2 Księga Samuela (II Księga Królewska)

II Księga Królewska zaczyna się nazajutrz po śmierci Saula, a kończy na boisku Areuny, gdzie kiedyś stanie świątynia. Pomiędzy nimi jest czterdzieści lat panowania Dawida, opowiedzianych ze szczerością, jakiej nie ma nigdzie indziej: zwycięstwa i pieśni, cudzołóstwo i zabójstwo, ból ojca i pokuta króla. Wulgata nazywa ją Liber II Regum, ks. Wujek II Księgą Królewską, a prawie wszystkie dzisiejsze Biblie, z Biblią Tysiąclecia na czele, 2 Księgą Samuela (2 Sm). Rozdziały mają w nich te same numery, z jednym przesunięciem wersetów na przełomie rozdziałów 18 i 19, o którym mowa niżej. Opowieść zaczyna się w rozdziale 1 lamentem Dawida nad Saulem i Jonatą.

Dlaczego 2 Księga Samuela to II Księga Królewska?

W Biblii hebrajskiej Samuel był jedną księgą. Septuaginta podzieliła ją na dwie i połączyła z dalszą historią pod nazwą Ksiąg Królestw; św. Hieronim zachował podział na cztery i nazwał je Libri Regum, Księgi Królewskie, a ks. Wujek idzie za nim. Dawna Biblia katolicka liczy więc cztery Księgi Królewskie: I Księgę Królewską, czyli 1 Samuela; II, czyli 2 Samuela; III Księgę Królewską, czyli 1 Królewską nowszych przekładów; i IV, czyli 2 Królewską. Tekst się nie zmienia, tylko tytuł. W tym przewodniku odsyłacze używają skrótów nowszych (2 Sm, 1 Krl…), z rozdziałami i wersetami Wulgaty.

Kto napisał 2 Księgę Samuela?

Księga nie podaje autora, ale samo Pismo wskazuje, gdzie szukać: „A dzieje Dawida króla pierwsze i ostatnie opisane są w księdze Samuela widzącego i w księdze Natana proroka, i w księdze Gada widzącego” (1 Krn 29, 29). Tradycja żydowska zachowana w Talmudzie (traktat Baba Batra) i większość dawnych pisarzy chrześcijańskich wnioskowała stąd, że dzieło pochodzi od Samuela, Gada i Natana. Ponieważ Samuel umiera już w poprzedniej księdze, II Księga Królewska przypada w całości dwom prorokom dworu Dawida: Gadowi, do którego słowo Pańskie przychodzi jako do „proroka i widzącego Dawidowego” (2 Sm 24, 11), i Natanowi, który przynosi obietnicę z rozdziału 7 i upomina króla w rozdziale 12.

Komentatorzy katoliccy sprzed Soboru chętnie przyjmowali, że natchniony pisarz, którego imienia nie znamy, zebrał te pisma prorockie i kroniki dworu w dzieło o jednym zamyśle. Papieska Komisja Biblijna w odpowiedzi z 23 czerwca 1905 roku przypomniała, że opowiadania ksiąg historycznych należy przyjmować jako prawdziwą historię, o ile nie ma mocnych dowodów przeciwnych. Tak Kościół zawsze tę księgę czytał.

Kiedy powstała 2 Księga Samuela?

Wydarzenia wypełniają panowanie Dawida, około X wieku przed Chrystusem: „Synem trzydziestu lat był Dawid, gdy począł królować, a czterdzieści lat królował” (2 Sm 5, 4), siedem i pół roku w Hebronie nad Judą, trzydzieści trzy lata w Jeruzalem nad całym Izraelem. Jeśli Natan i Gad spisali to, co widzieli, treść księgi pochodzi z czasów Dawida albo lat bezpośrednio następnych. Ukończone dzieło nosi jednak ślad późniejszej ręki: już I Księga zauważa, że Siceleg należy „królom judzkim aż do dnia dzisiejszego” (1 Sm 27, 6), co zakłada podział królestwa po Salomonie. Zwykle umieszcza się więc ostateczną redakcję po tym rozłamie, a przed niewolą babilońską; wielu autorów nowszych woli datę późniejszą.

O czym jest 2 Księga Samuela? Streszczenie

Księga nie jest zwykłą kroniką. Jej myślą przewodnią jest opatrznościowe założenie trwałego domu królewskiego w rodzie Dawida: cała opowieść wznosi się ku obietnicy z rozdziału 7, a potem pokazuje, jak łaska Boża przechodzi nawet przez grzech króla.

Dawid królem w Hebronie (rozdziały 1-4)

W rozdziale 1 Amalekita chwali się, że dobił Saula; Dawid każe go zabić za to, że podniósł rękę na pomazańca Pańskiego, i układa pieśń żałobną nad Saulem i Jonatą. W rozdziale 2 mężowie Judy namaszczają Dawida w Hebronie, a Abner, wódz wojska Saula, ogłasza królem nad pozostałymi pokoleniami Isboseta, syna Saula. Wybucha wojna domowa, w której „Dawid postępował i zawsze nad siebie samego mocniejszym się stawał, a dom Saulów co dzień się umniejszał” (2 Sm 3, 1). Abner przechodzi na stronę Dawida, ale Joab zabija go zdradziecko, mszcząc się za brata Asaela (rozdział 3); Isboset zostaje zamordowany we własnym łóżku przez dwóch swoich dowódców, których Dawid każe ukarać (rozdział 4).

Dawid królem w Jeruzalem (rozdziały 5-10)

W rozdziale 5 wszystkie pokolenia przychodzą do Hebronu namaścić Dawida, a on zdobywa na Jebuzejczykach Jeruzalem: „A Dawid wziął zamek Syjon, to jest miasto Dawidowe” (2 Sm 5, 7). W rozdziale 6 sprowadza skrzynię Bożą wśród pieśni i tańców; Oza ginie, bo jej dotknął, a skrzynia przez trzy miesiące zostaje w domu Obededoma, zanim wejdzie do miasta. W rozdziale 7 Dawid chce zbudować dom Panu, a Pan odpowiada przez Natana, że to On zbuduje dom Dawidowi. Dalej następują zwycięstwa nad Filistynami, Moabem i Syrią (rozdział 8), dobroć Dawida wobec Mifiboseta, chromego syna Jonaty (rozdział 9), i wojna z Ammonitami (rozdział 10).

Grzech Dawida i jego skutki (rozdziały 11-20)

Te rozdziały są sercem księgi. Gdy wojsko oblega Rabbę, Dawid zostaje w Jeruzalem, widzi z dachu Betsabee, żonę Uriasza Hetejczyka, i bierze ją; a gdy nie może ukryć winy, każe postawić Uriasza tam, gdzie bitwa jest najcięższa, aby zginął (rozdział 11). Natan przychodzi z przypowieścią o jedynej owieczce ubogiego, a Dawid wyznaje swój grzech (rozdział 12). Zostaje mu przebaczone, ale miecz nie odstępuje już od jego domu. Amnon gwałci przyrodnią siostrę Tamar, a Absalom każe go zabić (rozdział 13); Joab wyjednuje powrót Absaloma przez mądrą niewiastę z Tekui (rozdział 14); Absalom się buntuje, a Dawid ucieka, przechodzi przez potok Cedron i wstępuje na Górę Oliwną, płacząc i idąc boso (rozdział 15).

Semej złorzeczy mu po drodze, a król zabrania go tknąć (rozdział 16); Chusaj udaremnia radę Achitofela, który się wiesza (rozdział 17); Absalom, zawieszony głową na gałęziach dębu, ginie z ręki Joaba wbrew rozkazowi króla (rozdział 18). Dawid wraca do Jeruzalem, przebaczając Semejowi (rozdział 19), a bunt Seby kończy się, gdy Joab zabija Amazę, udając, że chce go pocałować (rozdział 20).

Dodatek: głód, pieśń, ostatnie słowa i spis ludu (rozdziały 21-24)

Ostatnie rozdziały zbierają cztery części umieszczone poza tokiem opowieści: głód zesłany za zbrodnię Saula wobec Gabaonitów i wojny z olbrzymami filistyńskimi (rozdział 21); dziękczynną pieśń Dawida (rozdział 22), która jest zarazem psalmem 17 Wulgaty (18 w Biblii Tysiąclecia); jego ostatnie słowa i spis jego bohaterów (rozdział 23); wreszcie spis ludu, zarazę i ołtarz zbudowany na boisku Areuny (rozdział 24), miejscu, na którym Salomon zbuduje świątynię (2 Krn 3, 1).

Plan wydarzeń 2 Księgi Samuela

1. Wieść o śmierci Saula i pieśń Dawida nad Saulem i Jonatą (1).
2. Dawid królem Judy w Hebronie; wojna z domem Saula, śmierć Abnera i Isboseta (2-4).
3. Dawid królem całego Izraela; zdobycie Jeruzalem (5).
4. Przeniesienie skrzyni Bożej; śmierć Ozy; taniec Dawida (6).
5. Obietnica Natana: dom i tron na wieki (7).
6. Zwycięstwa Dawida; dobroć wobec Mifiboseta; wojna z Ammonitami (8-10).
7. Grzech z Betsabee i śmierć Uriasza (11).
8. Przypowieść Natana, wyznanie grzechu, śmierć dziecka, narodziny Salomona (12).
9. Amnon i Tamar; zabójstwo Amnona; powrót Absaloma (13-14).
10. Bunt Absaloma i ucieczka Dawida; Semej, Chusaj i Achitofel (15-17).
11. Śmierć Absaloma i żałoba Dawida; powrót króla; bunt Seby (18-20).
12. Dodatki: Gabaonici, pieśń Dawida, ostatnie słowa, spis ludu i ołtarz na boisku Areuny (21-24).

Interpretacja: tematy i lektura katolicka

Obietnica wiecznego tronu

Wyrocznia Natana jest osią całej nadziei Starego Testamentu: „On zbuduje dom imieniu memu, i utwierdzę stolicę królestwa jego aż na wieki. Ja mu będę za ojca, a on mnie będzie za syna” (2 Sm 7, 13-14). Obietnica dotyczy najpierw Salomona, który zbuduje świątynię, ale go przerasta, bo królestwo Salomona się kończy, a jego dom upada. Św. Augustyn poświęca rozdział Państwa Bożego (XVII, 8) wykazaniu, że obietnice te nie spełniły się w Salomonie, lecz w pełni w Chrystusie.

List do Hebrajczyków odnosi do Syna słowa: „Ja będę mu ojcem, a on będzie mi synem” (Hbr 1, 5), a anioł Gabriel zwiastuje Najświętszej Pannie: „I da mu Pan Bóg stolicę Dawida, ojca jego, i będzie królował w domu Jakubowym na wieki” (Łk 1, 32). Św. Mateusz otwiera Ewangelię słowami: „Księga rodowodu Jezusa Chrystusa, syna Dawidowego” (Mt 1, 1), a Kościół czci to królowanie w święto Chrystusa Króla.

Grzech przebaczony i kara, która pozostaje

Na słowa Natana „Ty jesteś tym człowiekiem!” Dawid odpowiada bez obrony: „Zgrzeszyłem Panu!” Prorok mówi: „Pan też przeniósł grzech twój; nie umrzesz”, a zaraz potem: „syn, który ci się urodził, śmiercią umrze” (2 Sm 12, 13-14). Wina zostaje odpuszczona, ale pozostaje kara doczesna. Sobór Trydencki naucza (sesja XIV), że Bóg nie zawsze odpuszcza wraz z winą całą karę, a teologowie podają jako klasyczny przykład właśnie Dawida: na tym opiera się zadośćuczynienie w sakramencie pokuty i nauka o odpustach. Pokuta Dawida zostawiła Kościołowi Miserere, psalm 50 Wulgaty (51 w Biblii Tysiąclecia), napisany, jak mówi tytuł, „gdy przyszedł do niego prorok Natan, kiedy był wszedł do Betsabei” (Ps 50 (51), 2). Odmawia się go wśród siedmiu psalmów pokutnych i dobrze przygotowuje do aktu skruchy.

Dawid, figura Chrystusa w Męce

Zdradzony król przechodzi przez potok Cedron i wstępuje z płaczem na Górę Oliwną, jak Pan Jezus w noc, w której został wydany, „wyszedł z uczniami swoimi za potok Cedron” (J 18, 1). Achitofela, doradcę, który zdradza swego króla i kończy na stryczku, Ojcowie zestawiali z Judaszem. Św. Augustyn, komentując psalm 3, zatytułowany „Psalm Dawida, gdy uciekał przed Absalomem synem swoim” (Ps 3, 1), widzi w zbuntowanym synu ucznia, który zdradził Mistrza. A krzyk Dawida nad Absalomem, który chciałby umrzeć zamiast syna, co go prześladował, pozwala dostrzec Chrystusa umierającego za tych samych, którzy przeciw Niemu powstali.

Skrzynia przymierza i Najświętsza Maryja Panna

Tradycja katolicka czytała rozdział 6 w świetle Nawiedzenia. Dawid woła: „Jakże wnijdzie do mnie skrzynia Pańska?” (2 Sm 6, 9), a Elżbieta powie: „A skądże mi to, że przyszła matka Pana mego do mnie?” (Łk 1, 43). Skrzynia zostaje trzy miesiące w domu Obededoma, który doznaje błogosławieństwa (2 Sm 6, 11), a Maryja „Mieszkała zaś z nią […] około trzech miesięcy” (Łk 1, 56). Dawid tańczy przed skrzynią; Jan poruszył się w łonie matki. To zestawienie jest tradycyjne i dlatego Kościół pozdrawia Maryję jako Arkę przymierza.

Święta bojaźń wobec rzeczy świętych

Śmierć Ozy, który wyciągnął rękę ku skrzyni, i zaraza po pysznym spisie ludu uczą, że zażyłość z rzeczami Bożymi nie zwalnia z czci. Dawid się tego uczy i nie chce ofiarować Panu niczego, co go nic nie kosztuje: „nie ofiaruję Panu, Bogu memu, całopalenia darmo danego” (2 Sm 24, 24).

Najważniejsze wersety 2 Księgi Samuela

• 2 Sm 1, 23: „Saul i Jonata, mili i uroczy w żywocie swoim, w śmierci też nie są rozłączeni, szybsi niż orłowie, mocniejsi niźli lwy”. I refren: „Jakże polegli mocarze w bitwie!” (2 Sm 1, 25).
• 2 Sm 1, 26: „Żal mi cię, bracie mój Jonata, śliczny bardzo, a przyjemniejszy nad miłość niewieścią! Jako matka miłuje jedynego syna swego, tak ja ciebie miłowałem!” To pochwała przyjaźni, której wierność przetrwała śmierć.
• 2 Sm 6, 14: „A Dawid tańczył ze wszystkiej mocy przed Panem. A był Dawid przepasany efodem lnianym”. Michol, która nim gardzi, słyszy: „i będę małym w oczach moich” (2 Sm 6, 22).
• 2 Sm 7, 18: „Cóżem ja jest, Panie Boże, i co za dom mój, iżeś mię przywiódł aż dotąd?” Obietnica kończy się słowami: „i stolica twoja będzie trwała zawsze” (2 Sm 7, 16).
• 2 Sm 9, 7: „Nie bój się, bo czyniąc uczynię nad tobą miłosierdzie dla Jonaty, ojca twego […] a ty będziesz jadł chleb u stołu mego zawsze”.
• 2 Sm 11, 1: „w tym czasie, w którym zwykli królowie wyjeżdżać na wojnę […] Dawid został w Jeruzalem”. Autorzy duchowi widzą tu bezczynność, która otwiera drzwi pokusie. Wierny żołnierz Uriasz zawstydza króla: „Skrzynia Boża i Izrael, i Juda mieszkają w namiotach” (2 Sm 11, 11).
• 2 Sm 12, 23: „Ja raczej pójdę do niego, a ono nie wróci się do mnie”.
• 2 Sm 14, 14: „Wszyscy umieramy, a rozciekamy się w ziemię jak wody, które się nie wrócą; i nie chce Bóg, by miała dusza zginąć”.
• 2 Sm 18, 33: „Synu mój, Absalomie! Absalomie, synu mój! Kto by mi dał, abym ja umarł zamiast ciebie”. W Biblii Tysiąclecia, która idzie za numeracją hebrajską, ten werset to 19, 1.
• 2 Sm 22, 2: „Pan skała moja i siła moja i zbawiciel mój”, a dalej: „Boś ty świeca moja, Panie; i ty, Panie, oświecisz ciemności moje” (2 Sm 22, 29).
• 2 Sm 23, 2: „Duch Pański mówił przeze mnie, a mowa jego przez język mój”. Św. Piotr nazwie Dawida prorokiem (Dz 2, 30).
• 2 Sm 24, 14: „lepiej, że wpadnę w ręce Pańskie (wielkie bowiem jest miłosierdzie jego), niźli w ręce ludzi”. Przed aniołem karzącym Dawid ofiaruje się za lud: „ci, którzy są owcami, co uczynili?” (2 Sm 24, 17).

Dawid i Betsabee: 2 Księga Samuela 11 i 12

Rozdział 11, o który wielu pyta, opowiada grzech w kilku zdaniach, bez ozdób. Dawid „przechadzał się po dachu domu królewskiego; i ujrzał niewiastę myjącą się naprzeciwko na dachu swym” (2 Sm 11, 2). Dowiaduje się, że to „Betsabee, córka Eliama, żona Uriasza Hetejczyka” (2 Sm 11, 3), i mimo to po nią posyła. Gdy niewiasta poczyna, król próbuje ukryć winę, wzywając Uriasza do domu; żołnierz odmawia, bo jego towarzysze są w polu. Wtedy Dawid pisze do Joaba: „Postawcie Uriasza na czele szeregów, gdzie najtęższa bitwa, a opuśćcie go, aby zabity zginął” (2 Sm 11, 15). Jeden grzech pociągnął drugi: cudzołóstwo, kłamstwo, zabójstwo.

Rozdział 12 jest rozdziałem łaski. Natan nie oskarża wprost, lecz opowiada o bogaczu, który zabrał ubogiemu jedyną owieczkę, „i była mu jako córka” (2 Sm 12, 3). Gdy król wydaje wyrok na samego siebie, prorok mówi: „Ty jesteś tym człowiekiem!” (2 Sm 12, 7). Dawid nie szuka wymówek, pości i modli się za dziecko, a po jego śmierci przyjmuje wyrok Boga. Później Betsabee rodzi mu Salomona, „a Pan go miłował” (2 Sm 12, 24).

2 Księga Samuela w kanonie i w liturgii

II Księga Królewska jest księgą protokanoniczną, przyjmowaną przez Żydów, katolików, prawosławnych i protestantów; zmienia się tylko nazwa. Sobór Trydencki (sesja IV, 1546) wymienia cztery Księgi Królewskie wśród ksiąg świętych i kanonicznych i ogłasza autentyczność Wulgaty. Duża część jej treści powraca w I Księdze Paralipomenon (1 Kronik) od rozdziału 11, która jednak pomija grzech z Betsabee i bunt Absaloma.

Dwie trudności tekstu warto znać. W rozdziale 24 czytamy, że gniew Pana zapłonął na Izraela i pobudził Dawida do spisu ludu; opis równoległy wyjaśnia: „A szatan powstał na Izraela i pobudził Dawida, żeby policzył Izraela” (1 Krn 21, 1). Bóg dopuszcza pokusę, którą wzbudza szatan. W rozdziale 21, wersecie 19, ks. Wujek, za Wulgatą, pisze, że „Bogdan, syn Lasu” zabił „Goliata Getejczyka”; tekst równoległy dopowiada, że zabity był bratem Goliata: „zabił brata Goliata Getejczyka” (1 Krn 20, 5), co wyklucza sprzeczność z walką Dawida.

W Brewiarzu rzymskim z 1962 roku Księgi Królewskie czyta się w Jutrzni w tygodniach po Zesłaniu Ducha Świętego. II Księga zaczyna się w V niedzielę po Zesłaniu Ducha Świętego, a antyfoną do Magnificat w sobotnich Nieszporach przed tą niedzielą jest sam lament Dawida: Montes Gelboe, nec ros nec pluvia veniant super vos (1, 21). Przed VI niedzielą antyfona powtarza jego wyznanie po spisie ludu: Obsecro, Domine, aufer iniquitatem servi tui, quia insipienter egi (24, 10). Responsoria tych tygodni śpiewają słowa Natana Ego te tuli de domo patris tui (por. 7, 8) i lament Montes Gelboe. Miserere otwiera Laudesy w drugim układzie psałterza, używanym w dni pokutne, a psalm 3, psalm ucieczki przed Absalomem, jest trzecim psalmem niedzielnej Jutrzni. Oficjum każdego dnia znajdziesz w Brewiarzu.

Jak czytać 2 Księgę Samuela?

Przeczytaj najpierw ostatnie rozdziały poprzedniej księgi, bo ta zaczyna się w połowie historii. Potem czytaj po kolei: to proza opowiadająca z wielką przejrzystością, która rzadko ocenia, a pozwala zobaczyć rękę Bożą w biegu wydarzeń. Miej obok psalmy: psalm 50 (51) przy rozdziałach 11 i 12, psalm 3 przy rozdziałach 15-18, psalm 17 (18) przy rozdziale 22. Rozdział 7 czytaj powoli, bo reszta Biblii stale do niego wraca.

Często zadawane pytania

Kto napisał 2 Księgę Samuela?

Księga nie podaje autora. Tradycja, oparta na 1 Krn 29, 29, przypisuje dzieje Dawida prorokom Samuelowi, Natanowi i Gadowi; ponieważ Samuel zmarł przed panowaniem Dawida, II Księga Królewska przypada Natanowi i Gadowi. Natchniony redaktor, którego imienia nie znamy, mógł połączyć ich pisma w jedno dzieło.

Dlaczego 2 Księga Samuela nazywa się u ks. Wujka II Księgą Królewską?

Bo Wulgata, idąc za Septuagintą, liczy cztery Księgi Królewskie: dwie Księgi Samuela i dwie Księgi Królewskie nowszych przekładów. II Księga Królewska ks. Wujka to więc 2 Księga Samuela, a III odpowiada 1 Księdze Królewskiej Biblii Tysiąclecia.

Ile rozdziałów ma 2 Księga Samuela?

Dwadzieścia cztery, w przekładzie ks. Wujka 695 wersetów. W kilku miejscach numeracja wersetów różni się od Biblii Tysiąclecia: okrzyk „Synu mój, Absalomie!” to w Wulgacie 18, 33, a w Biblii Tysiąclecia 19, 1.

Na czym polegał grzech Dawida z Betsabee?

W rozdziale 11 Dawid popełnia cudzołóstwo z Betsabee, żoną Uriasza, jednego ze swoich żołnierzy, a żeby ukryć winę, każe postawić Uriasza tam, gdzie bitwa jest najcięższa, aby zginął. W rozdziale 12 prorok Natan demaskuje go przypowieścią, a Dawid wyznaje: „Zgrzeszyłem Panu!” Bóg mu przebacza, ale dziecko umiera, a nieszczęścia dotykają jego domu. Z Betsabee urodzi się potem Salomon.

Co Bóg obiecuje Dawidowi w 2 Sm 7?

Przez proroka Natana Bóg obiecuje Dawidowi potomstwo, którego tron będzie trwał na wieki, i mówi o jego synu: „Ja mu będę za ojca, a on mnie będzie za syna”. Obietnica dotyczy najpierw Salomona, który zbuduje świątynię, ale spełnia się w pełni dopiero w Chrystusie, Synu Dawida, którego królestwu nie będzie końca.

Dlaczego spis ludu był grzechem Dawida?

Dawid kazał policzyć zdolnych do walki z pychy, pokładając ufność w liczbie raczej niż w Bogu; sam Joab próbował go odwieść. Tekst równoległy z Paralipomenonów dopowiada, że podburzył go szatan. Dawid żałował, wybrał wpadnięcie w ręce Pańskie, a jego ofiara na boisku Areuny powstrzymała zarazę.

Kim był Absalom?

Absalom był trzecim synem Dawida, słynnym z urody i bujnych włosów. Po zabiciu przyrodniego brata Amnona podburzył lud przeciw ojcu i wypędził go z Jeruzalem. Pokonany w lesie Efraim, zawisł głową na gałęziach dębu i zginął z ręki Joaba, a Dawid gorzko go opłakiwał.

II Księgę Królewską (2 Samuela) możesz czytać werset po wersecie, po polsku i po łacinie, także w aplikacji Biblia katolicka Iter Fidei.