Księga Nahuma

Księga Nahuma jest siódmą z ksiąg dwunastu proroków mniejszych, między Księgą Micheasza a Księgą Habakuka. Prawie nie mówi do Izraela: mówi do Niniwy, stolicy Asyrii, imperium, które zburzyło Samarię i przez ponad sto lat trzymało Judę pod swoim jarzmem. Księga Jonasza pokazywała Niniwę ułaskawioną, bo się nawróciła; Księga Nahuma pokazuje ją osądzoną, bo wróciła do swoich zbrodni. Obie księgi odpowiadają sobie i warto czytać je razem. Szkoły i większość czytelników korzystają z Biblii Tysiąclecia; ma ona te same trzy rozdziały, ale ostatni werset rozdziału 1 liczy jako pierwszy werset rozdziału 2 (wyjaśniamy to niżej).

Kim był prorok Nahum?

Tytuł księgi podaje jej autora: „Brzemię Niniwy. Księga widzenia Nahuma Elcezejczyka” (Na 1, 1). „Brzemię” oddaje łacińskie onus, ciężar: tak prorocy nazywają wyrocznię groźby, która spada jak ciężar na tych, przeciw którym została wypowiedziana.

Imię Nahum znaczy pocieszenie albo pocieszyciel, i tak objaśnia je św. Hieronim: upadek ciemiężcy jest pociechą dla Judy. Prorok nie pojawia się w żadnym innym miejscu Pisma. Nahum wymieniony w rodowodzie Pana Jezusa u św. Łukasza (Łk 3, 25) to inna osoba.

„Elcezejczyk” oznacza mieszkańca Elkos (Elkosz), wioski, której Biblia nigdzie indziej nie wymienia. Św. Hieronim w prologu do swego komentarza pisze, że pokazano mu w Galilei małą wioskę o tej nazwie. Inna dawna tradycja umieszcza ją w Judei; jeszcze inna, późniejsza, pokazuje grób proroka w Alkusz, w dzisiejszym północnym Iraku. Nazwa Kafarnaum znaczy „wieś Nahuma”, ale nic nie dowodzi, że chodzi o proroka. Więcej o jego życiu nie wiemy: księga zwraca się do Judy i do Jerozolimy i stamtąd prorok patrzy na Niniwę.

Kto napisał Księgę Nahuma?

Kościół zawsze przyjmował księgę jako dzieło proroka wymienionego w pierwszym wersecie. Jest krótka i zwarta, napisana poezją hebrajską, którą komentatorzy zaliczają do najbardziej żywych u proroków, z siłą obrazów i szybkim rytmem opisów bitwy. Niektórzy nowsi krytycy sądzili, że psalm otwierający rozdział 1 został dodany lub przerobiony; żaden rozstrzygający powód nie każe go oddzielać od reszty, bo Bóg sędzia, opiewany w rozdziale 1, jest tym samym, którego rozdziały 2 i 3 pokazują w działaniu przeciw Niniwie.

Kiedy powstała Księga Nahuma?

Sama księga wyznacza swoje granice. Z jednej strony Nahum przypomina Niniwie upadek innej stolicy: „Czy lepsza jesteś od Aleksandrii ludnej, która mieszka na rzekach, wody wokoło niej” (Na 3, 8). Tekst hebrajski mówi o No-Amon, mieście boga Amona; Wulgata, za żydowskim objaśnieniem swoich czasów, przełożyła to „Aleksandria”, a ks. Wujek idzie za nią. W rzeczywistości chodzi o Teby, wielką stolicę Górnego Egiptu, zdobyte i złupione przez asyryjskiego króla Assurbanipala około 663 roku przed Chrystusem. Nahum pisze więc po tym wydarzeniu, które przedstawia jako wciąż żywe w pamięci.

Z drugiej strony zapowiada upadek Niniwy jako przyszły. Niniwa upadła w 612 roku przed Chrystusem pod ciosami Medów i Babilończyków. Księga mieści się więc między tymi dwiema datami, w VII wieku, a wielu komentatorów umieszcza ją raczej pod koniec tego okresu, gdy potęga asyryjska zaczynała się chwiać. Nahum jest więc współczesny Sofoniaszowi, który także zapowiada spustoszenie Niniwy, i pierwszym latom Jeremiasza.

Czy proroctwo Nahuma się spełniło?

Tak, i to w sposób, który uderzał już starożytnych. W 612 roku przed Chrystusem Niniwę zdobyły połączone wojska Medów i Babilończyków; kilka lat później zniknęły ostatnie resztki państwa asyryjskiego. Grecki historyk Diodor Sycylijski przekazuje opowiadanie, według którego wylew rzeki rozbił część murów miasta, co komentatorzy zestawiają ze słowami „Bramy rzek zostały otwarte” z rozdziału 2. Wielka stolica nie została już odbudowana. Ksenofont, przechodząc dwa wieki później przez te okolice, opisuje opuszczone ruiny, nie wymieniając nawet imienia Niniwy, a jej pałace odkopano dopiero w połowie XIX wieku. Słowa „Spustoszona jest Niniwa!” (Na 3, 7) spełniły się dosłownie. Tradycja katolicka widzi w tym nie przypadek dziejów, lecz dowód, że Bóg panuje nad historią narodów.

O czym jest Księga Nahuma? Streszczenie

Księga liczy trzy rozdziały i czterdzieści siedem wersetów. Czyta się ją w kwadrans. Nie ma w niej opowiadania ani bohatera: to jeden poemat w trzech odsłonach, który przechodzi od Boga do miasta, od zapowiedzi do obrazu zdobycia, od wyroku do żałobnej pieśni nad Asyrią.

Bóg zazdrosny i dobry (rozdział 1)

Rozdział 1 otwiera psalm o majestacie Sędziego: „Bóg żarliwy i mszczący się Pan, mszczący się Pan i mający zapalczywość” (Na 1, 2). Ale następny werset od razu łagodzi: „Pan cierpliwy i wielkiej mocy, a oczyszczając nie uczyni niewinnym” (Na 1, 3). Cała przyroda drży przed Nim: morze wysycha, „Omdlał Basan i Karmel, i kwiat Libanu uwiądł” (Na 1, 4). „Przed obliczem zagniewania jego kto się ostoi?” (Na 1, 6).

W środku tego groźnego obrazu stoi werset czystej łagodności: „Dobry jest Pan i wzmacnia w dzień utrapienia, a zna mających nadzieję w nim” (Na 1, 7). Gniew i dobroć to nie dwaj bogowie, ale jeden Bóg, widziany przez ciemiężcę i przez uciśnionego. Prorok zwraca się raz do Niniwy, z której „wyjdzie obmyślający zło przeciwko Panu” (Na 1, 11), raz do Judy, do której Bóg mówi: „utrapiłem cię i nie utrapię cię więcej” (Na 1, 12) oraz „złamię laskę jego z grzbietu twego i więzy twoje potargam” (Na 1, 13). Rozdział kończy się posłańcem dobrej nowiny: „Oto na górach nogi opowiadającego i zwiastującego pokój. Święć Judo, święta twoje i oddawaj śluby twoje” (Na 1, 15).

W Biblii Tysiąclecia i w innych przekładach z hebrajskiego ten ostatni werset ma numer 2, 1, a cały rozdział 2 jest przesunięty o jeden werset: nasze Na 2, 1-13 to tam Na 2, 2-14.

Oblężenie i zdobycie Niniwy (rozdział 2)

Rozdział 2 to wizja bitwy niezwykłej siły. Napastnik wyrusza (Na 2, 1); tarcze mocarzy są ogniste, wojownicy w szkarłacie, wozy „starły się na ulicach, wygląd ich jak pochodni, jak błyskawic tam i sam biegających” (Na 2, 4). „Bramy rzek zostały otwarte” (Na 2, 6): Niniwa leżała nad Tygrysem i była otoczona kanałami, a dawne opowiadanie mówi, że wezbrana rzeka pomogła rozbić jej mury. Brane do niewoli służebnice idą „wzdychające jak gołębice” (Na 2, 7); obrońcy uciekają: „Stójcie, stójcie!” - nie ma, kto by się wrócił (Na 2, 8); łupieżcy rzucają się na srebro i złoto (Na 2, 9).

Prorok kończy obrazem pełnym ironii: „Gdzie jest legowisko lwów i pastwiska szczeniąt lwich?” (Na 2, 11). Lew był godłem królów asyryjskich, którzy kazali się przedstawiać na polowaniu na to zwierzę; Niniwa napełniła swoje legowiska łupem. Bóg ogłasza wyrok: „Oto ja przeciw tobie, mówi Pan zastępów” (Na 2, 13).

Biada miastu krwawemu (rozdział 3)

Rozdział 3 zaczyna się okrzykiem: „Biada, miasto krwawe, wszystko kłamstwa i szarpaniny pełne, nie odejdzie od ciebie grabież” (Na 3, 1). Wiersze pędzą jak wozy: „Głos bicza i głos pędu koła i konia rżącego, i wozu wskok bieżącego” (Na 3, 2), aż do rzezi, w której „nie ma końca trupów” (Na 3, 3). Niniwa zostaje porównana do nierządnicy, czarodziejki, „która sprzedawała narody wszeteczeństwami swymi” (Na 3, 4): jej uwodzenie było uwodzeniem potęgi i handlu.

Przeciwstawia się jej przykład Teb (Na 3, 8-10), a potem wyśmiewa się jej obronę: twierdze spadną „jak figowe drzewo z niedojrzałymi figami swymi, które jeśli się je potrzęsie, wpadną w usta jedzącego” (Na 3, 12); kupcy, liczniejsi niż gwiazdy, i stróże odlatują jak szarańcza o wschodzie słońca (Na 3, 16-17). Księga kończy się pytaniem, które jest wyrokiem historii: „wszyscy, którzy usłyszeli wieść o tobie, klaskali ręką nad tobą. Bo na kogo nie przychodziła złość twoja zawsze?” (Na 3, 19).

Budowa Księgi Nahuma

1. Nagłówek: „Brzemię Niniwy”, widzenie Nahuma z Elkos (1, 1).
2. Psalm o Bogu sędzi, przed którym drży przyroda (1, 2-6).
3. Dobroć Pana dla ufających i zapowiedź końca ciemiężcy (1, 7-11).
4. Obietnice dla Judy i posłaniec pokoju na górach (1, 12-15).
5. Natarcie na Niniwę, wozy na ulicach, otwarte bramy rzek (2, 1-10).
6. Szyderstwo z legowiska lwów i wyrok Pana (2, 11-13).
7. „Biada, miasto krwawe”: bitwa i rzeź (3, 1-7).
8. Przykład Teb (No-Amon, w Wulgacie „Aleksandria”) (3, 8-11).
9. Bezużyteczne twierdze, kupcy i stróże jak szarańcza; nieuleczalna rana Asyrii (3, 12-19).

Interpretacja: tematy i lektura katolicka

Gniew Boga nie jest namiętnością

Język Nahuma, zazdrość, pomsta, zapalczywość, może zaskakiwać. Kościół zawsze rozumiał go jako sprawiedliwą wolę Boga karania zła, a nie nieuporządkowany poryw podobny do ludzkiego gniewu, który jest jednym z siedmiu grzechów głównych. Św. Augustyn wyjaśnia w Państwie Bożym (XV, 25), że gniew w Bogu nie jest wzburzeniem umysłu, lecz sądem, którym wymierza karę za grzech. „Żarliwość” Boga to Jego miłość, która nie znosi, by człowiek oddawał się bożkom. A ten sam rozdział mówi o cierpliwości i dobroci: Bóg długo czeka, jak czekał na Niniwę za czasów Jonasza, potem sądzi.

Opatrzność w dziejach

Nahum uczy, że żadne imperium nie wymyka się Bogu. Asyria wydawała się niezwyciężona; zniknęła tak doszczętnie, że Niniwa stała się polem ruin, a jej pałace odkopano dopiero w XIX wieku. Wierzący, który cierpi ucisk, znajduje tu pociechę, tę z samego imienia proroka: Pan „zna mających nadzieję w nim”.

Posłaniec pokoju

Werset 1, 15 powtarza niemal słowa Izajasza: „O jak piękne na górach nogi opowiadającego i rozgłaszającego pokój” (Iz 52, 7). Św. Paweł odnosi je do głosicieli Ewangelii: „Jak śliczne nogi opowiadających pokój, opowiadających dobra!” (Rz 10, 15), a ten fragment Listu do Rzymian Kościół czyta jako Epistołę Mszy św. Andrzeja Apostoła, 30 listopada. Wulgata Nahuma mówi pedes evangelizantis, nogi tego, który zwiastuje dobrą nowinę. Chrześcijańscy komentatorzy widzieli więc w upadku Niniwy figurę wyższego wyzwolenia: klęski szatana, którego werset nazywa Belialem, i zwiastowania pokoju Chrystusa.

Niniwa i Babilon

Apokalipsa opisuje upadek Babilonu, wielkiej nierządnicy, rysami, które przypominają Nahuma: miasto uwodzicielskie, z którym królowie ziemi „rozpustę uprawiali”, kupców, którzy płaczą, królów patrzących na jego zagładę (Ap 18, 9). Niniwa staje się w ten sposób obrazem każdej potęgi świata powstającej przeciw Bogu, a jej upadek zapowiedzią Sądu Ostatecznego.

Najważniejsze wersety Księgi Nahuma

• Na 1, 3: „Pan cierpliwy i wielkiej mocy”.
• Na 1, 7: „Dobry jest Pan i wzmacnia w dzień utrapienia, a zna mających nadzieję w nim”. To najczęściej szukany werset księgi.
• Na 1, 9: „nie powstanie ucisk dwa razy”.
• Na 1, 15: „Oto na górach nogi opowiadającego i zwiastującego pokój” (w Biblii Tysiąclecia Na 2, 1).
• Na 3, 1: „Biada, miasto krwawe”.
• Na 3, 19: „Nie jest tajne skruszenie twoje, bardzo zła jest rana twoja”.

Księga Nahuma w kanonie i w liturgii

Księga Nahuma jest księgą protokanoniczną, przyjmowaną przez Żydów i przez wszystkich chrześcijan; Sobór Trydencki na IV sesji (1546) wymienia ją wśród dwunastu proroków mniejszych. Tekst łaciński to przekład św. Hieronima z hebrajskiego. Także Księga Tobiasza łączy zagładę Niniwy ze słowem Boga, gdy umierający Tobiasz zapowiada: „Blisko jest zagłada Niniwy, bo nie upadło słowo Pańskie” (Tb 14, 6).

Mszał z 1962 roku nie bierze z Nahuma ani lekcji, ani śpiewów. Początek księgi (1,1-10) czyta się natomiast w Brewiarzu Rzymskim: w ostatnim tygodniu roku kościelnego, po V niedzieli listopada, Matutinum (nocna Jutrznia) przechodzi codziennie do kolejnego proroka mniejszego, a w poniedziałek zaczyna się Incipit Nahum Propheta; po nim następują Habakuk we wtorek, Sofoniasz w środę i Aggeusz w czwartek, gdy oficjum jest z dnia powszedniego. Adwent jest tuż, a Kościół słucha proroków sądu, zanim zacznie śpiewać o przyjściu Zbawiciela. Oficjum dnia znajdziesz w Brewiarzu, a porządek okresów w artykule o roku liturgicznym.

Jak czytać Księgę Nahuma?

Przeczytaj najpierw rozdział 3 Księgi Jonasza, pokutę Niniwy: „i zlitował się Bóg nad złem, którym był zagroził, że im uczyni, i nie uczynił” (Jon 3, 10). Potem przeczytaj Nahuma jednym tchem: zobaczysz, że miłosierdzie Boga nie znosi Jego sprawiedliwości, a nawrócenie jednego dnia nie zwalnia z wytrwałości. Rozdział 1 czytaj jak psalm, zatrzymując się przy wersecie 7. Rozdziały 2 i 3 czytaj jak kartę historii, myśląc o potęgach, które w każdej epoce uważają się za wieczne. Kolumna łacińska zachowuje siłę obrazów: vae civitas sanguinum, biada miastu krwi.

Często zadawane pytania

Kim był prorok Nahum?

Nahum, „Elcezejczyk”, był prorokiem judzkim, o którym znamy tylko imię i miejsce pochodzenia, Elkos, które św. Hieronim umieszcza w Galilei. Jego imię znaczy „pocieszenie”. Zapowiedział upadek Niniwy w VII wieku przed Chrystusem.

Ile rozdziałów ma Księga Nahuma?

Trzy, z czterdziestoma siedmioma wersetami u ks. Wujka i w Wulgacie. W Biblii Tysiąclecia werset 1, 15 staje się wersetem 2, 1, a rozdział 2 liczy czternaście wersetów zamiast trzynastu.

O czym jest Księga Nahuma?

Zapowiada zniszczenie Niniwy, stolicy Asyrii, jako karę za jej przemoc, grabieże i bałwochwalstwo. Rozdział 1 opiewa moc i dobroć Boga, rozdział 2 opisuje oblężenie i zdobycie miasta, rozdział 3 woła: „Biada, miasto krwawe”. Dla Judy ten upadek jest wyzwoleniem i pociechą.

Co znaczy werset Na 1, 7?

„Dobry jest Pan i wzmacnia w dzień utrapienia, a zna mających nadzieję w nim.” Pośród psalmu o sądzie prorok przypomina, że ten sam Bóg, który obala ciemiężcę, jest ucieczką dla tych, którzy Mu ufają. „Znać” znaczy w Piśmie kochać i strzec.

Co łączy Jonasza i Nahuma?

Obie księgi mówią o Niniwie. U Jonasza miasto czyni pokutę i Bóg mu przebacza; u Nahuma, ponad sto lat później, wróciło do zbrodni i Bóg je sądzi. Czytane razem pokazują, że Bóg jest miłosierny dla grzesznika, który się nawraca, i sprawiedliwy wobec tego, kto trwa w złu.

Czym jest „Aleksandria” z Na 3, 8?

To przekład Wulgaty, za którym idzie ks. Wujek, dla hebrajskiej nazwy No-Amon. W rzeczywistości chodzi o Teby w Egipcie, złupione przez Asyryjczyków około 663 roku przed Chrystusem: Nahum stawia je Niniwie za przykład miasta uważanego za niezdobyte, które jednak upadło. Aleksandria została założona dopiero trzy wieki później.

Księgę Nahuma możesz czytać werset po wersecie, ks. Wujka obok łaciny, także w aplikacji Biblia katolicka Iter Fidei.