Psalm 95 (94 w Wulgacie): Pójdźcie, śpiewajmy z radością Panu

Psalm 95 czy psalm 94?

Venite ma dwa numery. Współczesne Biblie, w tym Biblia Tysiąclecia, idą za tekstem hebrajskim i nazywają go psalmem 95; Wulgata, ks. Wujek i wszystkie łacińskie księgi liturgiczne nazywają go psalmem 94, bo łączą w jeden psalmy 9 i 10 tekstu hebrajskiego. Dlatego w modlitewnikach spotyka się często podwójne oznaczenie «Ps 94 (95)».

Stąd dwa częste nieporozumienia:

• psalm 95 Wulgaty to inny tekst, Cantate Domino: „Śpiewajcie Panu pieśń nową, śpiewajcie Panu, wszystka ziemio!” (Ps 95), w Biblii Tysiąclecia psalm 96;
• psalm 94 Biblii Tysiąclecia to psalm 93 Wulgaty, Deus ultionum: „Bóg pomsty, Pan” (Ps 93).

Numery wersetów są natomiast w obu numeracjach takie same. Pełna tabela jest na stronie Księgi Psalmów.

Psalm 95 — interpretacja

Psalm ma dwie części: radosne wezwanie do chwały i uwielbienia, a od wersetu 8 przestrogę wypowiedzianą przez samego Boga. Tytuł Wulgaty, „Pieśń pochwalna Dawida” (w. 1), nie ma odpowiednika w tekście hebrajskim.

„Pójdźcie, śpiewajmy”: chwała (w. 1-5)

Pierwsze słowo jest wezwaniem wspólnoty: „Pójdźcie, śpiewajmy z radością Panu, śpiewajmy Bogu, zbawicielowi naszemu” (w. 1). Nie modlimy się sami: wzywamy się nawzajem. „Uprzedzajmy oblicze jego z wychwalaniem i psalmy śpiewajmy mu!” (w. 2). Powód pada od razu: „Albowiem Bogiem wielkim Pan i królem wielkim ponad wszystkie bogi” (w. 3). Całe stworzenie do Niego należy, od krańców ziemi po szczyty gór i morze: „bo jego jest morze, i on je uczynił, i lądy utworzyły ręce jego” (w. 5).

„Pójdźcie, pokłońmy się”: pasterz i trzoda (w. 6-7)

Drugie „Pójdźcie” zmienia postawę. Po okrzykach radości przychodzi pokłon: „Pójdźcie, pokłońmy się i upadnijmy, i płaczmy przed Panem, który nas stworzył!” (w. 6). Wulgata dodaje tu płacz, ploremus, którego nie ma w tekście hebrajskim: uwielbienie staje się także skruchą. Potem Stwórca objawia się jako Pasterz: „Albowiem on jest Panem, Bogiem naszym, a my ludem pastwiska jego i owcami ręki jego” (w. 7). To obraz psalmu 23 (22 w Wulgacie), Pan mną rządzi, i psalmu 100 (99 w Wulgacie), Jubilate Deo: „on nas uczynił, a nie my sami siebie; myśmy lud jego i owce pastwiska jego”.

„Dziś”: przestroga (w. 8-11)

W wersecie 8, bez przejścia, zmienia się głos: „Dziś, jeśli głos jego usłyszycie, nie zatwardzajcie serc waszych” (w. 8). Mówi Bóg i przypomina pustynię, gdy Izrael, ledwie wyszedłszy z Egiptu, szemrał z braku wody: „jak w dzień kuszenia na puszczy, kędy mię kusili ojcowie wasi, doświadczyli mię, a widzieli uczynki moje!” (w. 9). Księga Wyjścia opowiada, że Mojżesz „nazwał imię miejsca owego Kuszenie, dla swaru synów Izraelowych” (Wj 17, 7); po hebrajsku to Massa i Meriba, «próba» i «spór», a Biblie współczesne zostawiają często te nazwy.

Wyrzut obejmuje czterdzieści lat niewierności: „Czterdzieści lat gniewałem się na ten naród, i rzekłem: «Zawsze ci błądzą sercem.»” (w. 10). A wyrok jest surowy: „jak zaprzysiągłem w gniewie moim, że nie wnijdą do pokoju mego” (w. 11). Psalm kończy się tą groźbą, nie wracając do radości początku: chwała, która nie staje się posłuszeństwem, nic nie jest warta.

„Dziś, jeśli głos jego usłyszycie”: List do Hebrajczyków

Nowy Testament uczynił z tego psalmu kazanie. List do Hebrajczyków przytacza wersety 8-11, wprowadzając je słowami: „Przeto jak mówi Duch Święty: «Dziś, jeśli usłyszycie głos jego»” (Hbr 3, 7). Wyprowadza z nich naglące napomnienie: «odpoczynek», którego nie osiągnęło pokolenie pustyni, nie był tylko ziemią Kanaan, ale odpoczynkiem samego Boga, który pozostaje obiecany ludowi chrześcijańskiemu.

A «dziś» psalmu trwa tak długo, jak trwa obecne życie: Bóg, mówi autor natchniony, „znowu naznacza dzień pewien, «dziś», mówiąc przez Dawida po tak długim czasie” (Hbr 4, 7). W każdy poranek, gdy Kościół na nowo śpiewa Venite, to «dziś» się odnawia.

Ojcowie Kościoła i Venite

Św. Augustyn, objaśniając werset 2 w Objaśnieniach psalmów, zatrzymuje się nad łacińskim praeoccupemus faciem ejus in confessione, które Wujek oddaje „uprzedzajmy oblicze jego z wychwalaniem”. Przypomina, że w Piśmie confessio jest zarazem chwałą Boga i oskarżeniem własnych grzechów, i wyprowadza z tego radę: uprzedzić oblicze Sędziego, oskarżając się, zanim przyjdzie, bo kto wyznaje winę, uprzedza wyrok.

Boga, któremu werset 1 każe śpiewać jako „Bogu, zbawicielowi naszemu”, Ojcowie rozpoznali w Chrystusie, za św. Pawłem, dla którego skała, z której na pustyni wytrysnęła woda, była Chrystusem: „a skałą był Chrystus” (1 Kor 10, 4). A obiecany „pokój”, odpoczynek Boży, to życie wieczne, szabat bez zachodu, o którym mówi Augustyn na końcu Państwa Bożego.

Psalm 95 w brewiarzu: invitatorium

Brewiarz rzymski 1962 czyni z niego invitatorium Jutrzni, codziennie: przed wszystkim innym nocne Oficjum zaczyna się od tego wezwania do uwielbienia. Zwyczaj jest bardzo dawny: Reguła św. Benedykta w rozdziale 9 przepisuje już na początku Wigilii psalm 94 „z antyfoną”, cum antiphona. O dawnym Oficjum piszemy szerzej w artykule Divinum Officium.

Jak śpiewa się invitatorium

Forma jest szczególna. Antyfona, właściwe invitatorium, zmienia się zależnie od dnia lub święta. Śpiewa się ją dwa razy na początku, potem powtarza, raz w całości, raz w połowie, między zwrotkami psalmu, tak że wezwanie wraca jak refren; po Gloria Patri powtarza się ją najpierw w połowie, a potem jeszcze raz w całości. W połowie psalmu, przy słowach venite, adoremus, et procidamus ante Deum, chór klęka.

Brewiarz zachowuje do tego użycia dawniejszy przekład łaciński niż Wulgata, z tak zwanego psałterza rzymskiego, nieco różny od tekstu łacińskiego, który czytelnia podaje obok Wujka. Na przykład między wersetem 3 a 4 dodaje quoniam non repellet Dominus plebem suam, «bo nie odrzuci Pan ludu swego», słowa, których nie ma w tekście Wulgaty.

Antyfony dnia

W psałterzu 1962 każdy dzień ma swoją antyfonę feryjną, niemal wszystkie wzięte z samego psalmu: w poniedziałek Venite, exsultemus Domino, we wtorek Jubilemus Deo, salutari nostro, w środę Deum magnum Dominum, venite adoremus, w sobotę Populus Domini, et oves pascuae ejus, venite adoremus. Okresy i święta mają własne: w Adwencie Regem venturum Dominum, venite adoremus; w Boże Narodzenie Christus natus est nobis, venite adoremus; w okresie Męki Pańskiej, właśnie z wersetem 8, Hodie, si vocem Domini audieritis, nolite obdurare corda vestra; w okresie wielkanocnym Surrexit Dominus vere, alleluia. Dzisiejsze invitatorium znajdziesz w brewiarzu dnia.

Wyjątki

Niektóre wyjątki są wymowne. W Oficjum za zmarłych invitatorium brzmi Regem, cui omnia vivunt, venite adoremus, «Króla, dla którego wszystko żyje, pójdźcie, uwielbiajmy»: Venite otwiera więc także modlitwę za umarłych. W ostatnie trzy dni Wielkiego Tygodnia Jutrznia zaczyna się bez invitatorium, jakby Kościół milkł wobec Męki. W Objawienie Pańskie psalm nie otwiera Oficjum, ale śpiewa się go w trzecim nokturnie, z antyfoną Venite adoremus eum: quia ipse est Dominus Deus noster: wezwanie do pokłonu staje się wezwaniem Mędrców.

W mszale

Mszał 1962 czerpie z niego introit soboty Suchych Dni wrześniowych, Venite, adoremus Deum, z wersetami 6-7 i z wersetem 1 jako wersetem psalmowym. Jego wersety wracają też w Alleluja XIV niedzieli po Zielonych Świątkach (werset 1, Venite, exsultemus Domino) i XV niedzieli po Zielonych Świątkach (werset 3, Quoniam Deus magnus Dominus).

Psalm 95 śpiewany

Venite w invitatorium ma własne melodie gregoriańskie, bogatsze niż zwykłe tony psalmowe, w które wplata się antyfonę dnia. Współczesne pieśni zatytułowane «psalm 95» to często refreny ułożone do mszy parafialnej: zawsze sprawdź początek, by wiedzieć, czy chodzi właśnie o Venite, czy o inny psalm.

Jak się modlić psalmem 95?

• Po przebudzeniu. To jego pora. Odmówić go przed każdą inną modlitwą, na stojąco, a przy wersecie 6 na kolanach, to zacząć dzień jak Kościół, w duchu modlitwy porannej. Między zwrotkami możesz powtarzać krótką antyfonę, na przykład Venite, adoremus.
• Gdy serce twardnieje. «Dziś» z wersetu 8 uderza w oziębłość, w nawyk odkładania nawrócenia na jutro. Dobrze modlić się nim przed zbyt długo odkładaną spowiedzią.
• Na początek modlitwy brewiarzowej. Kto zaczyna odmawiać Oficjum, może zacząć właśnie od niego: to brama całej modlitwy godzin.

Venite otwiera szereg psalmów o królowaniu Boga, począwszy od psalmu 96 (95 w Wulgacie), Cantate Domino. Pełną opowieść o niewiernościach na pustyni znajdziesz w psalmie 78 (77 w Wulgacie), Attendite.

Często zadawane pytania

Dlaczego psalm 95 nazywa się też psalmem 94?

Bo Wulgata i Septuaginta, a za nimi liturgia i ks. Wujek, liczą jako jeden psalmy 9 i 10 tekstu hebrajskiego; od tego miejsca ich numery są o jeden niższe. Venite, exsultemus jest więc psalmem 95 współczesnych Biblii i psalmem 94 Wulgaty.

O czym jest psalm 95?

To wezwanie do chwalenia i uwielbienia Boga, Stwórcy i Pasterza swego ludu, a po nim przestroga: nie zatwardzać serca jak Izrael na pustyni. List do Hebrajczyków czyta w nim wezwanie, by dziś wejść do Bożego odpoczynku.

Dlaczego psalm 95 nazywa się invitatorium?

Bo «zaprasza» do modlitwy (łac. invitare): nim Kościół codziennie otwiera Jutrznię. Obramowuje go antyfona właściwa dla dnia, która wraca między zwrotkami jak powtarzane wezwanie, by przyjść i oddać pokłon.

Co znaczy „Dziś, jeśli głos jego usłyszycie”?

To przestroga z wersetu 8: Boże wezwanie trzeba przyjąć teraz, bez odkładania. List do Hebrajczyków czyni z niej serce swojego napomnienia i uczy, że to «dziś» trwa przez całe obecne życie.

Gdzie w brewiarzu jest psalm 95?

Na samym początku Jutrzni, jako invitatorium, każdego dnia roku poza ostatnimi trzema dniami Wielkiego Tygodnia; w Objawienie Pańskie śpiewa się go w trzecim nokturnie. W Brewiarzu 1962 nosi numer 94.

Kto napisał psalm 95?

Wulgata zatytułowuje go „Pieśń pochwalna Dawida”, a List do Hebrajczyków przytacza go jako słowo wypowiedziane „przez Dawida” (Hbr 4, 7). Tradycja przyjmuje go więc jako psalm Dawida, natchniony przez Ducha Świętego.