Księga Zachariasza

Księga Zachariasza stoi w Biblii katolickiej między Księgą Aggeusza a Księgą Malachiasza, która zamyka zbiór proroków mniejszych. Aggeusz potrząsnął zniechęconymi wygnańcami, żeby wreszcie odbudowali świątynię; Zachariasz, jego rówieśnik, pokazuje im aniołów, jeźdźców, złoty świecznik i korony, a potem patrzy dalej niż drugi kościół jerozolimski, ku Chrystusowi. Ewangeliści przytaczają go w samym sercu opowiadania o Męce, a Kościół śpiewa jego słowa w Adwencie, w Boże Narodzenie i w Niedzielę Palmową. W szkole i w parafii czyta się zwykle Biblię Tysiąclecia: rozdziały są w niej te same, ale wersety rozdziałów 1 i 2 są inaczej ponumerowane (wyjaśniamy to niżej).

Kim był prorok Zachariasz?

Kościół zawsze przyjmował tę księgę jako dzieło proroka, którego wymienia pierwszy werset: „Miesiąca ósmego, roku drugiego Dariusza króla, stało się słowo Pańskie do Zachariasza, syna Barachiasza, syna Adda, proroka” (Za 1,1). Był więc jednym z Żydów, którzy wrócili z Babilonu do zrujnowanej Judei, i działał w Jerozolimie razem z Aggeuszem.

Jego posługę potwierdza Księga Ezdrasza, która wymienia go obok Aggeusza: „A Aggeusz prorok i Zachariasz, syn Adda, prorokowali Żydom, którzy byli w Żydowskiej ziemi i w Jeruzalem, w imię Boga izraelskiego” (Ezd 5,1). Ezdrasz nazywa go synem Addy, choć sam prorok podaje jako swego ojca Barachiasza; zwykle tłumaczy się to tym, że Addo był jego dziadkiem i głową znanego rodu. Księga Nehemiasza wymienia Adda wśród kapłanów, którzy wrócili z Zorobabelem (Ne 12,4), a pokolenie później Zachariasza jako głowę rodu kapłańskiego Adajasza (Ne 12,16). Jeśli to ten sam człowiek, jak sądzi większość komentatorów, Zachariasz był nie tylko prorokiem, lecz i kapłanem. Był zapewne młody, gdy zaczynał, jeśli to o nim anioł mówi „tego młodzieńca” (Za 2,4).

O jego śmierci Pismo milczy. Księga Ezdrasza mówi tylko, że dzięki proroctwom Aggeusza i Zachariasza starsi żydowscy budowali i dokończyli dom Boży do trzeciego dnia miesiąca Adar, „ten jest rok szósty królestwa Dariusza króla” (Ezd 6,14-15).

Co znaczy imię Zachariasz?

Po hebrajsku Zekarja znaczy Pan wspomniał albo Pan pamięta. To imię streszcza całe jego orędzie: Bóg nie zapomniał o Jerozolimie. Anioł każe prorokowi wołać: „To mówi Pan zastępów: Ogarnęła mnie wielka żarliwość o Jeruzalem i Syjon” (Za 1,14).

Nie myl go z innymi Zachariaszami

Prorok nie jest ojcem św. Jana Chrzciciela. Tamten Zachariasz to kapłan z Ewangelii św. Łukasza, który żył „za dni Heroda, króla Judei” i był „ze zmiany Abiasza” (Łk 1,5), pięć wieków później; to on śpiewa Benedictus. Inną postacią jest też ten, o którym mówi Pan Jezus, wspominając krew „Zachariasza, syna Barachiaszowego, któregoście zabili między świątynią i ołtarzem” (Mt 23,35). Wielu wykładowców widzi w nim kapłana Zachariasza, syna Jojady, ukamienowanego „w dziedzińcu domu Pańskiego” (2 Krn 24,21; u Wujka II Paralipomenon). Pismo nigdzie nie mówi, że nasz prorok zginął śmiercią męczeńską.

Kto napisał Księgę Zachariasza?

W starożytności nikt nie kwestionował jedności księgi. W XVII wieku angielski uczony Joseph Mede zaproponował, by rozdziały 9-11 przypisać Jeremiaszowi, bo św. Mateusz przytacza wyrocznię o trzydziestu srebrnikach pod imieniem tego proroka (Mt 27,9). Św. Augustyn w dziele O zgodności ewangelistów (III, 7) widział w tym zrządzenie Opatrzności, a nie pomyłkę ewangelisty. Wielu współczesnych krytyków przypisuje rozdziały 9-14 jednemu lub kilku późniejszym autorom. Obrońcy jedności zwracają uwagę, że te same tematy mesjańskie przenikają obie części, a zmiana tonu bierze się z przejścia od prozatorskich widzeń do poetyckich wyroczni, pisanych zapewne w odstępie lat. Kościół nie wypowiedział się w tej sprawie żadnym orzeczeniem; tradycja czyta całą księgę jako słowo jednego proroka.

Kiedy powstała Księga Zachariasza?

Pierwsza część jest datowana co do dnia. Zachariasz zaczyna prorokować „miesiąca ósmego, roku drugiego Dariusza króla” (Za 1,1), czyli jesienią 520 roku przed Chrystusem, dwa miesiące po pierwszym wystąpieniu Aggeusza (Ag 1,1). Nocne widzenia przychodzą „dnia dwudziestego czwartego, jedenastego miesiąca Sabat, roku drugiego Dariusza” (Za 1,7), na początku 519 roku. Pytanie o post jest datowane na „roku czwartego Dariusza króla […] czwartego dnia miesiąca dziewiątego, który jest Kasleu” (Za 7,1), pod koniec 518 roku. Świątynię ukończono w szóstym roku Dariusza, około 515 roku. Rozdziały 9-14 nie mają daty.

O czym jest Księga Zachariasza? Streszczenie

Księga ma dwie wielkie części. Rozdziały 1-8 zawierają wezwanie do nawrócenia, osiem nocnych widzeń o odbudowie Jerozolimy i świątyni oraz Bożą odpowiedź w sprawie postu. Rozdziały 9-14 zbierają dwa „brzemiona”, czyli dwie wyrocznie: o królu, który ma przyjść, o odrzuconym pasterzu i o ostatniej walce o Jerozolimę.

Wezwanie do nawrócenia (Za 1,1-6)

Księga zaczyna się od jednej prośby Boga: „Nawróćcie się do mnie, mówi Pan zastępów, a nawrócę się do was, mówi Pan zastępów” (Za 1,3). Ojcowie, którzy nie słuchali dawnych proroków, poszli do niewoli: „Gdzież są ojcowie wasi? a prorocy czy na wieki żyć będą?” (Za 1,5).

Osiem nocnych widzeń (Za 1,7-6,8)

Jednej nocy prorok ogląda osiem obrazów, a wyjaśnia mu je „anioł, który mówił we mnie”.

1. Jeździec między mirtami (Za 1,8-17). Mąż na rudym koniu stoi wśród mirtów, a jeźdźcy donoszą, że cała ziemia odpoczywa. Anioł Pański wstawia się za Jerozolimą, a Bóg odpowiada: „Wrócę się do Jeruzalem z miłosierdziem, a dom mój zbudowany będzie w nim” (Za 1,16).
2. Cztery rogi i czterej rzemieślnicy (Za 1,18-21). Rogi to potęgi, które rozproszyły Judę; rzemieślnicy to siły, które Bóg wzbudza, by je strącić.
3. Mąż ze sznurem mierniczym (rozdział 2). Ktoś idzie zmierzyć Jerozolimę, ale miasto będzie zamieszkane „bez murów”, bo Bóg mówi: „A ja mu będę, mówi Pan, murem ognistym wokoło, i ku sławie będę wpośród niego” (Za 2,5). Tu też pada słynne zdanie: „kto się was dotknie, dotyka się źrenicy oka mego” (Za 2,8).
4. Arcykapłan i szatan (rozdział 3). Szatan oskarża arcykapłana Jezusa, syna Josedeka (w nowszych przekładach Jozuego). Bóg go odprawia: „Niech cię zgromi Pan, szatanie!” (Za 3,2), i każe zdjąć z kapłana szaty plugawe. Te same słowa List św. Judy kładzie w usta archanioła Michała (Jud 1,9). Na końcu przychodzi obietnica: „oto ja przywiodę sługę mego wschodzącego” (Za 3,8).
5. Złoty świecznik i dwa drzewa oliwne (rozdział 4). Świecznik karmią dwa drzewa oliwne, „dwaj synowie oliwy, którzy stoją przy Panującym wszystkiej ziemi” (Za 4,14): arcykapłan i książę. Do Zorobabela Bóg mówi: „Nie wojskiem ani siłą, ale duchem moim, mówi Pan zastępów” (Za 4,6).
6. Latająca księga (Za 5,1-4), długa na dwadzieścia łokci: to przekleństwo na złodzieja i krzywoprzysięzcę.
7. Niewiasta w dzbanie (Za 5,5-11). „To jest bezbożność”: przywalona bryłą ołowiu, zostaje wyniesiona „w ziemi Sennaar”, czyli do Babilonii.
8. Cztery wozy (Za 6,1-8) wyjeżdżają spomiędzy dwóch gór miedzianych i obiegają ziemię: „To są cztery wiatry niebieskie” (Za 6,5).

Koronacja arcykapłana (Za 6,9-15)

Prorok ma zrobić korony i włożyć je „na głowę Jezusa, syna Josedeka, kapłana wielkiego” (Za 6,11), i ogłosić: „Oto mąż, Wschód imię jego” (Za 6,12). Ten, którego zapowiada, „zasiądzie, i panować będzie na stolicy swojej, i będzie kapłanem na stolicy swej” (Za 6,13). Koronę otrzymuje kapłan, nie książę: zapowiadany Mesjasz połączy w sobie królowanie i kapłaństwo.

Pytanie o post (rozdziały 7-8)

Wysłańcy pytają, czy nadal trzeba pościć w piątym miesiącu, w rocznicę spalenia świątyni: „Czy mam płakać miesiąca piątego albo się poświęcić mam, jak już pierwej czyniłem przez wiele lat?” (Za 7,3). Bóg odpowiada pytaniem: „Gdyście pościli i płakali piątego i siódmego przez te siedemdziesiąt lat, czy dla mnie post zachowywaliście?” (Za 7,5). Oczekuje sprawiedliwości: „Sprawiedliwie sądy sprawujcie, a miłosierdzie i litość czyńcie każdy nad bratem swoim” (Za 7,9).

Rozdział 8 mnoży obietnice. Jerozolima „będzie nazwane […] miastem prawdy” (Za 8,3), po ulicach będą siedzieć starcy i bawić się dzieci, a posty zamienią się w święta: „Post czwartego i post piątego, i post siódmego, i post dziesiątego miesiąca obróci się domowi Judy w wesele i radość i znamienite uroczyste święta; tylko prawdę i pokój miłujcie!” (Za 8,19). Na końcu przychodzą narody, najbardziej uniwersalny fragment księgi: dziesięciu mężów ze wszystkich języków uchwyci się płaszcza Żyda i powie: „Pójdziemy z wami, bo słyszeliśmy, że Bóg jest z wami” (Za 8,23).

Pierwsza wyrocznia: pokorny król i odrzucony pasterz (rozdziały 9-11)

Po sądzie nad Damaszkiem, Tyrem i Filistynami rozdział 9 zapowiada Syjonowi jego króla: „Raduj się wielce, córko Syjon! Wykrzykuj, córko Jeruzalem! Oto król twój przyjdzie tobie sprawiedliwy i zbawiciel, on ubogi, a wsiadający na oślicę i na źrebię, młodego źrebca oślicy” (Za 9,9). Nie przychodzi z rydwanami: „będzie mówił pokój narodom, a władza jego od morza aż do morza” (Za 9,10).

W rozdziale 10 Bóg gniewa się na złych pasterzy i obiecuje zgromadzić rozproszoną trzodę. W rozdziale 11 prorok ma paść „owce rzezi”; bierze dwie laski, Piękność i Powrózek, i łamie je. Jako zapłatę „odważyli zapłatę moją, trzydzieści srebrników” (Za 11,12), a Pan każe mu rzucić tę „piękną zapłatę” w domu Pańskim. Św. Mateusz widzi tu zapowiedź pieniędzy Judasza, za które kupiono „rolę garncarzową” (Mt 27,7).

Druga wyrocznia: Przebity i dzień Pański (rozdziały 12-14)

W rozdziale 12 Bóg broni Jerozolimy przed narodami i obiecuje: „wyleję na dom Dawida i na mieszkańców Jeruzalem ducha łaski i modlitw, i patrzeć będą na mnie, którego przebodli, i opłakiwać go będą płaczem jakby jednorodzonego” (Za 12,10). Rozdział 13 otwiera „źródło otwarte dla domu Dawidowego i dla mieszkających w Jeruzalem na obmycie grzesznego” (Za 13,1) i wzywa miecz przeciw pasterzowi: „Uderz pasterza, a rozproszą się owce” (Za 13,7).

Rozdział 14, często szukany jako Księga Zachariasza 14, opisuje ostatnią bitwę o Jerozolimę i dzień Pański. Pan wyjdzie walczyć z narodami, „staną nogi jego w ów dzień na górze Oliwnej” (Za 14,4), góra rozstąpi się na dwoje, „przyjdzie Pan, Bóg mój, i wszyscy święci z nim” (Za 14,5), z Jerozolimy wypłyną wody żywe, „I będzie Pan królem nad wszystką ziemią. W ów dzień będzie Pan jeden i będzie imię jego jedno” (Za 14,9). Księga kończy się obrazem narodów, które co roku przychodzą do Jerozolimy na święto Kuczek, i miasta tak świętego, że nawet kotły w domu Pańskim będą poświęcone Panu.

Budowa Księgi Zachariasza

1. Nagłówek i wezwanie do nawrócenia (1,1-6).
2. Osiem nocnych widzeń: jeździec, rogi, sznur mierniczy, arcykapłan, świecznik, latająca księga, niewiasta w dzbanie, cztery wozy (1,7-6,8).
3. Korony dla arcykapłana Jezusa i zapowiedź męża, którego imię Wschód (6,9-15).
4. Pytanie o post i dziesięć obietnic dla Jerozolimy (7-8).
5. Pierwsza wyrocznia: sąd nad sąsiadami, król na oślicy, źli pasterze, dwie laski i trzydzieści srebrników (9-11).
6. Druga wyrocznia: duch łaski i Ten, którego przebodli, źródło oczyszczenia, uderzony pasterz (12-13).
7. Dzień Pański, góra Oliwna, wody żywe i królowanie Boga nad całą ziemią (14).

Interpretacja: tematy i lektura katolicka

Chrystus, Wschód, Kapłan i Król

Tam, gdzie tekst hebrajski mówi o „Odroślu”, Wulgata ma Oriens, a Wujek „Wschód” i „sługę mego wschodzącego” (Za 3,8 i 6,12). Ojcowie widzieli w tym Chrystusa, który wschodzi jak słońce, by oświecić świat. To samo słowo śpiewa w Benedictus Zachariasz, ojciec Jana Chrzciciela: Bóg „nawiedził nas, Wschód z wysokości” (Łk 1,78). Arcykapłan, który nosi imię Jezus i zostaje ukoronowany, jest jego figurą: Mesjasz będzie zarazem królem na tronie i kapłanem.

Męka zapowiedziana

W Niedzielę Palmową Chrystus wypełnia dosłownie wyrocznię z Za 9,9, co podkreśla św. Mateusz: „A to wszystko stało się, aby się wypełniło, co było powiedziane przez Proroka” (Mt 21,4), i przytacza: „Oto król twój idzie ku tobie cichy, siedząc na oślicy i na oślęciu” (Mt 21,5). Powtarza to św. Jan (J 12,15). W Wielki Czwartek Pan stosuje do siebie słowa o mieczu i pasterzu: „Uderzę pasterza, i rozproszą się owce trzody” (Mt 26,31). Św. Jan, który widział, jak żołnierz otwiera włócznią bok Chrystusa, przytacza Zachariasza: „Zobaczą, kogo przebodli” (J 19,37), i wraca do tego zdania na początku Apokalipsy (Ap 1,7). Zob. także artykuły o Niedzieli Palmowej i o Wielkim Piątku.

Źródło otwarte i Serce Jezusa

Ojcowie łączyli źródło „na obmycie grzesznego” (Za 13,1) z przebitym bokiem, z którego „wyszła krew i woda” (J 19,34), a tradycja widzi w nich sakramenty zrodzone z Krzyża. Jest to jedno z biblijnych źródeł nabożeństwa do Najświętszego Serca Pana Jezusa. Słowa z Za 13,6, „Cóż to za rany są w pośrodku rąk twoich?”, wielu autorów chrześcijańskich odnosiło do ran Pana, choć w bezpośrednim kontekście mowa o fałszywym proroku.

Eucharystia

„Bo cóż jest dobrem jego i co pięknem jego, jeno zboże wybranych i wino, które rodzi dziewice?” (Za 9,17). Idąc za Wulgatą, frumentum electorum et vinum germinans virgines, wykładowcy katoliccy widzieli tu chleb i wino eucharystyczne, pokarm wybranych i źródło chrześcijańskiego dziewictwa. Mszał z 1962 roku uczynił z tego wersetu ofertorium Mszy św. Małgorzaty Marii Alacoque, powierniczki Serca Jezusowego.

Post, który podoba się Bogu

Odpowiedź z rozdziałów 7-8 nie znosi postu, lecz pyta o jego ducha. Post bez sprawiedliwości wobec wdowy, sieroty, przybysza i ubogiego jest pusty (Za 7,10); post przeżyty z Bogiem prowadzi do radości. Kościół, który odczytuje Za 8 w Suche Dni, uczy tego samego: umartwienie ma prowadzić do pokoju i prawdy.

Najważniejsze wersety Księgi Zachariasza

• Za 1,3: „Nawróćcie się do mnie, mówi Pan zastępów, a nawrócę się do was”.
• Za 2,8: „kto się was dotknie, dotyka się źrenicy oka mego” (Za 2,8). W Biblii Tysiąclecia to Za 2,12.
• Za 4,6: „Nie wojskiem ani siłą, ale duchem moim, mówi Pan zastępów” (Za 4,6).
• Za 8,16: „Mówcie prawdę, każdy z bliźnim swoim, prawdą i sądem pokoju sądźcie w bramach waszych” (Za 8,16).
• Za 9,9: „Oto król twój przyjdzie tobie sprawiedliwy i zbawiciel, on ubogi, a wsiadający na oślicę”.
• Za 12,10: „patrzeć będą na mnie, którego przebodli”.
• Za 13,6: „Cóż to za rany są w pośrodku rąk twoich?” I powie: „Tymi jestem zraniony w domu tych, którzy mię miłowali” (Za 13,6).
• Za 14,9: „W ów dzień będzie Pan jeden i będzie imię jego jedno”.

Księga Zachariasza w kanonie i w liturgii

Księga Zachariasza jest księgą protokanoniczną, obecną we wszystkich Bibliach, żydowskich, katolickich i protestanckich, i nigdy nie była kwestionowana. Sobór Trydencki na IV sesji (1546) wymienia ją wśród dwunastu proroków mniejszych, między Aggeuszem a Malachiaszem. Rozdziały są wszędzie te same, ale Wulgata i Wujek kończą rozdział 1 na wersecie 21, a tekst hebrajski i Biblia Tysiąclecia na wersecie 17. Wersety 1,18-21 Wujka to w Biblii Tysiąclecia 2,1-4, a cały rozdział 2 jest tam przesunięty o cztery: Za 2,8 u Wujka to Za 2,12 w Biblii Tysiąclecia. Jeśli więc szukasz Zachariasza 2 według szkolnego wydania, zacznij od wersetu 1,18.

W liturgii z 1962 roku Zachariasz rozbrzmiewa częściej niż którykolwiek inny prorok mniejszy:

• Adwent. W Laudesach I niedzieli Adwentu dwie antyfony pochodzą od niego: Jucundare, filia Sion, et exsulta satis, filia Jerusalem (9,9) i Ecce Dominus veniet, et omnes Sancti ejus cum eo: et erit in die illa lux magna (14,5). To drugie zdanie jest także antyfoną na Komunię w piątek Suchych Dni adwentowych, a ofertorium soboty Suchych Dni to Exsulta satis, filia Sion (9,9). Antyfona do Magnificat z 21 grudnia, O Oriens, wita Wschód zapowiedziany w 3,8 i 6,12. O całym okresie przeczytasz w artykule Adwent.
• Boże Narodzenie. Antyfona na Komunię Mszy o świcie powtarza tę samą wyrocznię: Exsulta, filia Sion, lauda, filia Jerusalem: ecce Rex tuus venit sanctus et Salvator mundi.
• Niedziela Palmowa. Ewangelia czytana przy poświęceniu palm (Mt 21,1-9) przytacza Za 9,9 jako wypełnione.
• Wielki Piątek. Męka według św. Jana zawiera cytat o Przebitym (J 19,37).
• Sobota Suchych Dni wrześniowych. Jedną z lekcji Mszy jest Za 8,14-19, obietnica postów zamienionych w dni radości.
• Święto Chrystusa Króla (ostatnia niedziela października). Jedna z antyfon Nieszporów brzmi Ecce Vir Oriens nomen ejus: sedebit et dominabitur, et loquetur pacem gentibus, łącząc Za 6,12 z 9,10. Zob. artykuł Chrystus Król.
• 17 października, św. Małgorzata Maria Alacoque: ofertorium Mszy to Za 9,17.
• Brewiarz. Jej początek (Za 1) czyta się w Jutrzni (Matutinum) w piątek V tygodnia listopada, po Aggeuszu, a dzień później przychodzi Malachiasz, gdy oficjum jest z dnia powszedniego. Oficjum każdego dnia odmówisz w Brewiarzu Iter Fidei.

Jak czytać Księgę Zachariasza?

Przeczytaj najpierw dwa rozdziały Aggeusza, a potem podziel Zachariasza na dwie części. Rozdziały 1-8 czytaj widzenie po widzeniu, pozwalając aniołowi je objaśniać; nie próbuj zrozumieć wszystkiego naraz, bo już św. Hieronim, który komentował tę księgę, uważał ją za jedną z najtrudniejszych w Piśmie. Rozdziały 9-14 czytaj z opowiadaniem o Męce obok: z rozdziałem 26 Ewangelii według św. Mateusza, z rozdziałem 27 i z rozdziałem 19 Ewangelii według św. Jana. Rozdział 9 przeczytaj w Niedzielę Palmową, rozdziały 12-13 w Wielki Piątek, rozdział 14 w Adwencie.

Często zadawane pytania

Kim był prorok Zachariasz?

Prorokiem, a zapewne także kapłanem, spośród Żydów, którzy wrócili z niewoli babilońskiej. Był synem Barachiasza i wnukiem Adda (Za 1,1) i od 520 roku przed Chrystusem prorokował w Jerozolimie razem z Aggeuszem, zachęcając lud do odbudowy świątyni (Ezd 5,1). Jest jedenastym z dwunastu proroków mniejszych i autorem najdłuższej z ich ksiąg.

O czym jest Księga Zachariasza?

Zachęca Żydów powracających z Babilonu do odbudowy świątyni i do nawrócenia. Rozdziały 1-8 opowiadają osiem nocnych widzeń i odpowiedź Boga w sprawie postu; rozdziały 9-14 zapowiadają pokornego króla jadącego na oślicy, pasterza wycenionego na trzydzieści srebrników, Tego, którego przebodli, i ostateczne królowanie Boga nad całą ziemią.

Co znaczy imię Zachariasz?

Po hebrajsku Pan wspomniał albo Pan pamięta. To streszczenie jego orędzia: Bóg nie zapomniał o swoim mieście, ogarnęła Go „wielka żarliwość o Jeruzalem i Syjon” (Za 1,14).

Czy prorok Zachariasz to ojciec Jana Chrzciciela?

Nie. Prorok żył w VI wieku przed Chrystusem, po powrocie z wygnania. Ojcem św. Jana Chrzciciela był kapłan Zachariasz „ze zmiany Abiasza”, żyjący za dni Heroda (Łk 1,5), około pięciuset lat później. Łączy ich tylko imię; to ojciec Jana Chrzciciela, a nie prorok, śpiewa Benedictus.

Co oznacza proroctwo z Za 9,9?

Zapowiada króla sprawiedliwego i zbawiciela, który przyjdzie do Jerozolimy ubogi, na oślicy i na źrebięciu, i ogłosi pokój narodom. Ewangeliści św. Mateusz (21,4-5) i św. Jan (12,15) widzą jego wypełnienie we wjeździe Chrystusa do Jerozolimy w Niedzielę Palmową; Kościół śpiewa ten werset w Adwencie i w Boże Narodzenie.

O czym mówi rozdział 14 Księgi Zachariasza?

O dniu Pańskim: narody zbierają się przeciw Jerozolimie, ale sam Pan wychodzi do walki, staje na Górze Oliwnej, która rozpada się na dwoje, a z Nim przychodzą „wszyscy święci z nim” (Za 14,5). Z Jerozolimy wypływają wody żywe, a Pan staje się królem całej ziemi. Kościół czyta to jako zapowiedź powtórnego przyjścia Chrystusa.

Ile rozdziałów ma Księga Zachariasza?

Czternaście i 211 wersetów, więcej niż jakakolwiek inna księga proroków mniejszych. Rozdział 1 liczy u Wujka i w Wulgacie 21 wersetów, w Biblii Tysiąclecia 17, co przesuwa numerację rozdziału 2 o cztery wersety.