syn Obed to, jak mówi zakończenie księgi, „ojciec Izaja, ojca Dawidowego” (Rt 4, 17). Rut była więc prababką króla Dawida, a św. Mateusz wymienia ją wśród przodków Pana Jezusa.

Znaczenie jej imienia jest niepewne; zwykle tłumaczy się je jako przyjaciółka lub towarzyszka, co dobrze pasuje do jej historii, ale pewności nie ma. Sama księga wyjaśnia za to imię teściowej: „Nie nazywajcie mnie Noemi (to jest piękna), ale mię nazywajcie Mara (to jest gorzka), bo mię gorzkością bardzo napełnił Wszechmogący” (Rt 1, 20). Oba objaśnienia znajdują się już w łacinie Wulgaty: id est, pulchram, id est, amaram.

Kto napisał Księgę Rut?

Księga nie podaje imienia autora. Najstarsza tradycja jest żydowska: Talmud babiloński, w traktacie Baba Batra, mówi, że Samuel napisał księgę noszącą jego imię, Księgę Sędziów i Księgę Rut, a wielu komentatorów katolickich przyjęło to zdanie. Ma ono oparcie w tekście. Księga kończy się rodowodem Dawida (Rt 4, 18-22), który prorok, co go namaścił, miał wszelkie powody zachować; rodowód zatrzymuje się na Dawidzie i nie wymienia Salomona. Księga objaśnia też zwyczaj z trzewikiem jako rzecz dawną: „A ten był od dawna zwyczaj w Izraelu między powinowatymi” (Rt 4, 7), co pasuje do pisarza patrzącego na czasy sędziów z początków monarchii.

Kościół nigdy nie określił, kto napisał Księgę Rut. Niektórzy nowsi autorzy katoliccy uważają ją za anonimową, ale z racji czystości języka za wcześniejszą od niewoli babilońskiej. Kościół uczy natomiast, za Soborem Trydenckim, że księga jest święta i kanoniczna i że jej autorem jest Bóg. Wielu współczesnych egzegetów umieszcza jej redakcję po wygnaniu, w czasach Ezdrasza i Nehemiasza; podajemy to zdanie, nie czyniąc go własnym.

Kiedy powstała Księga Rut?

Wydarzenia należą do epoki sędziów, trzy pokolenia przed Dawidem, bo Booz i Rut byli jego pradziadkami: „Obed zrodził Izaja, a Izaj zrodził Dawida” (Rt 4, 22). Spisanie jest późniejsze od wydarzeń: tradycyjne odczytanie umieszcza je na początku monarchii, za dni Samuela lub Dawida, bo rodowód kończy się na Dawidzie, a zwyczaj z trzewikiem trzeba już było czytelnikom wyjaśniać.

O czym jest Księga Rut? Streszczenie rozdział po rozdziale

Rozdział 1: żałoba Noemi i wybór Rut

Głód wypędza z Betlejem Elimelecha, jego żonę Noemi i synów Mahalona i Cheliona do krainy Moab. Elimelech umiera; synowie żenią się z dwiema Moabitkami i po dziesięciu latach również umierają bezdzietni. Gdy Noemi słyszy, „że wejrzał Pan na lud swój i dał im żywność” (Rt 1, 6), wyrusza w drogę i zaklina synowe, by wróciły do swoich matek. Orfa słucha: „Orfa pocałowała świekrę i wróciła się; Rut została przy świekrze swej” (Rt 1, 14), i wypowiada przysięgę, która jest najsłynniejszą stroną księgi.

W Betlejem całe miasto się porusza, a Noemi prosi, by nie nazywano jej już dawnym imieniem: „Wyszłam pełna, a próżną mię przywrócił Pan” (Rt 1, 21). Obie kobiety przychodzą, „kiedy zaczęto żąć jęczmień” (Rt 1, 22).

Rozdział 2: Rut zbiera kłosy na polu Booza

Rut idzie zbierać kłosy, które umknęły ręce żeńców; Prawo zostawiało je ubogiemu, przychodniowi, sierocie i wdowie (Kpł 19, 9-10). „I trafiło się, że owo pole miało pana, imieniem Booz, który był z rodu Elimelecha” (Rt 2, 3), „człowieka możnego i wielkich bogactw” (Rt 2, 1). Booz przychodzi z Betlejem i pozdrawia żeńców: „Pan z wami!” Oni mu odpowiedzieli: „Niech ci błogosławi Pan!” (Rt 2, 4).

Słyszał o oddaniu Rut wobec Noemi i błogosławi ją: „pełną zapłatę weźmij od Pana, Boga Izraelowego, do któregoś przyszła i pod któregoś skrzydła się uciekła” (Rt 2, 12). Sadza ją do posiłku z żeńcami i każe sługom: „i z waszych też snopów umyślnie rzucajcie i zostawiajcie, aby bez wstydu zbierała” (Rt 2, 16). Wieczorem, nad zebranym jęczmieniem, Noemi rozpoznaje rękę Boga: „Krewny nasz jest ten człowiek” (Rt 2, 20).

Rozdział 3: noc na boisku

Noemi szuka dla Rut „odpocznienia”, czyli męża i domu: „Córko moja, poszukam ci odpocznienia i opatrzę, abyś się miała dobrze” (Rt 3, 1). Posyła ją nocą na boisko, gdzie Booz wieje jęczmień. Rut kładzie się u jego nóg i prosi o opiekę w imię prawa pokrewieństwa: „rozciągnij płaszcz twój na sługę twoją, boś jest powinowaty” (Rt 3, 9). Booz chwali to drugie miłosierdzie, większe od pierwszego, bo Rut nie szukała młodzieńca, lecz chciała wzbudzić imię zmarłego męża, i dodaje: „bo wie wszystek lud, który mieszka między bramami miasta mego, żeś ty jest cnotliwa niewiasta” (Rt 3, 11). Jest jednak krewny bliższy, który ma pierwszeństwo. Booz obiecuje załatwić sprawę rano i odsyła Rut z sześcioma miarami jęczmienia, mówiąc: „Nie chcę, abyś się próżno wróciła do świekry swojej” (Rt 3, 17).

Rozdział 4: wykup w bramie i narodziny Obeda

W bramie miasta, przed dziesięciu starszymi, Booz proponuje bliższemu krewnemu pole Elimelecha. Ten kupiłby je, ale wycofuje się, gdy słyszy, że musi też poślubić Rut, „abyś wzbudził imię bliskiego twego w dziedzictwie jego” (Rt 4, 5); zrzeka się prawa, zdejmując trzewik. Booz wykupuje pole i bierze Rut za żonę wobec świadków, którzy życzą jej, by była jak Rachel i Lia, „które zbudowały dom Izraelów” (Rt 4, 11), a domowi Booza, by był „jako dom Faresa, którego Tamar porodziła Judzie” (Rt 4, 12).

„Wziął tedy Booz Rut i pojął za żonę, i wszedł do niej; i dał jej Pan, że poczęła i porodziła syna” (Rt 4, 13). Niewiasty z Betlejem mówią Noemi, że synowa jest jej „daleko lepsza, niż gdybyś miała siedmiu synów” (Rt 4, 15). „Wziąwszy tedy Noemi dziecię, położyła je na łonie swoim” (Rt 4, 16), a sąsiadki dają mu imię Obed. Rodowód od Faresa do Dawida zamyka księgę.

Plan wydarzeń Księgi Rut

1. Głód w Betlejem; Elimelech, Noemi i ich synowie idą do Moabu (1, 1-2).
2. Śmierć Elimelecha, małżeństwa synów z Orfą i Rut, śmierć synów (1, 3-5).
3. Powrót Noemi; Orfa zawraca, Rut zostaje i składa przysięgę (1, 6-18).
4. Przybycie do Betlejem na początku żniw jęczmienia; Noemi chce się nazywać Mara (1, 19-22).
5. Rut zbiera kłosy na polu Booza; jego dobroć wobec niej (2).
6. Rada Noemi i noc na boisku; obietnica Booza (3).
7. Sprawa w bramie miasta: bliższy krewny zrzeka się prawa wykupu (4, 1-10).
8. Ślub Booza i Rut, narodziny Obeda, radość Noemi (4, 11-17).
9. Rodowód od Faresa do Dawida (4, 18-22).

Interpretacja: tematy i lektura katolicka

Opatrzność w zwykłych sprawach

W Księdze Rut nie dzieje się żaden cud, nie przemawia żaden prorok, a jednak nic nie jest pozostawione przypadkowi. „Trafiło się”, że Rut przyszła na pole Booza, a przez głód, żniwa i sprawę rozstrzyganą w bramie miasta Bóg przygotowuje dom Dawida. Księga jest przede wszystkim obrazem ludzi bogobojnych, których wierność Bóg nagradza.

Nawrócenie i powołanie pogan

Rut należała do ludu, który Prawo wykluczało: „Ammonita i Moabita ani po dziesiątym pokoleniu nie wnijdą do zgromadzenia Pańskiego na wieki” (Pwt 23, 3). A jednak zostaje przyjęta do Izraela i do rodu Mesjasza. Gdy Noemi wskazuje jej bratową, która „się wróciła […] do ludu swego i do bogów swoich” (Rt 1, 15), daje jej do zrozumienia, że pójść za nią znaczy porzucić bożków: słowa „Bóg twój, Bóg mój” są prawdziwym nawróceniem.

Św. Ambroży w trzeciej księdze Wykładu Ewangelii według św. Łukasza pyta, jak Moabitka mogła wejść do zgromadzenia, i odpowiada, że jej świętość postawiła ją ponad Prawem, które nie jest ustanowione dla sprawiedliwego. Św. Hieronim w liście do Paulina pisze, że Rut Moabitka wypełnia proroctwo Izajasza: „Ześlij, Panie, baranka panującego ziemi, ze Skały pustyni do góry córki Syjońskiej” (Iz 16, 1).

Booz, krewny, który wykupuje

Księga opiera się na postaci goela, bliskiego krewnego zobowiązanego do wykupienia ziemi zubożałego członka rodu: „to krewny jego, jeśli chce, może wykupić, co on był sprzedał” (Kpł 25, 25), oraz do wzbudzenia potomstwa bratu zmarłemu bez dzieci (Pwt 25, 5). Booz bierze dobrowolnie na siebie to, czego bliższy krewny odmawia: wykupuje dziedzictwo i poślubia cudzoziemkę. Katoliccy komentatorzy widzą w nim figurę Chrystusa, który stał się naszym krewnym, przyjmując nasze ciało, zapłacił cenę naszego okupu i poślubił sobie Kościół zebrany z pogan.

Betlejem, dom chleba

Opowieść zaczyna się od głodu w Betlejem, a kończy na jego żniwach. Św. Grzegorz Wielki w homilii, którą Brewiarz czyta w Jutrzni Bożego Narodzenia, przypomina, że Betlejem znaczy dom chleba i że słusznie narodził się tam Ten, który powiedział: „Jam jest chleb żywy, który z nieba zstąpił” (J 6, 51). Rut przychodzi tam głodna i zostaje nakarmiona przy stole Booza; chrześcijański czytelnik myśli o Chlebie, który Chrystus daje w Eucharystii. O tym małym miasteczku prorok Micheasz zapowiadał: „A ty, Betlejem Efrata, malutkie jesteś między tysiącami judzkimi; z ciebie mi wyjdzie, który będzie panującym w Izraelu” (Mi 5, 2).

Rut w rodowodzie Chrystusa

Św. Mateusz wymienia wśród przodków Pana Jezusa cztery niewiasty: Tamar, Rahab, Rut i żonę Uriasza. „Salmon zaś zrodził Booza z Rahaby. A Booz zrodził Obeda z Ruty. Obed zaś zrodził Jessego. A Jesse zrodził Dawida króla” (Mt 1, 5). Ten sam ciąg imion przechodzi rodowód u św. Łukasza (Łk 3, 32). Św. Hieronim, komentując św. Mateusza, zauważa, że w rodowodzie Zbawiciela nie wymieniono niewiast świętych, lecz takie, które Pismo gani, albo cudzoziemki, aby Ten, który przyszedł do grzeszników, rodząc się z nich, zgładził grzechy wszystkich.

Pobożność synowska, czystość i nadzieja

Rut opuszcza ojca, matkę i ojczyznę dla Noemi, a Booz jej to przypomina: „żeś opuściła rodziców twoich i ziemię, w której się urodziłaś, i przyszłaś do ludu, któregoś przedtem nie znała” (Rt 2, 11). Jej postępowanie na boisku nie jest intrygą: prosi otwarcie o prawe małżeństwo, a Booz odpowiada jej z honorem. Dlatego księga jest także pochwałą małżeństwa zawartego przed Bogiem i ludźmi, o którym więcej znajdziesz na stronie o sakramencie małżeństwa.

Najważniejsze wersety Księgi Rut

• „Lud twój, lud mój; a Bóg twój, Bóg mój” (Rt 1, 16-17): „bo gdziekolwiek się obrócisz, pójdę, a gdzie będziesz mieszkać, i ja razem mieszkać będę. Lud twój, lud mój; a Bóg twój, Bóg mój. Która ziemia ciebie umarłą przyjmie, na tej umrę i tamże miejsce pogrzebu otrzymam”. Rut mówiła to do teściowej, ale słowa te czyta się często na ślubach, bo wyrażają dar z siebie na całe życie. Przysięga, która następuje, „To mi niech uczyni Pan i to niech przyczyni, jeśli nie sama śmierć mnie i ciebie rozłączy!”, jest starotestamentową formułą, którą przyzywało się na siebie karę, gdyby się złamało dane słowo.
• „Pan z wami!” (Rt 2, 4): Booz pozdrawia żeńców słowami Dominus vobiscum z Wulgaty, tym samym pozdrowieniem, którym kapłan zwraca się do wiernych przy ołtarzu we Mszy trydenckiej, a oni odpowiadają mu błogosławieństwem.
• „Skądże to mnie” (Rt 2, 10): „żem znalazła łaskę w oczach twoich i raczysz mię znać, niewiastę cudzoziemkę?”
• „pod któregoś skrzydła się uciekła” (Rt 2, 12): obraz Boga, który osłania przybysza jak ptak swoje pisklęta.
• „ten-ci jest ojciec Izaja, ojca Dawidowego” (Rt 4, 17): werset, który wiąże księgę z dziejami królów i z Ewangelią.

Czy Księga Rut to prawdziwa historia?

Księga Rut jest krótkim opowiadaniem prozą, złożonym głównie z dialogów, o wyważonych scenach i imionach pełnych znaczenia. Ale Żydzi, tłumacze Septuaginty i historyk Józef Flawiusz traktowali ją jako historię, a Ewangelia umieszcza jej postacie w rodowodzie Chrystusa. W tę samą stronę wskazują szczegóły, których powieściopisarz raczej by nie wymyślił: moabicka przodkini domu królewskiego, dawny zwyczaj z trzewikiem i zaufanie, jakim Dawid obdarzy później króla Moabu, powierzając mu rodziców: „Niechaj zamieszka, proszę, ojciec mój i matka moja z wami, aż się dowiem, co ze mną Bóg uczyni” (1 Sm 22, 3). Papieska Komisja Biblijna odpowiedziała w 1905 roku, że księgi uważane za historyczne należy czytać jako historię, chyba że istnieją mocne dowody, iż natchniony autor chciał napisać co innego.

Księga Rut w kanonie i w liturgii

Gdzie jest Księga Rut w Biblii?

W Bibliach katolickich Rut jest ósmą księgą Starego Testamentu, między Księgą Sędziów a I Księgą Królewską, którą współczesne przekłady nazywają 1 Księgą Samuela. Taki jest porządek Septuaginty i Wulgaty, zachowany też w Bibliach protestanckich. Biblia hebrajska umieszcza ją natomiast wśród Pism, jako jeden z pięciu małych zwojów, a zwyczaj żydowski czyta ją w święto Tygodni, żydowską Pięćdziesiątnicę, w czasie żniw pszenicy, którymi kończy się opowieść. Św. Hieronim w prologu do Ksiąg Królewskich zauważa, że Żydzi liczyli Rut razem z Księgą Sędziów, bo jej historia dzieje się w czasach sędziów.

Rut jest księgą protokanoniczną, której nigdy nie kwestionowali ani Żydzi, ani chrześcijanie. Spisy afrykańskich synodów w Hipponie (393) i Kartaginie (397), Soboru Florenckiego (1442) i Soboru Trydenckiego na IV sesji (1546) umieszczają ją po Księdze Jozuego i Księdze Sędziów. Razem z Księgą Judyty i Księgą Estery jest jedną z trzech ksiąg Starego Testamentu noszących imię kobiety. O tym, jak różne przekłady nazywają i numerują księgi, przeczytasz w artykule która Biblia katolicka.

Rut w Mszale i Brewiarzu z 1962 roku

Mszał z 1962 roku czyta rodowód z Ewangelii św. Mateusza (Mt 1, 1-16), w którym Booz zrodził Obeda z Ruty, jako Ewangelię święta Narodzenia Najświętszej Maryi Panny, 8 września, oraz święta św. Joachima, ojca Matki Bożej, 16 sierpnia. Co roku więc Kościół wymienia Rut w dzień narodzin Najświętszej Panny, córki domu Dawida; oba święta znajdziesz w kalendarzu liturgicznym. W Brewiarzu, w Jutrzni Bożego Narodzenia, czyta się wspomnianą homilię św. Grzegorza o Betlejem, domu chleba, mieście Noemi, Booza i Rut.

Jak czytać Księgę Rut?

Księgę Rut czyta się jednym tchem, w dwadzieścia minut. Przeczytaj rozdział 1 dla trzech wdów na drodze i przysięgi Rut, rozdział 2 dla dobroci Booza i prawa zbierania kłosów, rozdział 3 dla nocy na boisku i rozdział 4 dla sceny w bramie. Kolumna łacińska podaje przysięgę Rut tak, jak czytał ją Kościół: Populus tuus populus meus, et Deus tuus Deus meus. Otwórz potem pierwszy rozdział Ewangelii św. Mateusza, by zobaczyć, dokąd prowadzi ta historia, i przejdź do I Księgi Królewskiej, gdzie rodzi się Samuel, który namaści Dawida w Betlejem.

Często zadawane pytania

Kim była Rut w Biblii?

Rut była Moabitką, która poślubiła Mahalona, syna Elimelecha i Noemi z Betlejem, i owdowiała. Nie chciała opuścić teściowej, przyjęła Boga Izraela za swego Boga i zbierała kłosy na polu Booza, który ją poślubił. Była matką Obeda i prababką króla Dawida; św. Mateusz wymienia ją wśród przodków Chrystusa.

Kim była Noemi?

Noemi była żoną Elimelecha z Betlejem Judzkiego. Owdowiała i straciła obu synów w Moabie, a po powrocie do Betlejem chciała, by nazywano ją Mara, czyli „gorzka”. To ona poprowadziła Rut do Booza i na końcu wzięła na łono wnuka Obeda.

Jak miał na imię drugi mąż Rut?

Booz. Pierwszym mężem Rut był Mahalon, syn Noemi, który zmarł w Moabie. Booz, możny gospodarz z Betlejem i krewny Elimelecha, poślubił ją prawem bliskości, wykupując pole rodziny, i został ojcem Obeda, dziadka Dawida.

Kto napisał Księgę Rut?

Księga nie podaje autora. Tradycja żydowska zapisana w Talmudzie przypisuje ją prorokowi Samuelowi i wielu komentatorów katolickich poszło za nią. Kościół nie rozstrzygnął tej sprawy, a niektórzy autorzy katoliccy uważają księgę za anonimową.

Ile rozdziałów ma Księga Rut?

Cztery, razem 85 wersetów: 22 w pierwszym, 23 w drugim, 18 w trzecim i 22 w czwartym. Całość czyta się w około dwadzieścia minut.

Co znaczą słowa „Lud twój, lud mój; a Bóg twój, Bóg mój”?

To słowa Rut do teściowej Noemi (Rt 1, 16-17). Wyrażają wierność na całe życie i wyznanie wiary w Boga Izraela, bo Rut wyrzeka się bogów Moabu. Czyta się je często podczas ślubu, choć wypowiedziała je wdowa do swojej teściowej.

Czego uczy Księga Rut?

Uczy, że Bóg nagradza wierność i swoją Opatrznością kieruje zwykłymi wydarzeniami, przyjmując do swego ludu i do rodu Chrystusa nawróconą cudzoziemkę. Ojcowie i komentatorzy katoliccy czytają Rut jako figurę Kościoła z pogan, a Booza jako figurę Chrystusa Odkupiciela. Księga czci też pobożność synowską, czystość i małżeństwo.

Księgę Rut możesz czytać werset po wersecie, ks. Wujka obok łaciny, także w aplikacji Biblia katolicka Iter Fidei.