2 Księga Kronik (II Księga Paralipomenon)

2 Księga Kronik zaczyna się od Salomona, który składa ofiary na wyżynie w Gabaon, a kończy na królu perskim, który każe odbudować świątynię. Pomiędzy nimi mieszczą się ponad cztery wieki dziejów Judy: świątynia napełniona chwałą, odejście dziesięciu pokoleń, reformy i upadki, a w końcu ogień, który strawił Jerozolimę. Współczesne Biblie polskie, w tym Biblia Tysiąclecia, której używa się w szkole i w parafii, nazywają ją Drugą Księgą Kronik (skrót 2 Krn); Wulgata i ks. Wujek zachowują nazwę Paralipomenon. Numeracja rozdziałów jest ta sama, z dwoma drobnymi wyjątkami opisanymi niżej. Opowiadanie zaczyna się w rozdziale 1, od nocy, w której Bóg ukazał się Salomonowi.

Dlaczego 2 Księga Kronik nazywa się II Księgą Paralipomenon?

Żydzi nazywają to dzieło Dibre hajjamim, słowa dni, czyli roczniki: stąd nazwa Kroniki, którą podsunął już św. Hieronim w przedmowie do Ksiąg Królewskich. Tłumacze greckiej Septuaginty nazwali je Paraleipomena, rzeczy pominięte, bo widzieli w nim uzupełnienie Ksiąg Królewskich, i podzielili je na dwie księgi. U Żydów obie księgi tworzyły jedno dzieło: 1 Księga Kronik prowadzi od Adama do śmierci Dawida, druga zaczyna od Salomona.

Kto napisał 2 Księgę Kronik?

Księga nie podaje imienia autora. Odpowiedź dawna brzmi: Ezdrasz, kapłan i uczony w Piśmie z czasów powrotu z Babilonu. Talmud (traktat Baba Batra 15a) mówi, że Ezdrasz napisał swoją księgę i rodowody Kronik aż do swoich czasów, a dawni pisarze katoliccy powszechnie szli za tą tradycją.

Edykt Cyrusa, który zamyka księgę, powtarza się prawie słowo w słowo na początku Księgi Ezdrasza, a oba dzieła mają ten sam styl i tę samą miłość do świątyni i do Prawa. Autor wymienia starsze pisma, z których korzystał: o Salomonie pisze, że jego czyny spisane są „w słowach Natana proroka i w księdze Ahiasa Silończyka, i w widzeniu Adda widzącego” (2 Krn 9,29); o królu Ozjaszu, że „resztę czynów Ozjasza pierwszych i ostatnich opisał Izajasz, syn Amosa, prorok” (2 Krn 26,22).

Wielu współczesnych autorów przypisuje dzieło późniejszemu, anonimowemu pisarzowi. Kościół nie rozstrzygnął, kto był autorem, ale Papieska Komisja Biblijna (23 czerwca 1905) nauczała, że księgi historyczne należy przyjmować jako prawdziwą historię, o ile nie ma mocnych dowodów, że autor natchniony nie chciał pisać historii we właściwym sensie; tak Kościół zawsze czytał Księgi Kronik.

Kiedy powstała 2 Księga Kronik?

Po wygnaniu: księga kończy się edyktem Cyrusa z 538 roku przed Chrystusem, a 1 Księga Kronik prowadzi ród Dawida dalej niż Zorobabel. Autorzy katoliccy umieszczali ją w czasach Ezdrasza, pod koniec V lub na początku IV wieku przed Chrystusem; wielu współczesnych proponuje datę późniejszą.

Napisano ją dla wspólnoty odnowionej w Jerozolimie, ubogiej i pozbawionej króla, aby jej własna historia pokazała, co ściągało błogosławieństwo, a co sprowadziło upadek. Stąd to, co pomija: królestwo północne pojawia się tylko wtedy, gdy dotyka Judy, a grzechy Dawida i Salomona zostają przemilczane.

O czym jest 2 Księga Kronik? Streszczenie

Księga ma dwie części: Salomon (rozdziały 1-9) i królowie judzcy (rozdziały 10-36). Miara każdego króla jest prosta: czy szukał Pana?

Salomon i świątynia (rozdziały 1-9)

W rozdziale 1 Bóg mówi do Salomona: „Żądaj, czego chcesz abym ci dał”. Król prosi: „Daj mi mądrość i umiejętność, żebym wchodził i wychodził przed ludem twoim” (1,10), i otrzymuje ponadto bogactwa i sławę. W rozdziale 2 prosi Hirama z Tyru o drzewo cedrowe i zręcznego rzemieślnika. W rozdziale 3 zaczyna budować dom Pański „na górze Moria, która była ukazana Dawidowi, ojcu jego, na miejscu, które zgotował Dawid na boisku Ornana Jebuzejczyka” (3,1). W rozdziale 5, gdy wniesiono Arkę, a śpiewacy zaczęli: „Wysławiajcie Pana, iż dobry, iż na wieki miłosierdzie jego”, „dom Boży napełniony został obłokiem” (5,13). Następują modlitwa poświęcenia (rozdział 6), ogień z nieba na ofiary i nocna odpowiedź Pana (rozdział 7), dzieła króla (rozdział 8), wreszcie odwiedziny królowej Saby i śmierć Salomona po czterdziestu latach panowania (rozdział 9).

Podzielone królestwo: Roboam, Abiasz i Asa (rozdziały 10-16)

Roboam odpowiada ludowi twardo i dziesięć pokoleń odchodzi: „Nie mamy części w Dawidzie, ani dziedzictwa w synu Izaja” (2 Krn 10,16). W rozdziale 11 prorok Semejasz powstrzymuje go od wojny z braćmi, a kapłani i lewici z północy, odrzuceni przez Jeroboama, przenoszą się do Judy i Jerozolimy. Za grzechy króla Sesak, król egipski, łupi świątynię (rozdział 12). Abiasz pokonuje Jeroboama, przypomniawszy mu przymierze Boga z Dawidem (rozdział 13). Asa odpiera Zarę Etiopa i na słowo proroka Azariasza odnawia przymierze (rozdziały 14 i 15); w ostatnich latach opiera się jednak na królu Syrii zamiast na Bogu, a prorok Hanani mu to wyrzuca (rozdział 16).

Jozafat (rozdziały 17-20)

Jozafat posyła lewitów po miastach, a ci nauczają lud, „mając księgę zakonu Pańskiego” (2 Krn 17,9). Wbrew ostrzeżeniu proroka Micheasza, syna Jemli, sprzymierza się z Achabem pod Ramot w Galaad (rozdział 18), potem upomina sędziów: „nie ludzki sąd sprawujecie, ale Pański” (2 Krn 19,6). Gdy Moab i Ammon najeżdżają Judę, zapowiada post, a Pan daje zwycięstwo bez walki (rozdział 20).

Odstępstwa i połowiczne reformy: od Jorama do Achaza (rozdziały 21-28)

Rozdziały 21-28 są ciemniejsze. Joram i Ochozjasz idą za domem Achaba; Joram otrzymuje nawet list od proroka Eliasza (21,12). Atalia wytraca ród królewski, ale mały Joas, ukryty w świątyni, zostaje koronowany przez arcykapłana Jojadę: „dali mu w ręce zakon, i ustanowili go królem” (2 Krn 23,11). Joas panuje dobrze, dopóki żyje Jojada, potem popada w bałwochwalstwo i każe ukamienować w dziedzińcu świątyni Zachariasza, syna kapłana (rozdział 24). Amazjasz czyni dobrze, „wszakże niedoskonałym sercem” (25,2). Ozjasz, wbity w pychę, chce palić kadzidło w świątyni i zostaje porażony trądem (rozdział 26). Joatamowi się szczęści (rozdział 27), lecz Achaz zamyka drzwi świątyni i składa ofiary bogom Damaszku (rozdział 28).

Ezechiasz (rozdziały 29-32)

Już w pierwszym miesiącu panowania Ezechiasz „otworzył wrota domu Pańskiego i naprawił je” (2 Krn 29,3) i oczyszcza świątynię. Zaprasza nawet resztę pokoleń północnych na Paschę, a było to „wielkie święto w Jeruzalem, jakiego od dni Salomona, syna Dawidowego, króla izraelskiego, w owym mieście nie było” (2 Krn 30,26). Przywraca dziesięciny dla kapłanów i lewitów (rozdział 31). Gdy Sennacheryb oblega Jerozolimę, król uspokaja lud: „Z nim bowiem jest ramię cielesne, z nami Pan, Bóg nasz” (2 Krn 32,8); król i prorok Izajasz modlą się, a Pan posyła anioła, który niszczy wojsko asyryjskie.

Manasses, Jozjasz i upadek Jerozolimy (rozdziały 33-36)

Manasses napełnia Jerozolimę bałwanami, zostaje zawleczony w kajdanach do Babilonu, nawraca się i wraca na tron (rozdział 33). Za Jozjasza kapłan Helkiasz znajduje w świątyni „księgę zakonu Pańskiego daną przez Mojżesza” (2 Krn 34,14); prorokini Olda potwierdza jej słowa, a król odnawia przymierze, obchodzi uroczystą Paschę i ginie w walce z faraonem Nechao na polu Magedda (rozdział 35). Ostatni królowie lekceważą proroków; Nabuchodonozor pali świątynię i uprowadza lud do Babilonu, aż wypełni się „siedemdziesiąt lat” zapowiedzianych przez Jeremiasza, a księga zamyka się słowami Cyrusa do wygnańców: „niech Pan, Bóg jego, z nim będzie, a niech idzie” (2 Krn 36,23).

Plan 2 Księgi Kronik

1. Mądrość Salomona i przygotowania do budowy (rozdziały 1-2).
2. Budowa świątyni i jej sprzęty (rozdziały 3-4).
3. Wniesienie Arki, modlitwa Salomona, ogień z nieba i odpowiedź Pana (rozdziały 5-7).
4. Dzieła Salomona, królowa Saby, jego śmierć (rozdziały 8-9).
5. Rozpad królestwa za Roboama (rozdziały 10-12).
6. Abiasz i Asa (rozdziały 13-16).
7. Jozafat: reforma, przymierze z Achabem, modlitwa i zwycięstwo (rozdziały 17-20).
8. Joram, Ochozjasz, Atalia i Joas (rozdziały 21-24).
9. Amazjasz, Ozjasz, Joatam i Achaz (rozdziały 25-28).
10. Ezechiasz: oczyszczenie świątyni, Pascha, Sennacheryb (rozdziały 29-32).
11. Manasses i Amon (rozdział 33).
12. Jozjasz: księga Prawa i Pascha (rozdziały 34-35).
13. Ostatni królowie, spalenie Jerozolimy, edykt Cyrusa (rozdział 36).

Co znaczy 2 Krn 7,14?

To jeden z najbardziej znanych wersetów księgi. Po poświęceniu świątyni „ukazał mu się Pan w nocy” i powiedział: „Wysłuchałem modlitwę twoją, i obrałem to miejsce sobie na dom ofiary” (2 Krn 7,12). Bóg odpowiada punkt po punkcie na prośby Salomona z rozdziału 6: jeśli zamknie niebo, ześle szarańczę albo zarazę, „a nawróciwszy się lud mój, nad którym wzywane jest imię moje, będzie mnie prosić i szukać będzie oblicza mego i pokutować za drogi swoje złe: i ja wysłucham z nieba, a będę miłościw grzechom ich i uzdrowię ziemię ich” (2 Krn 7,14).

„Pokutować” oddaje łacińskie egerit poenitentiam a viis suis pessimis, tam gdzie Biblie współczesne mówią o nawróceniu się ze złych dróg. Obietnica była związana ze świątynią, którą Bóg odrzuci i poda „w przypowieść i na przykład wszystkim narodom”, jeśli Izrael Go opuści (7,20). Czy obowiązuje dziś? W tym, co w niej istotne, tak: lud, „nad którym wzywane jest imię moje”, to teraz lud ochrzczonych, a nawrócenie, modlitwa i pokuta pozostają drogą przebaczenia, jak Kościół uczy w sakramencie spowiedzi i w swoich modlitwach publicznych w czasie klęsk. Te właśnie wersety Kościół czyta w Oficjum poświęcenia kościoła (zob. niżej).

Modlitwa Jozafata (2 Krn 20)

W obliczu wojsk Moabu, Ammonu i góry Seir „Jozafat, bojaźnią zdjęty, oddał się cały modlitwie do Pana, i zapowiedział post wszystkiemu Judzie” (2 Krn 20,3). Lęk staje się modlitwą i postem, nie rozpaczą: „Ale gdy nie wiemy, co czynić mamy, to tylko nam zostaje, abyśmy oczy nasze podnieśli do ciebie” (20,12).

Lewita Jahazjel odpowiada w imieniu Boga: „Nie bójcie się ani lękajcie tego mnóstwa, bo to nie wasza walka, ale Boża” (2 Krn 20,15); „tylko śmiało stójcie, a ujrzycie pomoc Pańską nad wami” (20,17). Jozafat zachęca lud: „Wierzcie w Pana, Boga waszego, a będziecie bezpieczni; wierzcie prorokom jego, a wszystko szczęśliwie się powiedzie” (20,20). Stawia śpiewaków przed wojskiem, a ci wołają: „Wysławiajcie Pana, iż na wieki miłosierdzie jego”, i „gdy zaczęli śpiewać chwałę, obrócił Pan ich zasadzkę przeciw nim samym” (20,21-22). Pokora w niebezpieczeństwie, publiczna modlitwa i post, wiara w słowo Boże, chwała oddana, zanim przyjdzie zwycięstwo: to cały duch Wielkiego Postu. Kto szuka wersetu na dni zniechęcenia, znajdzie go tutaj i w słowach proroka Azariasza do Asy: „Wy tedy umocnijcie się, a niechaj nie mdleją ręce wasze, bo będzie zapłata uczynkowi waszemu” (2 Krn 15,7).

Manasses: grzech i nawrócenie (2 Krn 33)

Rozdział 33 jest często czytany z powodu wersetu 6, który wylicza grzechy najgorszego z królów: „I przewodził synów swych przez ogień w dolinie Benennom; przestrzegał snów, bawił się wieszczbą, czarnoksięskim naukom służył, miał przy sobie czarnoksiężników i czarowników, i wiele złego zdziałał przed Panem” (2 Krn 33,6). Pismo zestawia tu w jednym zdaniu ofiary z dzieci, wróżby i magię: Kościół zawsze widział w nich grzech przeciw pierwszemu przykazaniu.

Ten sam rozdział jest jednak opowieścią o miłosierdziu. Zawleczony w łańcuchach do Babilonu, Manasses „gdy był w ucisku, modlił się do Pana, Boga swego, i czynił bardzo wielką pokutę przed Bogiem ojców swoich”, a Bóg „wysłuchał modlitwę jego, i przywrócił go do Jeruzalem na królestwo jego. I poznał Manasses, iż Pan sam jest Bogiem” (2 Krn 33,12-13). Żaden grzesznik nie jest poza zasięgiem łaski, jeśli czyni pokutę. Modlitwa Manassesa, drukowana w dodatku do Wulgaty klementyńskiej, nie należy do kanonu.

Interpretacja: tematy i lektura katolicka

Szukać Pana

Prorok Azariasz mówi to królowi Asie wprost: „Pan z wami, żeście z nim byli. Jeśli go szukać będziecie, znajdziecie; a jeśli go opuścicie, opuści was” (2 Krn 15,2). Ozjaszowi szczęści się, dopóki szuka Pana (26,5); Asa, który „i w chorobie swej nie szukał Pana, ale więcej ufał nauce lekarskiej” (16,12), kończy źle. Nie chodzi o pogardę dla lekarzy, ale o serce, które w niczym nie ma zastępować Boga.

Świątynia i mieszkanie Boga

Salomon się dziwi: „A więc podobna to rzecz, aby mieszkał Bóg z ludźmi na ziemi?” (2 Krn 6,18). Odpowiada Ewangelia. Pan Jezus mówi: „Rozwalcie tę świątynię, a w trzech dniach ją postawię”, a św. Jan dodaje: „Ale on mówił o świątyni ciała swojego” (J 2,19-21). Chwała, która napełnia dom Salomona, zapowiada Słowo, które stało się ciałem, i rzeczywistą obecność w naszych tabernakulach. Chrystus przywołuje też królową Saby przeciw swoim słuchaczom: „przyjechała z krańców ziemi słuchać mądrości Salomonowej; a oto tutaj więcej niż Salomon” (Mt 12,42).

Pycha i kapłaństwo

Gdy serce Ozjasza „podniosło się […] na upadek jemu”, sięgnął po urząd kapłański, a kapłani mu się sprzeciwili: „Nie twój to urząd, Ozjaszu, abyś palił kadzidło Panu, ale należy to do kapłanów, synów Aaronowych” (2 Krn 26,16-18). Jego trąd jest lekcją przeciw pysze i świadectwem rozróżnienia, które Bóg ustanowił między królem a kapłanem. To w roku śmierci tego króla Izajasz ujrzał Pana na tronie: „Roku, którego umarł król Ozjasz, widziałem Pana, siedzącego na stolicy wysokiej i wyniosłej” (Iz 6,1).

Krew Zachariasza

Kapłan umierając mówi: „Niech Pan patrzy i dochodzi!” (24,22). Pan Jezus zapowiada karę za wszystką krew przelaną „od krwi Abla sprawiedliwego, aż do krwi Zachariasza, syna Barachiaszowego, któregoście zabili między świątynią i ołtarzem” (Mt 23,35). Św. Hieronim w komentarzu do Ewangelii Mateusza zauważa, że ewangelia używana przez nazarejczyków miała w tym miejscu „syna Jojady”. Wielu komentatorów zauważa, że skoro Kroniki zamykają Biblię hebrajską, słowa od Abla do Zachariasza obejmują całą historię świętą, od pierwszej do ostatniej księgi.

Prorocy w Księdze Kronik

Księga pełna jest proroków, którzy przemawiają do królów: Semejasz do Roboama, Azariasz, syn Odeda, i Hanani do Asy, Micheasz, syn Jemli, Jehu, syn Hananiego, Jahazjel i Eliezer za Jozafata, list Eliasza do Jorama, Zachariasz, syn Jojady, za Joasa, Izajasz za Ezechiasza, prorokini Olda za Jozjasza i Jeremiasz za ostatnich królów; to on ułożył lament nad Jozjaszem (35,25). Podsumowanie całej historii daje rozdział 36: Bóg posyłał do nich „przez usta posłów swych, w nocy wstając i co dzień upominając”, „ale oni szydzili z posłów Bożych […] i wyśmiewali proroków” (2 Krn 36,15-16).

Atalia i Joas

Królewskie dziecko ukryte przez sześć lat w domu Bożym i koronowane przez Jojadę natchnęło tragedię Atalia Racine'a (1691). Świątynia jawi się tu jako miejsce, w którym Bóg strzeże obietnicy danej Dawidowi właśnie wtedy, gdy wydaje się ona stracona.

Najważniejsze wersety 2 Księgi Kronik

• Prośba o mądrość (2 Krn 1,10): „Daj mi mądrość i umiejętność, żebym wchodził i wychodził przed ludem twoim”.
• Ogień z nieba (2 Krn 7,1): „A gdy dokończył Salomon modlitwy, ogień zstąpił z nieba i pochłonął całopalenia i ofiary, a chwała Pańska napełniła dom.”
• Bóg ratuje i małą liczbą (2 Krn 14,11): „Panie, nie masz u ciebie żadnej różnicy, czy małą liczbą ratujesz, czy wielką.” W Biblii Tysiąclecia to werset 14,10.
• Oczy Pańskie (2 Krn 16,9): „Albowiem oczy Pańskie patrzą na wszystką ziemię i dodają mocy tym, którzy sercem doskonałym weń wierzą.”
• Przymierze soli (2 Krn 13,5): Pan dał królestwo Dawidowi i jego synom „przymierzem soli”. Sól, która chroni od zepsucia i towarzyszyła wszystkim ofiarom, oznaczała przymierze trwałe i nienaruszalne.
• Zaufanie w niebezpieczeństwie (2 Krn 32,7): „Mężnie czyńcie i wzmacniajcie się; nie bójcie się ani się nie lękajcie króla asyryjskiego ani wszystkiego mnóstwa, które z nim jest, bo daleko więcej ich jest z nami niźli z nim.”

2 Księga Kronik w kanonie i w liturgii

2 Księga Kronik jest protokanoniczna: przyjmują ją Żydzi, katolicy, prawosławni i protestanci. W Biblii hebrajskiej jest ostatnią księgą całego Pisma; Septuaginta i Wulgata umieszczają ją wśród ksiąg historycznych, po IV Księdze Królewskiej, a przed Ezdraszem. Pierwsze dziewięć rozdziałów powtarza panowanie Salomona opisane w III Księdze Królewskiej (1 Krl), a dalszy ciąg biegnie równolegle do III i IV Księgi Królewskiej (2 Krl), ale śledzi tylko Judę. Sobór Trydencki (sesja IV, 1546) zalicza obie Księgi Paralipomenon do ksiąg świętych i ogłasza Wulgatę tekstem autentycznym.

W Brewiarzu Rzymskim wspólne oficjum poświęcenia kościoła czyta w pierwszym nokturnie Jutrzni rozdział 7: ogień z nieba, kapłanów i lewitów na swoich miejscach i nocną odpowiedź Pana, ze słowami wersetu 14 i wersetu 16, Elegi enim et sanctificavi locum istum. Trzecie responsorium tego nokturnu, Benedic, Domine, domum istam, quam aedificavi nomini tuo, przypomina modlitwę Salomona z rozdziału 6. Ostatnie słowa tej modlitwy, „powstań, Panie Boże, ku odpocznieniu twemu, ty i skrzynia mocy twojej” (6,41), to słowa psalmu 132 (131 w Wulgacie), który psałterz z 1962 roku odmawia w środowych Nieszporach; a refren śpiewaków świątyni, „na wieki miłosierdzie jego”, jest refrenem psalmu 136 (135 w Wulgacie), śpiewanego w czwartkowych Nieszporach.

W Jutrzni pierwszej niedzieli października, gdy Brewiarz czyta Księgi Machabejskie, piąte responsorium powtarza prawie dosłownie modlitwę Jozafata: et ignoramus quid agere debeamus: Domine Deus, ad te sunt oculi nostri, ne pereamus. Oficjum dnia możesz odmówić w brewiarzu.

Jak czytać 2 Księgę Kronik?

Trzymaj otwarte III i IV Księgę Królewską przy opowiadaniach równoległych. Czytaj razem rozdziały 6 i 7, bo drugi odpowiada na pierwszy. Zatrzymuj się przy modlitwach królów i słowach proroków, które są sercem księgi. Potem przejdź od rozdziału 36 do Księgi Ezdrasza, która podejmuje edykt Cyrusa dokładnie tam, gdzie się urywa.

Dla korzystających z Biblii Tysiąclecia: idzie ona za podziałem hebrajskim, w którym ostatni werset rozdziału 1 to u Wujka 2,1, a ostatni werset rozdziału 13 to u Wujka 14,1. W rozdziałach 2 i 14 numery wersetów Biblii Tysiąclecia są więc o jeden mniejsze; poza tym numeracja jest ta sama.

Często zadawane pytania

Kto napisał Księgi Kronik?

Obie księgi tworzyły po hebrajsku jedno dzieło, podzielone dopiero przez tłumaczy greckich, i mają jednego autora, który się nie przedstawia. Tradycja żydowska i chrześcijańska utożsamia go z Ezdraszem, kapłanem i uczonym w Piśmie z czasów powrotu z wygnania. Wielu współczesnych autorów woli mówić o późniejszym, anonimowym pisarzu.

Co Bóg mówi w 2 Krn 7,12-14?

To odpowiedź Boga na modlitwę Salomona przy poświęceniu świątyni. Pan obiecuje, że jeśli Jego lud będzie się modlił, szukał Jego oblicza i pokutował za swoje złe drogi, On wysłucha z nieba, przebaczy grzechy i uzdrowi ziemię. Lekcja jest na wszystkie czasy: nawrócenie, modlitwa i pokuta wypraszają miłosierdzie Boże.

Ile rozdziałów ma 2 Księga Kronik?

Trzydzieści sześć, a w Wulgacie i u ks. Wujka 822 wersety. Rozdziały 1-9 dotyczą Salomona, rozdziały 10-36 królów judzkich aż do wygnania.

Co znaczy 2 Krn 33,6?

Werset wylicza grzechy króla Manassesa: przeprowadzanie synów przez ogień w dolinie Benennom, wróżby z snów, magię, czarnoksiężników. To jeden z najcięższych aktów oskarżenia w całym Piśmie. Ten sam rozdział opowiada jednak, jak Manasses w niewoli upokorzył się, czynił pokutę i został wysłuchany, i dlatego jest księgą nadziei dla grzeszników.

Jaki prorok występuje w 2 Księdze Kronik?

Jest ich wielu. Najbardziej znani to Izajasz, który modli się z Ezechiaszem, i Jeremiasz, który opłakuje Jozjasza i ostrzega ostatnich królów. Obok nich występują Semejasz, Azariasz syn Odeda, Hanani, Jehu syn Hananiego, Micheasz syn Jemli, Jahazjel, Eliezer, Zachariasz syn Jojady i prorokini Olda; Eliasz pojawia się w liście do króla Jorama.

Dlaczego król Ozjasz zachorował na trąd?

Bo w pysze wszedł do świątyni, aby palić kadzidło na ołtarzu kadzenia, co należało tylko do kapłanów, synów Aarona. Rozgniewał się na kapłanów, którzy mu się sprzeciwili, i trąd wystąpił mu natychmiast na czole (2 Krn 26,16-21). Pozostał trędowaty do śmierci, mieszkając w osobnym domu, a rządy sprawował jego syn Joatam.