Psalm 96 (95 w Wulgacie): Śpiewajcie Panu pieśń nową

Psalm 96 czy psalm 95?

Ten sam psalm nosi dwa numery. Biblia Tysiąclecia i inne przekłady z hebrajskiego liczą go jako psalm 96; Septuaginta, Wulgata, a za nimi Brewiarz, Mszał i Biblia ks. Wujka – jako psalm 95. Różnica bierze się stąd, że Wulgata łączy w jeden psalm hebrajskie psalmy 9 i 10, więc od tego miejsca aż prawie do końca Psałterza numer łaciński jest o jeden mniejszy. Pełną tabelę obu numeracji znajdziesz na stronie Księgi Psalmów.

Uważaj na dwóch sąsiadów. «Psalm 96» starej książeczki do nabożeństwa czy brewiarza to psalm następny, Dominus regnavit, exsultet terra, czyli psalm 97 według numeracji hebrajskiej, który w czytniku jest pod numerem 96. Z kolei psalm 95 Biblii Tysiąclecia to Venite, exsultemus, psalm wezwania odmawiany na początku Jutrzni, który znajdziesz pod numerem 94. Numery wersetów naszego psalmu są w obu numeracjach takie same: «psalm 96 3» to werset 3 także u ks. Wujka.

Psalm 96 – interpretacja

Psalm jest hymnem bez jednej prośby: wszystko w nim jest wezwaniem do chwały. Łaciński tytuł, którego nie ma w tekście hebrajskim, łączy go z odbudową: „Pieśń Dawidowa. Kiedy budowano dom po powrocie z niewoli” (w. 1). Pieśń Dawida zaśpiewano więc na nowo, gdy Izrael wrócił z Babilonu i stawiał na nowo świątynię.

Wszystka ziemia wezwana (w. 1-6)

Wezwanie pada trzy razy, jak trzy uderzenia dzwonu: „Śpiewajcie Panu pieśń nową, śpiewajcie Panu, wszystka ziemio!” (w. 1), a zaraz potem: „Śpiewajcie Panu i błogosławcie imię jego, opowiadajcie dzień po dniu zbawienie jego!” (w. 2). Pieśń Izraela przelewa się na wszystkie ludy. Psalmista nie każe jedynie chwalić Boga w świątyni – każe o Nim mówić tym, którzy Go nie znają.

Następnie podaje powód, bez żadnej ogródki: „Albowiem wszyscy bogowie pogańscy - to czarci, ale Pan niebiosa uczynił” (w. 5). Tekst hebrajski mówi w tym miejscu o „nicościach”, o bożkach, które są niczym; Septuaginta i Wulgata przełożyły to słowem dæmonia. Obie lektury mówią tę samą prawdę z dwóch stron: za bożkami nie stoi żadne bóstwo, a kult, który od Boga odwodzi, służy nieprzyjacielowi. Tak samo pisze święty Paweł: „czartom ofiarują, a nie Bogu” (1 Kor 10,20). Przed prawdziwym Bogiem stoi zaś to, czego bożki nie mają: „Chwała i piękność przed obliczem jego, świętość i majestat w świątyni jego” (w. 6).

Rodziny narodów w przedsionkach (w. 7-9)

Teraz psalm zwraca się do pogan. „Przynoście Panu, rodziny narodów, przynoście Panu cześć i chwałę” (w. 7); i dalej: „Bierzcie ofiary i wchodźcie do przedsionków jego” (w. 8). W świątyni jerozolimskiej poganie mieli swój dziedziniec, za który wejść nie mogli. Psalm widzi czas, gdy wszystkie ludy wejdą z darami przed oblicze Pana: „kłaniajcie się Panu w świętych przedsionkach jego! Niech zadrży przed obliczem jego wszystka ziemia!” (w. 9). Ojcowie widzieli w tym zapowiedź Kościoła zebranego ze wszystkich narodów.

Pan przychodzi (w. 10-13)

Wreszcie orędzie, które trzeba zanieść światu: „Powiadajcie między narodami, iż Pan jest królem!” (w. 10). Panowanie Boga nie jest przemocą, lecz przywróceniem ładu: „umocnił okrąg ziemi, który się nie poruszy, będzie sądził ludy w sprawiedliwości”. Na tę wiadomość raduje się całe stworzenie: „Niech się weselą niebiosa i niech się raduje ziemia, niech się poruszy morze i pełność jego!” (w. 11), radują się pola i „wszystkie drzewa leśne” (w. 12), „przed Panem, że przyszedł; bo przyszedł sądzić ziemię” (w. 13). Łacińskie quoniam venit jest zarazem wspomnieniem i zapowiedzią: Bóg przyszedł i znów przyjdzie, by sądzić „narody według prawdy swojej”.

Najważniejsze wersety: psalm 96 3 i psalm 96 10

Werset 3 to werset misyjny: „Opowiadajcie między narodami chwałę jego, między wszystkimi ludami dziwy jego!” (w. 3). Kościół zawsze słyszał w nim nakaz, który Chrystus dał Apostołom: iść do wszystkich narodów. Nie wystarczy wierzyć dla siebie; chwała Boża ma być głoszona, aż dojdzie do krańców ziemi.

Werset 10 zawiera wyznanie królowania Boga: „Powiadajcie między narodami, iż Pan jest królem!” (w. 10). Ten sam okrzyk otwiera psalm następny, Dominus regnavit: „Pan króluje, niech się raduje ziemia” (psalm 97, w Wulgacie 96). Chrześcijanin wypowiada go o Chrystusie, Królu, którego panowanie Kościół czci w święto Chrystusa Króla.

Ten sam hymn powraca niemal słowo w słowo w pieśni, którą Dawid kazał śpiewać, gdy Arka Przymierza stanęła w Jerozolimie: „Śpiewajcie Panu, wszystka ziemio, opowiadajcie od dnia do dnia zbawienie jego” (1 Krn 16,23; u ks. Wujka I Księga Paralipomenon). Tytuł psalmu i ten równoległy tekst pokazują, że ta sama pieśń towarzyszyła i wniesieniu Arki, i odbudowie po niewoli.

«Pan zakrólował z drzewa»: Ojcowie Kościoła

Święty Augustyn w Enarrationes in Psalmos czyta tytuł jako proroctwo o Kościele: dom budowany po niewoli to Kościół wznoszony na całej ziemi z żywych kamieni, z ludzi wyzwolonych z niewoli grzechu. Pieśń nowa jest pieśnią nowego człowieka, odnowionego przez łaskę; śpiewa ją ten, kto kocha.

W wersecie 10 niektórzy dawni pisarze czytali tekst dłuższy: Dominus regnavit a ligno, «Pan zakrólował z drzewa». Przytacza go święty Justyn Męczennik w Dialogu z Żydem Tryfonem, a Wenancjusz Fortunat wpisał go do hymnu pasyjnego Vexilla Regis: regnavit a ligno Deus. Tych słów nie ma w Wulgacie ani w tekście hebrajskim, i nie wiadomo na pewno, skąd się wzięły w starych przekładach. Wyrażają jednak prawdę wiary: Chrystus króluje z Krzyża i z niego pociąga do siebie wszystkie narody. Hymn Vexilla Regis śpiewa się w Okresie Męki Pańskiej, w Nieszporach; Mszał z 1962 roku zachowuje te słowa w wersecie alleluja piątku w oktawie Wielkanocy: Dicite in gentibus: quia Dominus regnavit a ligno; do 1960 roku śpiewano je także w zniesione wtedy święto Znalezienia Krzyża Świętego, 3 maja.

Warto też zauważyć, że w wersetach 11-13 raduje się całe stworzenie, nie tylko ludzie: niebiosa, morze, pola i drzewa. Przyjście Pana dotyczy całego świata, który On stworzył; dlatego Kościół śpiewa ten psalm w noc Bożego Narodzenia, gdy Stwórca przychodzi do swego stworzenia.

Psalm 96 w liturgii 1962 roku

Laudesy wtorku. W psałterzu Brewiarza Rzymskiego 1962 roku (układ św. Piusa X) psalm 95 otwiera Laudesy wtorku w zwykłym schemacie, z antyfoną Cantate Domino et benedicite nomini ejus, wziętą z wersetu 2. O świcie Kościół zaczyna dzień od wezwania, by „dzień po dniu” opowiadać zbawienie Boże. Te same Laudesy kończą się psalmem 135 (134 w Wulgacie), Laudate nomen Domini. Godzinę tę możesz odmówić w brewiarzu na dziś.

Boże Narodzenie i Objawienie Pańskie. W Jutrzni Bożego Narodzenia psalm 95 śpiewa się w trzecim nokturnie, z antyfoną Lætentur cæli, et exsultet terra ante faciem Domini, quoniam venit. W Jutrzni Objawienia Pańskiego, również w trzecim nokturnie, z antyfoną Adorate Dominum, alleluja: in aula sancta ejus, alleluja: Mędrcy ze Wschodu są pierwszymi z tych, których psalm nazywa „rodziny narodów”, a którzy przynoszą Panu dary. Psalm wraca także w Jutrzni świąt Najświętszej Maryi Panny (z antyfoną Gaude, Maria Virgo) i w Jutrzni rocznicy poświęcenia kościoła.

Msza święta. Mszał 1962 roku bierze z tego psalmu między innymi:

• offertorium Pasterki, Mszy o północy w Boże Narodzenie: Lætentur cæli, et exsultet terra ante faciem Domini: quoniam venit (w. 11 i 13);
• introit czwartku pierwszego tygodnia Wielkiego Postu i introit święta św. Wawrzyńca (10 sierpnia): Confessio et pulchritudo in conspectu ejus (w. 6);
• komunię piątej niedzieli po Wielkanocy: Cantate Domino, alleluja: cantate Domino et benedicite nomen ejus (w. 2);
• komunię osiemnastej niedzieli po Zesłaniu Ducha Świętego: Tollite hostias, et introite in atria ejus: adorate Dominum in aula sancta ejus (w. 8-9).

Jak się modlić psalmem 96

• Rano, jak Kościół w Laudesach: zacznij dzień od chwały, zanim zaczniesz prosić.
• W Adwencie i w Boże Narodzenie, z wersetem 13: „bo przyszedł sądzić ziemię”. Przyjście w Betlejem i przyjście na sąd to jedno oczekiwanie.
• Za misje i za tych, którzy nie znają Boga, z wersetem 3: o to, by chwała Boża była głoszona wszystkim ludom.
• Jako wyznanie królowania Chrystusa w świecie, który stawia sobie innych bogów: „Powiadajcie między narodami, iż Pan jest królem!”

Kończ, jak w Oficjum, doksologią Chwała Ojcu. Ten psalm dobrze odmawiać razem z psalmem 98 (97 w Wulgacie), który zaczyna się tym samym wezwaniem: „Śpiewajcie Panu pieśń nową, bo uczynił dziwy”.

Często zadawane pytania

Dlaczego psalm 96 nazywany jest też psalmem 95?

Bo istnieją dwie numeracje psalmów. Wulgata i Septuaginta, za którymi idą liturgia i Biblia ks. Wujka, łączą hebrajskie psalmy 9 i 10, więc liczą ten psalm jako 95; Biblia Tysiąclecia, idąca za tekstem hebrajskim, jako 96. To ten sam hymn Cantate Domino canticum novum.

Jak zaczyna się psalm 96?

U ks. Wujka, po tytule, słowami: „Śpiewajcie Panu pieśń nową, śpiewajcie Panu, wszystka ziemio!”. Po łacinie: Cantate Domino canticum novum: cantate Domino omnis terra. Psalm ma trzynaście wersetów, wszystkie podane na tej stronie po polsku i po łacinie.

Co to jest „pieśń nowa”?

To pieśń, która odpowiada na nowe dzieło Boga. Dla Izraela było nim wyzwolenie i odbudowa po niewoli; dla chrześcijanina jest nim odkupienie w Chrystusie. Święty Augustyn mówi, że pieśń nową śpiewa nowy człowiek, odnowiony przez łaskę, i że śpiewa ją ten, kto kocha.

Dlaczego psalm mówi, że bogowie pogańscy to czarci?

Tak przekłada werset 5 Septuaginta i Wulgata, a za nimi ks. Wujek. Tekst hebrajski nazywa bożki „nicościami”. Obie lektury zgadzają się ze świętym Pawłem, który pisze o ofiarach pogańskich, że „czartom ofiarują, a nie Bogu” (1 Kor 10,20): bożek sam jest niczym, ale bałwochwalstwo służy nieprzyjacielowi Boga.

Kto napisał psalm 96?

Wulgata zatytułowała go „Pieśń Dawidowa”, dodając: „Kiedy budowano dom po powrocie z niewoli”. Tekst hebrajski nie ma tytułu. Ten sam hymn znajduje się w pieśni Dawida przy wniesieniu Arki (1 Krn 16), a tytuł pokazuje, że śpiewano go znów po niewoli babilońskiej.

Kiedy psalm 96 odmawia się w brewiarzu?

W Brewiarzu Rzymskim 1962 roku otwiera Laudesy wtorku w zwykłym schemacie (w dni pokutne jego miejsce zajmuje Miserere). Śpiewa się go też w Jutrzni Bożego Narodzenia, Objawienia Pańskiego i świąt Matki Bożej, a Mszał bierze z niego offertorium Pasterki: Lætentur cæli.