Księga Ezdrasza (I Księga Ezdrasza)

Księga Ezdrasza obejmuje około osiemdziesięciu lat po niewoli babilońskiej: powrót wygnańców, odbudowę świątyni i, dwa pokolenia później, przybycie Ezdrasza z Prawem Bożym w ręku. Jej dziesięć rozdziałów jest krótkich, ale wyznacza przełom w historii świętej: Izrael nie ma już króla i odbudowuje się wokół świątyni i Prawa. Wulgata nazywa ją Liber Esdrae i liczy jako I Księgę Ezdrasza; Księga Nehemiasza jest u niej II Księgą Ezdrasza. Biblia Tysiąclecia, której używa się w szkole i w parafii, nazywa ją po prostu Księgą Ezdrasza (skrót Ezd), z tą samą numeracją rozdziałów i wersetów. Opowiadanie zaczyna się w rozdziale 1, od edyktu Cyrusa.

Kim był Ezdrasz?

Ezdrasz był kapłanem z rodu Aarona; księga podaje jego rodowód: „Ezdrasz, syn Saraji, syna Azariasza, syna Helkiasza”, aż do pierwszego arcykapłana (Ezd 7,1). Żył wśród wygnańców w Babilonii, „a był on pisarzem biegłym w zakonie Mojżeszowym, który dał Pan Bóg Izraelowi” (Ezd 7,6). Pisarz nie znaczy tu zwykłego kopisty, ale znawcę Prawa, zdolnego je czytać, wykładać i stosować: król perski pozdrawia go jako „Ezdraszowi kapłanowi, pisarzowi prawa Boga niebieskiego, wielce uczonemu” (Ezd 7,12).

W siódmym roku króla Artakserksesa przyszedł do Jerozolimy z karawaną wygnańców, z listem króla, który dawał mu władzę ustanawiania sędziów i nauczania Prawa. Walczył tam z małżeństwami z kobietami pogańskimi, a później, za czasów Nehemiasza, odczytał publicznie Prawo całemu ludowi (Ne 8). Hebrajskie imię Ezra znaczy „pomoc”.

Dlaczego mówi się o I Księdze Ezdrasza?

U Żydów Księgi Ezdrasza i Nehemiasza tworzyły jedną księgę, co przypomina św. Hieronim w swojej przedmowie. Grecy i Łacinnicy podzielili ją na dwie, a Wulgata zachowała dla obu części imię Ezdrasza: I Księga Ezdrasza to nasza Księga Ezdrasza, a II Księga Ezdrasza to Księga Nehemiasza.

Zamieszanie biorą się z dwóch innych pism, o których mowa niżej: 3 i 4 Księgi Ezdrasza, które nie należą do kanonu. Wulgata i ks. Wujek zachowują też łacińskie formy imion: Zorobabel, syn Salatiela, arcykapłan Jozue, syn Josedeka, Sassabasar, książę judzki, prorocy Aggeusz i Zachariasz, syn Adda. O różnych nazwach ksiąg w różnych Bibliach przeczytasz we wpisie Która Biblia katolicka?.

Kto napisał Księgę Ezdrasza?

Kościół przyjął tę księgę jako dzieło samego Ezdrasza; nosi ona jego imię, bo on jest jej pisarzem. Talmud (traktat Baba Batra 15a) podaje tak samo, że Ezdrasz napisał swoją księgę i rodowody Kronik aż do swoich czasów.

Potwierdza to sam tekst. Od końca rozdziału 7 do końca rozdziału 9 Ezdrasz mówi w pierwszej osobie, jak ktoś, kto opowiada, co sam widział i zrobił: „Błogosławiony Pan, Bóg ojców naszych, który to dał w serce króla, aby wsławił dom Pański, który jest w Jeruzalem” (Ezd 7,27). Dla wcześniejszych dziejów korzystał z dokumentów publicznych: spisu rodzin, które wróciły (rozdział 2), i listów dworu perskiego, zachowanych w oryginale aramejskim od 4,8 do 6,18 i od 7,12 do 7,26.

Kościół orzekł, że księga jest święta i kanoniczna; o jej autorze niczego nie rozstrzygnął. Część współczesnych autorów przesuwa ostateczną redakcję na IV wiek przed Chrystusem; tradycja tej hipotezy nie przyjęła.

Kiedy powstała Księga Ezdrasza?

Wydarzenia biegną od pierwszego roku Cyrusa, około 538 roku przed Chrystusem, do reformy Ezdrasza w siódmym roku króla Artakserksesa (Ezd 7,7), czyli według tradycyjnej chronologii w 458 roku. Świątynię ukończono „do trzeciego dnia miesiąca Adar, ten jest rok szósty królestwa Dariusza króla” (Ezd 6,15), około 515 roku. Jeśli autorem jest Ezdrasz, jak chce tradycja, księga pochodzi z drugiej połowy V wieku przed Chrystusem. Niektórzy egzegeci katoliccy umieszczali misję Ezdrasza po misji Nehemiasza; kwestia pozostaje dyskutowana.

O czym jest Księga Ezdrasza? Streszczenie

Księga ma dwie części, rozdzielone mniej więcej sześćdziesięcioma latami: powrót pod wodzą Zorobabela i odbudowa świątyni (rozdziały 1-6), potem misja Ezdrasza (rozdziały 7-10).

Edykt Cyrusa i powrót (rozdziały 1-2)

„Roku pierwszego Cyrusa, króla perskiego, aby wypełniło się słowo Pańskie z ust Jeremiasza, wzbudził Pan ducha Cyrusa, króla perskiego” (Ezd 1,1). Król odsyła Żydów, aby zbudowali dom Boży, i zwraca naczynia zabrane przez Nabuchodonozora; odlicza je „Sassabasarowi, książęciu judzkiemu” (Ezd 1,8). Rozdział 2 wylicza rodziny, które wróciły z Zorobabelem i Jozuem: „Wszystko mnóstwo jako jeden, czterdzieści dwa tysiące trzystu sześćdziesięciu” (Ezd 2,64), nie licząc sług.

Ołtarz i fundamenty (rozdział 3)

W siódmym miesiącu „zgromadził się tedy wszystek lud jak jeden mąż do Jeruzalem” (Ezd 3,1). Jozue i Zorobabel stawiają ołtarz i przywracają całopalenie „rano i wieczór” (3,3). W drugim roku zakłada się fundamenty świątyni przy dźwięku trąb i cymbałów, „aby chwalić Boga na modłę Dawida, króla izraelskiego” (3,10). Młodzi wołają z radości, a starcy, którzy widzieli pierwszą świątynię, płaczą głośno: „I nie mógł nikt rozróżnić głosu krzyczenia weselących się i głosu płaczu ludu” (Ezd 3,13).

Sprzeciw i wstrzymanie budowy (rozdział 4)

Mieszkańcy kraju chcą budować razem z Żydami i zostają odprawieni: „Wy nie możecie z nami budować domu Bogu naszemu” (Ezd 4,3). Wtedy przeszkadzają w pracy, przekupują doradców i piszą do królów perskich, że Jerozolima jest miastem buntowniczym; autor zbiera tu skargi wnoszone także za późniejszych panowań. Prace ustają „aż do roku drugiego królestwa Dariusza, króla perskiego” (4,24).

Prorocy, Dariusz i poświęcenie świątyni (rozdziały 5-6)

„A Aggeusz prorok i Zachariasz, syn Adda, prorokowali Żydom, którzy byli w Żydowskiej ziemi i w Jeruzalem” (Ezd 5,1), i budowniczowie wracają do pracy. Namiestnik Tatanaj pisze do Dariusza (rozdział 5); w Ekbatanie odnajduje się edykt Cyrusa, a Dariusz każe opłacać budowę ze skarbu królewskiego (rozdział 6). Dom zostaje poświęcony „z radością” (6,16), a wygnańcy obchodzą Paschę „czternastego dnia księżyca pierwszego” (Ezd 6,19).

Ezdrasz przychodzi z Babilonu (rozdziały 7-8)

Za Artakserksesa Ezdrasz przybywa do Jerozolimy z listem króla, z darami dla świątyni i z władzą ustanawiania sędziów i nauczania Prawa (rozdział 7). Nad rzeką Ahawą zapowiada post, bo wstydzi się prosić króla o eskortę po tym, jak zapewniał, że „ręka Boga naszego jest nad wszystkimi, którzy go szukają w dobroci” (Ezd 8,21-22); karawana dociera bez szkody, bo „ręka Boga naszego była nad nami” (Ezd 8,31).

Małżeństwa mieszane i pokuta ludu (rozdziały 9-10)

Wielu, z kapłanami i książętami na czele, pojęło żony z ludów pogańskich (Ezd 9,2). Ezdrasz rozdziera szaty, siedzi w smutku aż do wieczornej ofiary, potem pada na kolana i wyznaje grzechy całego ludu. Secheniasz proponuje przymierze, by oddalić obce żony (Ezd 10,2-3); w zimowych deszczach lud siedzi na placu domu Bożego, „drżąc z powodu grzechu i deszczu” (10,9), a zgromadzenie odpowiada: „Według słowa twego do nas, tak niechaj się stanie!” (Ezd 10,12). Komisja zasiada przez trzy miesiące, a księga kończy się spisem winnych, poczynając od kapłanów.

Plan Księgi Ezdrasza

1. Edykt Cyrusa i zwrot naczyń świątyni (rozdział 1).
2. Spis tych, którzy wrócili z Zorobabelem (rozdział 2).
3. Ołtarz, święto Kuczek (Namiotów) i fundamenty świątyni (rozdział 3).
4. Sprzeciw sąsiednich ludów i wstrzymanie prac (rozdział 4).
5. Proroctwo Aggeusza i Zachariasza, list Tatanaja (rozdział 5).
6. Dekret Dariusza, ukończenie i poświęcenie świątyni, Pascha (rozdział 6).
7. Ezdrasz i list Artakserksesa (rozdział 7).
8. Podróż Ezdrasza, post nad Ahawą, przybycie do Jerozolimy (rozdział 8).
9. Wiadomość o małżeństwach mieszanych i modlitwa Ezdrasza (rozdział 9).
10. Przymierze, zgromadzenie i spis winnych (rozdział 10).

Interpretacja: tematy i lektura katolicka

Bóg dotrzymuje słowa

Księga zaczyna się od wypełnionego proroctwa. Jeremiasz zapowiadał: „Gdy się pocznie wypełniać w Babilonie siedemdziesiąt lat, nawiedzę was” (Jr 29,10). Izajasz wymienił nawet wybawcę: „To mówi Pan pomazańcowi memu, Cyrusowi” (Iz 45,1). Komentatorzy katoliccy widzieli w Cyrusie, poganinie wybranym, by wyzwolić lud Boży, figurę Chrystusa, wielkiego Wyzwoliciela.

Wyjść z Babilonu i czynić pokutę

Post nad Ahawą pokazuje, że wyzwolenie nie zwalnia z pokuty: nie wystarczy opuścić Babilon, czyli w sensie duchowym grzech; trzeba jeszcze za niego pokutować. Ezdrasz dodaje do tego ufność: „I pościliśmy, i prosiliśmy Boga naszego o to, i powiodło się nam szczęśliwie” (8,23).

Zorobabel i Jozue, figury Chrystusa

Świątynię odbudowuje książę z rodu Dawida, przodek Chrystusa według św. Mateusza: „Salatiel zaś zrodził Zorobabela” (Mt 1,12), i arcykapłan, którego imię po grecku i po łacinie jest imieniem Jezusa. Św. Beda Czcigodny w komentarzu In Ezram et Neemiam czyta tych dwóch przywódców razem jako jedną figurę Pana naszego, Kapłana i Króla, a w odbudowanej świątyni widzi obraz Kościoła. Eklezjastyk chwali ich obu: „Jakże mamy wysławiać Zorobabela? bo i on jak sygnet na prawej ręce; tak i Jezusa, syna Josedeka” (Syr 49,13-14).

Druga świątynia i Kościół

Starcy płakali nad domem uboższym niż pierwszy, ale Aggeusz obiecywał: „przyjdzie Pożądany przez wszystkie narody” i „Większa będzie chwała domu tego ostatniego, niż pierwszego” (Ag 2,8-10). Kościół widzi tę chwałę wypełnioną, gdy Chrystus wszedł do tej świątyni.

Ezdrasz, kapłan, który naucza

„Bo Ezdrasz przygotował serce swe, aby szukał zakonu Pańskiego i czynił, i nauczał w Izraelu przykazania i sądu” (Ezd 7,10). Porządek tego wersetu jest lekcją dla każdego kapłana i nauczyciela: najpierw szukać, potem czynić, dopiero wtedy nauczać. Łacina mówi to z mocą: Esdras enim paravit cor suum, ut investigaret legem Domini, et faceret et doceret.

Świętość małżeństwa i wyznanie grzechów

Małżeństwa z bałwochwalczyniami zagrażały wierze Izraela, tak jak zgubiły Salomona; Kościół z tego samego powodu zawsze strzegł wiary małżonków, wymagając dyspensy do małżeństwa z nieochrzczonym. Lekarstwem, które proponuje Ezdrasz, jest wyznanie i poprawa: „A teraz dajcie chwałę Panu, Bogu ojców waszych, i uczyńcie według woli jego” (Ezd 10,11). Jego modlitwa, w której bierze na siebie grzechy innych, jest wzorem skruchy; zob. wpis o spowiedzi.

Najważniejsze wersety Księgi Ezdrasza

• Edykt Cyrusa (Ezd 1,2): „Wszystkie królestwa ziemi dał mi Pan, Bóg niebieski, i ten mi rozkazał, abym mu zbudował dom w Jeruzalem, które jest w Żydowskiej ziemi.” Ten sam edykt zamyka 2 Księgę Kronik, tak że historia toczy się bez przerwy.
• Pieśń przy fundamentach (Ezd 3,11): „Iż dobry, iż na wieki miłosierdzie jego nad Izraelem.”
• Modlitwa Ezdrasza (Ezd 9,6): „Boże mój, wstyd mi i sromam się podnieść oblicze moje do ciebie; bo nieprawości nasze rozmnożyły się nad głową naszą, i grzechy nasze urosły aż do nieba”.
• Bóg nie opuszcza w niewoli (Ezd 9,9): „Bośmy niewolnicy, a w niewoli naszej nie opuścił nas Bóg nasz”.
• Ezdrasz czyta Prawo ludowi. Słynna scena, w której Ezdrasz staje „na stopniu drewnianym” i czyta Prawo „od poranku aż do południa”, ze słowami „wesele bowiem Pańskie jest mocą naszą”, należy do rozdziału 8 Księgi Nehemiasza, czyli II Księgi Ezdrasza.

Czym są 3 i 4 Księga Ezdrasza?

Imię Ezdrasza nosi kilka ksiąg, a Biblie numerują je różnie. I Księga Ezdrasza Wulgaty to Księga Ezdrasza Biblii współczesnych. II Księga Ezdrasza to Księga Nehemiasza. 3 Księga Ezdrasza Wulgaty (w Bibliach protestanckich „1 Ezdrasza” wśród apokryfów) powtarza po grecku fragmenty Kronik, Ezdrasza i Nehemiasza i dodaje opowieść o trzech strażnikach króla Dariusza, którzy spierają się, co jest najmocniejsze: wino, król czy kobiety; Zorobabel odpowiada, że kobiety, ale nade wszystko zwycięża prawda. Stąd łacińskie magna est veritas, et praevalet. 4 Księga Ezdrasza („2 Ezdrasza” u protestantów), nazywana też Apokalipsą Ezdrasza, jest apokalipsą żydowską spisaną po zburzeniu Jerozolimy przez Rzymian, z dodatkami chrześcijańskimi; anioł Uriel odpowiada w niej na pytania Ezdrasza o zło i o koniec czasów.

Te dwie ostatnie księgi nie są kanoniczne i nie należą do ksiąg deuterokanonicznych. Św. Hieronim nie chciał ich tłumaczyć i w przedmowie do Ezdrasza przestrzegał przed snami tych apokryfów; Wulgata klementyńska z 1592 roku drukuje je w dodatku, poza kanonem, aby całkiem nie zaginęły. W czytniku ich nie ma. Liturgia wzięła jednak z 4 Księgi Ezdrasza słowa, które zna każdy katolik: introit, graduał i antyfona na Komunię Mszy żałobnej, Requiem aeternam dona eis, Domine: et lux perpetua luceat eis i Lux aeterna luceat eis, pochodzą z 4 Ezd 2,34-35, jak podaje Mszał z 1962 roku. To z nich wyrosła polska modlitwa Wieczny odpoczynek racz im dać, Panie, odmawiana zwłaszcza w Zaduszki. Z tego samego rozdziału (2,36-37) pochodzi introit wtorku w oktawie Zesłania Ducha Świętego, Accipite jucunditatem gloriae vestrae.

Księga Ezdrasza w kanonie i w liturgii

Księga Ezdrasza jest protokanoniczna, przyjęta przez Żydów i przez wszystkie Kościoły chrześcijańskie. Sobór Trydencki w sesji IV (1546) wymienia pierwszą Księgę Ezdrasza i drugą, którą zowią Nehemiaszem (Esdrae primus, et secundus, qui dicitur Nehemias). W Biblii katolickiej następuje po 2 Księdze Kronik, a poprzedza Nehemiasza i Tobiasza. Należy do epoki proroków powrotu: Aggeusza i Zachariasza, którzy zachęcali budowniczych, oraz Malachiasza, którego zwykle umieszcza się w tej samej epoce.

Mszał z 1962 roku nie czyta żadnej lekcji z samej Księgi Ezdrasza. Lekcja zatytułowana z księgi Ezdrasza, Lectio libri Esdrae, w środę Suchych Dni wrześniowych jest wzięta z rozdziału 8 Nehemiasza, czyli II Księgi Ezdrasza. Psałterz jest natomiast pełen powrotu. Wulgata daje psalmowi 96 (95 w Wulgacie) tytuł, który u Wujka brzmi: „Pieśń Dawidowa. Kiedy budowano dom po powrocie z niewoli”, a psałterz z 1962 roku odmawia go we wtorkowych Laudesach; psalm 126 (125 w Wulgacie), In convertendo Dominus captivitatem Sion, „Gdy Pan przywrócił pojmanych Syjonu”, śpiewa się we wtorkowych Nieszporach. Oficjum dnia znajdziesz w brewiarzu.

Skąd Ezdrasz miał księgę Prawa?

Przyniósł ją z Babilonu, gdzie wygnańcy zachowali Prawo Mojżeszowe: Artakserkses posyła go, by nawiedził Judę i Jerozolimę „według zakonu Boga twego, który jest w ręku twoich” (Ezd 7,14). Dawna tradycja, szeroko rozwinięta w apokryficznej 4 Księdze Ezdrasza, głosiła, że Pisma zaginęły w niewoli, a Ezdrasz odtworzył je z natchnienia; wspomina o tym św. Ireneusz w traktacie Przeciw herezjom (III, 21). Komentatorzy katoliccy odpowiadali, że księgi święte nigdy nie zaginęły całkowicie: Ezdrasz je zebrał, przepisał i nauczał ich, a nie napisał na nowo.

Jak czytać Księgę Ezdrasza?

Dziesięć rozdziałów przeczytasz w godzinę. Przy rozdziale 5 przeczytaj krótkie proroctwo Aggeusza, bo głosił je w miesiącach, które ten rozdział opisuje. Przejrzyj spisy z rozdziałów 2 i 10, zwolnij przy modlitwie z rozdziału 9, a potem przejdź do Księgi Nehemiasza, gdzie odbudowuje się mury, a Ezdrasz czyta ludowi Prawo. Księgi Ezdrasza i Nehemiasza najlepiej czytać razem, jako jedną historię.

Często zadawane pytania

Kim był Ezdrasz?

Kapłanem z rodu Aarona i „pisarzem biegłym w zakonie Mojżeszowym”, który żył wśród wygnańców w Babilonii w V wieku przed Chrystusem. W siódmym roku króla Artakserksesa poprowadził powrót do Jerozolimy, zreformował lud, a później publicznie odczytał Prawo. Tradycja przypisuje mu księgę, która nosi jego imię, oraz Księgi Kronik.

Kto napisał Księgę Ezdrasza?

Tradycja przypisuje ją samemu Ezdraszowi, a tekst mówi w pierwszej osobie od końca rozdziału 7 do końca rozdziału 9. Talmud mówi, że Ezdrasz napisał swoją księgę. Niektórzy współcześni autorzy przesuwają ostateczną redakcję na później; Kościół nie rozstrzygnął tej kwestii.

Ile rozdziałów ma Księga Ezdrasza?

Dziesięć, a w Wulgacie i u ks. Wujka 280 wersetów: powrót i świątynia w rozdziałach 1-6, misja Ezdrasza w rozdziałach 7-10.

Jakie jest przesłanie Księgi Ezdrasza?

Pokazuje, że Bóg dotrzymuje obietnic: niewola zapowiedziana przez Jeremiasza kończy się w wyznaczonym czasie, a świątynia zostaje odbudowana mimo sprzeciwu. Uczy też, że lud Boży odbudowuje się przez kult, studium Prawa i pokutę, a nie przez potęgę polityczną.

Czym jest 4 Księga Ezdrasza?

To apokalipsa żydowska spisana po zburzeniu Jerozolimy w 70 roku, z dodatkami chrześcijańskimi, w której anioł Uriel rozmawia z Ezdraszem. Nie jest kanoniczna: Wulgata klementyńska drukuje ją w dodatku, razem z 3 Księgą Ezdrasza, poza Biblią. Liturgia wzięła z niej introit Requiem aeternam Mszy żałobnej.

Czym różni się Księga Ezdrasza od Księgi Nehemiasza?

Księga Ezdrasza opowiada o pierwszym powrocie za Zorobabela, o odbudowie świątyni i o przybyciu Ezdrasza z jego reformą małżeństw mieszanych. Księga Nehemiasza dzieje się później: opowiada o odbudowie murów Jerozolimy, publicznym czytaniu Prawa i odnowieniu przymierza. Pierwsza skupia się na świątyni, druga na mieście i jego ludzie; po hebrajsku tworzyły jedną księgę.