IV Księga Królewska, rozdział 18

1 Anno tertio Osee filii Ela regis Israël, regnavit Ezechias filius Achaz regis Juda.

1 Roku trzeciego Ozeasza, syna Eli, króla izraelskiego, począł królować Ezechiasz, syn Achaza, króla judzkiego.

2 Viginti quinque annorum erat cum regnare cœpisset, et viginti novem annis regnavit in Jerusalem : nomen matris ejus Abi filia Zachariæ.

2 Dwadzieścia pięć lat mu było, gdy począł królować, a dwadzieścia dziewięć lat królował w Jeruzalem; imię matki jego Abi, córka Zachariasza.

3 Fecitque quod erat bonum coram Domino, juxta omnia quæ fecerat David pater ejus.

3 I czynił dobrze przed Panem, według wszystkiego, co czynił Dawid, ojciec jego.

4 Ipse dissipavit excelsa, et contrivit statuas, et succidit lucos, confregitque serpentem æneum quem fecerat Moyses : siquidem usque ad illud tempus filii Israël adolebant ei incensum : vocavitque nomen ejus Nohestan.

4 Ten rozrzucił wyżyny i skruszył bałwany, i powycinał gaje, i połamał węża miedzianego, którego był uczynił Mojżesz, bo aż do owego czasu synowie Izraelowi palili mu kadzidło; i nazwał imię jego Nohestan.

5 In Domino Deo Israël speravit : itaque post eum non fuit similis ei de cunctis regibus Juda, sed neque in his qui ante eum fuerunt :

5 W Panu, Bogu Izraelowym, pokładał nadzieję; i tak nie było po nim podobnego jemu ze wszystkich królów judzkich, lecz ani wśród tych, którzy przed nim byli;

6 et adhæsit Domino, et non recessit a vestigiis ejus, fecitque mandata ejus, quæ præceperat Dominus Moysi.

6 i stał przy Panu, i nie odstąpił od tropów jego, i zachował przykazania jego, które dał Pan Mojżeszowi.

7 Unde et erat Dominus cum eo, et in cunctis ad quæ procedebat, sapienter se agebat. Rebellavit quoque contra regem Assyriorum, et non servivit ei.

7 Stąd i Pan był z nim, i we wszystkim, do czego się obrócił, mądrze się sprawował. Zbuntował się też przeciw królowi asyryjskiemu i nie służył mu.

8 Ipse percussit Philisthæos usque ad Gazam, et omnes terminos eorum, a turre custodum usque ad civitatem munitam.

8 Ten poraził Filistynów aż do Gazy i wszystkie granice ich, od wieży stróżów aż do miasta obronnego.

9 Anno quarto regis Ezechiæ, qui erat annus septimus Osee filii Ela regis Israël, ascendit Salmanasar rex Assyriorum in Samariam, et oppugnavit eam,

9 Roku czwartego króla Ezechiasza, który był rokiem siódmym Ozeasza, syna Eli króla izraelskiego, przyciągnął Salmanasar, król asyryjski, do Samarii i dobywał jej,

10 et cepit. Nam post annos tres, anno sexto Ezechiæ, id est nono anno Osee regis Israël, capta est Samaria :

10 i wziął ją. Bo po trzech latach, roku szóstego Ezechiasza, to jest roku dziewiątego Ozeasza, króla izraelskiego, wzięto Samarię.

11 et transtulit rex Assyriorum Israël in Assyrios, collocavitque eos in Hala et in Habor fluviis Gozan in civitatibus Medorum :

11 I przeniósł król asyryjski Izraela do Asyryjczyków, i posadził ich w Hala i w Habor, rzekach Gozanu, miastach medyjskich,

12 quia non audierunt vocem Domini Dei sui, sed prætergressi sunt pactum ejus : omnia quæ præceperat Moyses servus Domini non audierunt, neque fecerunt.

12 bo nie słuchali głosu Pana, Boga swego, ale przestąpili przymierze jego; wszystkiego, co rozkazał Mojżesz, sługa Pański, nie słuchali ani nie czynili.

13 Anno quartodecimo regis Ezechiæ, ascendit Sennacherib rex Assyriorum ad universas civitates Juda munitas, et cepit eas.

13 Roku czternastego króla Ezechiasza przyciągnął Sennacheryb, król asyryjski, na wszystkie miasta Judy obronne i zajął je.

14 Tunc misit Ezechias rex Juda nuntios ad regem Assyriorum in Lachis, dicens : Peccavi : recede a me, et omne quod imposueris mihi, feram. Indixit itaque rex Assyriorum Ezechiæ regi Judæ trecenta talenta argenti, et triginta talenta auri.

14 Wtedy wyprawił Ezechiasz, król judzki, posłów do króla asyryjskiego do Lachis mówiąc: „Zgrzeszyłem, odstąp ode mnie, a wszystko, co na mnie włożysz, poniosę.” A tak włożył król asyryjski na Ezechiasza, króla judzkiego, trzysta talentów srebra i trzydzieści talentów złota.

15 Deditque Ezechias omne argentum quod repertum fuerat in domo Domini et in thesauris regis.

15 I dał Ezechiasz wszystko srebro, które się znalazło w domu Pańskim i w skarbach królewskich.

16 In tempore illo confregit Ezechias valvas templi Domini, et laminas auri quas ipse affixerat, et dedit eas regi Assyriorum.

16 Natenczas połamał Ezechiasz drzwi kościoła Pańskiego i blachy złote, które był sam przybił, i dał je królowi asyryjskiemu.

17 Misit autem rex Assyriorum Tharthan, et Rabsaris, et Rabsacen de Lachis ad regem Ezechiam cum manu valida Jerusalem : qui cum ascendissent, venerunt Jerusalem, et steterunt juxta aquæductum piscinæ superioris, quæ est in via Agrifullonis.

17 A król asyryjski posłał Tartana i Rabsarisa i Rabsaka z Lachisu do króla Ezechiasza z potężnym wojskiem do Jeruzalem; ci wyciągnęli i przyjechali do Jeruzalem, i stanęli u rur stawu wyższego, który jest na drodze roli folusznika.

18 Vocaveruntque regem : egressus est autem ad eos Eliacim filius Helciæ præpositus domus, et Sobna scriba, et Joahe filius Asaph a commentariis.

18 I zawołali króla. I wyszedł do nich Eliakim, syn Helkiasza, przełożony nad domem, i Sobna pisarz, i Joahe, syn Asafa, kanclerz.

19 Dixitque ad eos Rabsaces : Loquimini Ezechiæ : Hæc dicit rex magnus, rex Assyriorum : Quæ est ista fiducia, qua niteris ?

19 I rzekł do nich Rabsak: „Mówcie Ezechiaszowi: Tak mówi król wielki, król asyryjski: Co to za ufanie, na którym się wspierasz?

20 forsitan inisti consilium, ut præpares te ad prælium. In quo confidis, ut audeas rebellare ?

20 Podobnoś uradził, żeby się do bitwy gotować. W kimże ufasz, że się śmiesz buntować?

21 an speras in baculo arundineo atque confracto Ægypto, super quem, si incubuerit homo, comminutus ingredietur manum ejus, et perforabit eam ? sic est Pharao rex Ægypti omnibus qui confidunt in se.

21 Czy masz nadzieję w lasce trzcinowej złamanej, w Egipcie, która, jeśli się nią człowiek podeprze, złamie się i wnijdzie w rękę jego, i przekole ją? Tak-ci jest Faraon, król egipski, dla wszystkich, którzy w nim ufają.

22 Quod si dixeritis mihi : In Domino Deo nostro habemus fiduciam : nonne iste est, cujus abstulit Ezechias excelsa et altaria, et præcepit Judæ et Jerusalem : Ante altare hoc adorabitis in Jerusalem ?

22 A jeśli mi rzeczecie: W Panu, Bogu naszym, nadzieję mamy, czy nie ten to jest, którego wyżyny i ołtarze zniósł Ezechiasz i przykazał Judzie i Jeruzalem: Przed tym ołtarzem kłaniać się będziecie w Jeruzalem?

23 Nunc igitur transite ad dominum meum regem Assyriorum, et dabo vobis duo millia equorum, et videte an habere valeatis ascensores eorum.

23 Teraz tedy przejdźcie do pana mego, króla asyryjskiego, i dam wam dwa tysiące koni, a obaczcie, czy możecie mieć jeźdźców na nie.

24 Et quomodo potestis resistere ante unum satrapam de servis domini mei minimis ? an fiduciam habes in Ægypto propter currus et equites ?

24 A jak się możecie oprzeć księciu jednemu z najmniejszych sług pana mego? Czy masz nadzieję w Egipcie dla wozów i jezdnych?

25 Numquid sine Domini voluntate ascendi ad locum istum, ut demolirer eum ? Dominus dixit mihi : Ascende ad terram hanc, et demolire eam.

25 Czyż bez woli Pańskiej przyciągnąłem na to miejsce, aby je zburzyć? Pan mi rzekł: Jedź do tej ziemi, a spustosz ją!”

26 Dixerunt autem Eliacim filius Helciæ, et Sobna, et Joahe Rabsaci : Precamur ut loquaris nobis servis tuis syriace : siquidem intelligimus hanc linguam : et non loquaris nobis judaice, audiente populo qui est super murum.

26 I rzekli Eliakim, syn Helkiasza, i Sobna, i Joahe do Rabsaka: „Prosimy, abyś do nas, służebników twoich, mówił po syryjsku, bo rozumiemy ten język; a nie mów do nas po żydowsku, gdy słyszy lud, który jest na murze.”

27 Responditque eis Rabsaces, dicens : Numquid ad dominum tuum, et ad te misit me dominus meus, ut loquerer sermones hos, et non potius ad viros qui sedent super murum, ut comedant stercora sua, et bibant urinam suam vobiscum ?

27 I odpowiedział im Rabsak mówiąc: „Czy do pana twego i do ciebie posłał mię pan mój, abym te słowa mówił, a nie raczej do mężów, którzy siedzą na murze, żeby jeść plugastwa swe i pić mocz swój z wami?”

28 Stetit itaque Rabsaces, et exclamavit voce magna judaice, et ait : Audite verba regis magni, regis Assyriorum.

28 Stanął tedy Rabsak i zawołał głosem wielkim po żydowsku, rzekł: „Słuchajcie słów króla wielkiego, króla asyryjskiego!

29 Hæc dicit rex : Non vos seducat Ezechias : non enim poterit eruere vos de manu mea :

29 To mówi król: Niech was nie zwodzi Ezechiasz, bo was nie będzie mógł wydrzeć z ręki mojej.

30 neque fiduciam vobis tribuat super Dominum, dicens : Eruens liberabit nos Dominus, et non tradetur civitas hæc in manu regis Assyriorum.

30 I niech wam nie dodaje ufności w Panu mówiąc: Wyrywając wybawi nas Pan i nie będzie dane miasto to w rękę króla asyryjskiego.

31 Nolite audire Ezechiam. Hæc enim dicit rex Assyriorum : Facite mecum quod vobis est utile, et egredimini ad me : et comedet unusquisque de vinea sua, et de ficu sua : et bibetis aquas de cisternis vestris,

31 Nie słuchajcie Ezechiasza! To bowiem mówi król asyryjski: Uczyńcie ze mną, co wam jest pożyteczne, a wynijdźcie do mnie; i będzie jeść każdy z winnicy swej i z figowego drzewa swego, i będziecie pić wodę ze studzien waszych,

32 donec veniam, et transferam vos in terram quæ similis est terræ vestræ, in terram fructiferam, et fertilem vini, terram panis et vinearum, terram olivarum et olei ac mellis : et vivetis, et non moriemini. Nolite audire Ezechiam, qui vos decipit, dicens : Dominus liberabit nos.

32 aż przyjdę i przeniosę was do ziemi, która jest podobna do ziemi waszej, do ziemi żyznej i obfitującej winem, ziemi chleba i winnic, ziemi oliw i oliwy i miodu, i będziecie żyć, a nie pomrzecie. Nie słuchajcież Ezechiasza, który was zwodzi mówiąc: Pan wybawi nas.

33 Numquid liberaverunt dii gentium terram suam de manu regis Assyriorum ?

33 Czy wybawili bogowie narodów ziemię swą z ręki króla asyryjskiego?

34 ubi est deus Emath, et Arphad ? ubi est deus Sepharvaim, Ana, et Ava ? numquid liberaverunt Samariam de manu mea ?

34 Gdzież jest bóg Ematu i Arfadu, gdzie jest bóg Sefarwaim, Any i Awy? Czy wybawili Samarię z ręki mojej?

35 Quinam illi sunt in universis diis terrarum, qui eruerunt regionem suam de manu mea, ut possit eruere Dominus Jerusalem de manu mea ?

35 Którzyż to są ze wszech bogów ziem, którzy wyrwali ziemię swą z ręki mojej, żeby mógł wyrwać Pan Jeruzalem z ręki mojej?”

36 Tacuit itaque populus, et non respondit ei quidquam : siquidem præceptum regis acceperant ut non responderent ei.

36 Milczał tedy lud, a nie odpowiedział mu nic, bo otrzymali rozkazanie od króla, aby mu nie odpowiadali.

37 Venitque Eliacim filius Helciæ, præpositus domus, et Sobna scriba, et Joahe filius Asaph a commentariis ad Ezechiam scissis vestibus, et nuntiaverunt ei verba Rabsacis.

37 I przyszedł Eliakim, syn Helkiasza, przełożony nad domem, i Sobna pisarz i Joahe, syn Asafa, kanclerz, do Ezechiasza z rozdartymi szatami i powiedzieli mu słowa Rabsaka.