Księga Daniela

Księga Daniela to jakby dwie księgi w jednej. Pierwsza połowa opowiada o wierze Izraela pod rządami pogańskiego imperium: o złotym posągu, któremu trzech młodzieńców nie chce się pokłonić, o uczcie przerwanej przez rękę piszącą na ścianie, o proroku, który modli się trzy razy dziennie, choć grożą mu za to lwy. Druga połowa przynosi widzenia sięgające od Babilonu po koniec świata, na które powołał się sam Pan Jezus. W Biblii katolickiej Daniel jest ostatnim z czterech proroków większych, po Izajaszu, Jeremiaszu i Ezechielu, a przed Ozeaszem, od którego zaczyna się szereg proroków mniejszych.

Kim był prorok Daniel?

Daniel był młodzieńcem z Judy, z rodu królewskiego lub możnego, uprowadzonym do Babilonu przez Nabuchodonozora razem z innymi chłopcami, których król kazał wybrać „z synów Izraelowych a z potomstwa królewskiego i pańskiego” (Dn 1,3), by nauczyć ich pisma i języka chaldejskiego. Przełożony dworzan nadał im imiona babilońskie: „Danielowi Baltazar, Ananiaszowi Sydrach, Misaelowi Misach, a Azariaszowi Abdenago” (Dn 1,7). U Wujka Daniel i późniejszy król noszą więc to samo imię, Baltazar; przekłady z hebrajskiego odróżniają babilońskie imię proroka, Belteszassar, od imienia króla. Hebrajskie imię Daniel znaczy Bóg jest moim sędzią, a historia Zuzanny, w której młody Daniel wymierza sprawiedliwość dwóm niegodziwym sędziom, jakby je objaśnia.

Daniel przez całe życie służył królom Babilonu, a potem Medów i Persów. Nabuchodonozor „uczynił go książęciem nad wszystkimi prowincjami Babilonu” (Dn 2,48); za Dariusza Daniel „przewyższał wszystkich książąt i panów, bo duch Boży większy był w nim” (Dn 6,3); księga zaznacza, że „był Daniel aż do pierwszego roku Cyrusa króla” (Dn 1,21). Anioł nazywa go pięknym imieniem, po łacinie vir desideriorum: „Danielu, mężu pożądania” (Dn 10,11).

Jego rówieśnik, prorok Ezechiel, wymienia go już obok Noego i Hioba jako wzór sprawiedliwości: „Noe, Daniel i Job, ci sprawiedliwością wybawią dusze swe” (Ez 14,14). Kościół czci go jako świętego proroka Starego Testamentu.

Kto napisał Księgę Daniela?

Kościół przyjął tę księgę jako dzieło proroka Daniela. Od rozdziału 7 mówi on w pierwszej osobie: „ja, Daniel, byłem przestraszony tymi rzeczami” (Dn 7,15); „ja, Daniel, zrozumiałem w księgach liczbę lat” (Dn 9,2).

Rozstrzygające jest świadectwo samego Chrystusa: „Gdy więc ujrzycie brzydotę spustoszenia, która jest opowiedziana przez Daniela proroka, zalegającą miejsce święte, kto czyta niech rozumie” (Mt 24,15).

Pierwszy zaprzeczył autorstwu Daniela pogański filozof Porfiriusz w III wieku: w dwunastej księdze swego dzieła przeciw chrześcijanom twierdził, że księgę napisano za Antiocha Epifanesa, a proroctwa ułożono po fakcie. Św. Hieronim przytacza ten pogląd w przedmowie do swego komentarza do Daniela i go odpiera. Wielu współczesnych autorów podjęło tezę Porfiriusza; tradycja Kościoła stoi przy proroku.

Kiedy powstała Księga Daniela?

Daniel trafił do Babilonu po oblężeniu Jerozolimy, „roku trzeciego królestwa Joakima, króla judzkiego” (Dn 1,1), około 605 roku przed Chrystusem, a jeszcze „roku trzeciego Cyrusa, króla perskiego” (Dn 10,1), około 536 roku, otrzymywał objawienia. Według tradycji księga powstała więc w VI wieku przed Chrystusem, na wygnaniu lub tuż po nim; zwolennicy późnego datowania umieszczają ją około 165 roku, w czasie prześladowania Antiocha IV.

Księga ma tę osobliwość, że jest napisana w dwóch językach. Początek i rozdziały 8-12 są po hebrajsku; w rozdziale 2 „odpowiedzieli chaldejczycy królowi po syryjsku” (Dn 2,4), czyli po aramejsku, i tekst pozostaje w tym języku do końca rozdziału 7. Modlitwa Azariasza i pieśń trzech młodzieńców (Dn 3,24-90) oraz rozdziały 13 i 14 dotarły do nas po grecku: św. Hieronim przełożył je z wersji Teodocjona, którą Kościół od dawna czytał w tej księdze zamiast Septuaginty.

Rozdziały nie idą po kolei w czasie. Według dat samej księgi widzenia z rozdziałów 7 i 8, datowane na lata Baltazara, poprzedzają ucztę z rozdziału 5, a siedemdziesiąt tygodni z rozdziału 9 należy, jak lwia jama z rozdziału 6, do panowania Dariusza.

W szkołach czyta się Biblię Tysiąclecia. Jako Biblia katolicka ma ona również czternaście rozdziałów i części greckie, ale w kilku miejscach numeruje wersety według tekstu hebrajskiego: ostatni werset rozdziału 5 Wujka jest tam pierwszym wersetem rozdziału 6, przez co wersety rozdziału 6 mają numery wyższe o jeden (okna otwarte ku Jerozolimie to u Wujka 6,10).

O czym jest Księga Daniela? Streszczenie

Na dworze babilońskim (rozdziały 1-2)

W rozdziale 1 Nabuchodonozor każe wychowywać szlachetnych młodzieńców z Judy do służby na dworze. „Lecz Daniel postanowił w sercu swoim, żeby się nie kalać potrawami ze stołu królewskiego ani winem, które on pił” (Dn 1,8). Prosi dla siebie i towarzyszy o dziesięć dni jarzyn i wody, a po tym czasie „pokazały się ich twarze lepsze i pełniejsze niźli wszystkich młodzieńców, którzy jedli potrawy królewskie” (Dn 1,15).

W rozdziale 2 Bóg objawia Danielowi sen króla: wielki posąg, którego „głowa była ze złota co najlepszego, a piersi i ramiona ze srebra, brzuch zaś i biodra z miedzi” (Dn 2,32), golenie z żelaza, a stopy po części z żelaza, po części z gliny. Kamień odrywa się od góry „bez rąk” (Dn 2,34), kruszy posąg, a potem „stał się górą wielką i napełnił wszystką ziemię” (Dn 2,35). Metale to cztery następujące po sobie królestwa; kamień to królestwo, które wzbudzi Bóg, „królestwo, które się na wieki nie rozproszy” (Dn 2,44).

Piec ognisty i obłęd króla (rozdziały 3-4)

W rozdziale 3 trzej towarzysze Daniela odmawiają pokłonu złotemu posągowi „na wysokość sześćdziesiąt łokci” (Dn 3,1). Ich odpowiedź królowi należy do najpiękniejszych wyznań wiary Starego Testamentu: „Bo oto Bóg nasz, któremu służymy, może nas wyrwać z pieca ognia pałającego” (Dn 3,17), a jeśli nie zechce, „niech będzie wiadomo tobie, królu, że bogom twoim nie służymy” (Dn 3,18). Wrzuceni związani w środek pieca, chodzą wśród płomieni. Azariasz się modli (Dn 3,25), „a anioł Pański zstąpił z Azariaszem i z towarzyszami jego w piec” (Dn 3,49), i trzej młodzieńcy śpiewają hymn Benedicite: „Błogosławcie, wszystkie dzieła Pańskie, Panu” (Dn 3,57). Król widzi wtedy „czterech mężów rozwiązanych i chodzących wpośród ognia”, a „osoba czwartego podobna synowi Bożemu” (Dn 3,92).

W rozdziale 4 Daniel wykłada królowi sen o wielkim drzewie ściętym aż do pnia i daje mu radę: „grzechy twoje jałmużnami odkupuj, a nieprawości twe miłosierdziem nad ubogimi” (Dn 4,24). Nabuchodonozor jednak się pyszni: „Czy nie to jest Babilon wielki, który ja zbudowałem na dom królestwa w sile mocy mojej” (Dn 4,27); zostaje wypędzony spośród ludzi i „jadł trawę jak wół” (Dn 4,30), aż pozna, „że Najwyższy panuje nad królestwem ludzi, a komukolwiek zechce, daje je” (Dn 4,22). Gdy rozum mu wraca, błogosławi Najwyższego (Dn 4,31).

Uczta Baltazara i Daniel w lwiej jamie (rozdziały 5-6)

W rozdziale 5 król Baltazar pije z naczyń zabranych ze świątyni jerozolimskiej i nagle „ukazały się palce jakby ręki człowieczej, piszącej naprzeciw lichtarza na ścianie sali królewskiej” (Dn 5,5). Napis brzmi: „Mane, Tekel, Fares” (Dn 5,25), a Daniel go wykłada: „Mane: policzył Bóg królestwo twoje i kres mu położył. Tekel: zważony jesteś na wadze i znaleziono cię za lekkim. Fares: rozdzielone jest królestwo twoje i dano je Medom i Persom” (Dn 5,26-28). „Tejże nocy zabity został Baltazar, król chaldejski” (Dn 5,30).

Rozdział 6 to najbardziej znany epizod: Daniel w lwiej jamie. Zazdrośni dostojnicy wymuszają na Dariuszu dekret, że kto przez trzydzieści dni zaniesie prośbę „do jakiegokolwiek boga albo człowieka oprócz do ciebie, królu, był wrzucony do lwiej jamy” (Dn 6,7). Daniel wraca do domu i „otworzywszy okna na sali swej w stronę Jeruzalem, trzy razy na dzień klękał na kolana swoje i chwalił i wyznawał przed Bogiem swoim” (Dn 6,10). Wrzucony do jamy, słyszy, jak zamyka się ją kamieniem, który król „zapieczętował sygnetem swoim” (Dn 6,17). O świcie odpowiada strapionemu królowi: „Bóg mój posłał anioła swego i zamknął paszczęki lwom, i nie zaszkodziły mi” (Dn 6,22).

Widzenia: cztery bestie, baran i kozioł, siedemdziesiąt tygodni (rozdziały 7-9)

W rozdziale 7 „cztery bestie wielkie występowały z morza” (Dn 7,3): lwica ze skrzydłami orła, niedźwiedź, pantera o czterech głowach i czwarta, „straszna i dziwna, a bardzo mocna” (Dn 7,7), o dziesięciu rogach, spośród których wyrasta mały róg, a w nim oczy jakby człowiecze i „usta mówiące wielkie rzeczy” (Dn 7,8). Wtedy „Starowieczny usiadł” na tronie (Dn 7,9), „a oto z obłokami niebieskimi jakby syn człowieczy przychodził” (Dn 7,13) i otrzymuje królestwo: „władza jego władza wieczna, która nie będzie odjęta” (Dn 7,14). Sam anioł tłumaczy: „Te cztery bestie wielkie są to cztery królestwa, które powstaną z ziemi” (Dn 7,17).

W rozdziale 8 baran zostaje powalony przez kozła, a anioł Gabriel, wymieniony tu po raz pierwszy w Piśmie (Dn 8,16), objaśnia widzenie: „Baran, którego widziałeś mającego rogi, jest to król medyjski i perski. A kozioł kóz jest to król grecki” (Dn 8,20-21). W rozdziale 9 Daniel, rozważając siedemdziesiąt lat wygnania zapowiedziane przez Jeremiasza, modli się „w postach, w worze i w popiele” (Dn 9,3). Gabriel przynosi mu proroctwo siedemdziesięciu tygodni, po których „był namaszczony święty świętych” (Dn 9,24), i zapowiada: „po tygodniach sześćdziesięciu dwóch będzie zabity Chrystus” (Dn 9,26).

Ostatnie widzenie (rozdziały 10-12)

Po trzech tygodniach postu Daniel widzi nad Tygrysem męża, a był to „mąż jeden obleczony w płócienne szaty” (Dn 10,5), który mówi mu o walce aniołów i o tym, że „Michał, jeden z książąt przedniejszych, przyszedł mi na pomoc” (Dn 10,13). Rozdział 11 zapowiada wojny królów Południa i Północy, aż do czasu, gdy prześladowcy „odejmą ustawiczną ofiarę, a dadzą obrzydłość na spustoszenie” (Dn 11,31). Rozdział 12 sięga końca czasów: „A w owym czasie powstanie Michał, książę wielki, który trzyma z synami ludu twego” (Dn 12,1), a „wielu tych, którzy śpią w prochu ziemi, ocuci się, jedni do żywota wiecznego, a drudzy na hańbę” (Dn 12,2).

Zuzanna, Bel i smok (rozdziały 13-14)

W rozdziale 13 dwaj starcy, sędziowie ludu, pożądają cnotliwej Zuzanny, o której księga mówi, że Joakim pojął ją za żonę, „bardzo piękną i bojącą się Boga” (Dn 13,2). Odtrąceni, oskarżają ją o cudzołóstwo. Ona zaś odpowiedziała im: „Ale mi lepiej bez uczynku wpaść w ręce wasze, niźli zgrzeszyć przed obliczem Pańskim” (Dn 13,23). Gdy wiodą ją na śmierć, Pan „wzbudził […] ducha świętego w młodym człowieku, któremu było na imię Daniel” (Dn 13,45). Daniel przesłuchuje starców osobno: jeden mówi, że widział ich „Pod mastyksowym” drzewem (Dn 13,54), drugi, że „Pod dębem” (Dn 13,58), i kłamstwo wychodzi na jaw.

W rozdziale 14 Daniel nie chce czcić bożka Bela: „Gdyż nie czczę bałwanów ręką uczynionych, ale Boga żyjącego, który stworzył niebo i ziemię” (Dn 14,4). Popiołem rozsypanym na posadzce demaskuje kapłanów, którzy nocą zjadali ofiary, zabija smoka, a rozgniewany tłum wymusza na królu, by wrzucono go do jamy, gdzie „było siedem lwów” (Dn 14,31). Anioł przynosi tam z Judei proroka Habakuka z obiadem przygotowanym dla żeńców, a Daniel woła: „Wspomniałeś na mnie, Boże, a nie opuściłeś tych, którzy cię miłują” (Dn 14,37). Czy ten Habakuk jest autorem Księgi Habakuka, komentatorzy nie są zgodni.

Plan Księgi Daniela

1. Daniel i jego towarzysze na dworze Nabuchodonozora; próba dziesięciu dni (rozdz. 1).
2. Sen o posągu z czterech metali i kamieniu oderwanym od góry (rozdz. 2).
3. Złoty posąg, trzej młodzieńcy w piecu ognistym, modlitwa Azariasza i hymn Benedicite (rozdz. 3).
4. Sen o drzewie i obłęd Nabuchodonozora (rozdz. 4).
5. Uczta Baltazara i napis na ścianie (rozdz. 5).
6. Dekret Dariusza, Daniel w lwiej jamie (rozdz. 6).
7. Widzenie czterech bestii i Syna Człowieczego (rozdz. 7).
8. Baran i kozioł (rozdz. 8).
9. Modlitwa Daniela i siedemdziesiąt tygodni (rozdz. 9).
10. Ostatnie widzenie: królowie Północy i Południa, Michał, zmartwychwstanie (rozdz. 10-12).
11. Zuzanna ocalona przez młodego Daniela (rozdz. 13).
12. Bel, smok i druga lwia jama (rozdz. 14).

Interpretacja: tematy i lektura katolicka

Bóg panuje nad królestwami ludzi

Lekcja dana Nabuchodonozorowi jest refrenem całej księgi: Najwyższy panuje nad królestwem ludzi i daje je, komu chce. Wyznaje to sam król: „królestwo jego jest królestwem wiecznym i władza jego z pokolenia w pokolenie” (Dn 3,100). Imperia są wielkie, groźne i przemijające; nie przemija tylko królestwo Boże.

Wierność w próbie

Daniel i jego towarzysze lojalnie służą pogańskiemu państwu, ale odmawiają pokarmu zakazanego przez Prawo, pokłonu bożkowi i rezygnacji z modlitwy. List do Hebrajczyków chwali tych, którzy przez wiarę „zawarli lwie paszczęki, zagasili napór ognia” (Hbr 11,33-34). Wrogowie Daniela sami przyznają, że nie znajdą na niego żadnej winy, „chyba może w zakonie Boga jego” (Dn 6,5): to najpiękniejsza pochwała urzędnika i wierzącego zarazem.

Chrystus i Jego królestwo

Św. Hieronim w swoim komentarzu widzi w czterech metalach posągu Babilon, Medów i Persów, królestwo Aleksandra i Rzym, a w kamieniu oderwanym od góry „bez rąk” (Dn 2,45) Chrystusa, narodzonego z Dziewicy bez udziału męża, którego królestwo, Kościół, napełnia całą ziemię. Syn Człowieczy przychodzący na obłokach to tytuł, który Pan Jezus przypisuje sobie przed Kajfaszem: „ujrzycie Syna Człowieczego, siedzącego po prawicy mocy Bożej, i przychodzącego w obłokach niebieskich” (Mt 26,64). Liturgia święta Chrystusa Króla śpiewa w Alleluja słowa z Dn 7,14 o władzy wiecznej, która nie będzie odjęta.

Siedemdziesiąt tygodni Daniela

Proroctwo siedemdziesięciu tygodni większość Ojców i komentatorów katolickich czytała jako wyliczoną zapowiedź przyjścia i śmierci Mesjasza: siedemdziesiąt tygodni lat, czyli czterysta dziewięćdziesiąt lat, liczonych „od wyjścia słowa, aby znowu było zbudowane Jeruzalem, aż do Chrystusa wodza” (Dn 9,25). Tekst Wulgaty, który Wujek wiernie oddaje, brzmi uderzająco jasno: „będzie zabity Chrystus”. Szczegółowe obliczenia różnią się zależnie od przyjętego punktu wyjścia i nie należy ich podawać jako pewnych; Kościół zawsze jednak widział w tej stronie proroctwo o Chrystusie i o końcu ofiar Starego Przymierza: „w połowie tygodnia ustanie ofiara bita i chlebna” (Dn 9,27).

Antychryst i koniec czasów

Mały róg z rozdziału 7 i prześladowca z rozdziału 11 oznaczają najpierw Antiocha Epifanesa, który w II wieku przed Chrystusem zbezcześcił świątynię; ale Ojcowie, za św. Hieronimem, widzą w nich także figurę Antychrysta ostatnich czasów, który „będzie mówił słowa przeciw Wysokiemu i świętych Najwyższego skruszy” (Dn 7,25). Te same obrazy powracają w Apokalipsie św. Jana. Rozdział 12 jest wreszcie najjaśniejszym proroctwem Starego Testamentu o zmartwychwstaniu ciał i o Sądzie Ostatecznym, który rozdzieli zbudzonych do żywota wiecznego i zbudzonych na hańbę.

Archaniołowie Gabriel i Michał

Daniel jest pierwszym prorokiem, który zna imiona aniołów. Gabriel, który wykłada mu widzenia, zostanie posłany do Nazaretu z nowiną o Wcieleniu: „posłany został od Boga Anioł Gabriel do miasta galilejskiego, któremu imię Nazaret” (Łk 1,26). Michał, „książę wielki, który trzyma z synami ludu twego”, stał się dla Kościoła obrońcą ludu Bożego. Zobacz nasze artykuły o archaniołach i o św. Michale Archaniele.

Figury Chrystusa i Kościoła

Czwarta postać w piecu, „podobna synowi Bożemu”, pokazuje Boga obecnego przy swoich sługach w ogniu próby. Daniel w jamie zamkniętej kamieniem i zapieczętowanej, odnaleziony żywy o świcie, zapowiada grób Chrystusa, który strażnicy „obwarowali […] zapieczętowawszy kamień” (Mt 27,66). Św. Hipolit Rzymski, autor najstarszego zachowanego chrześcijańskiego komentarza do księgi Pisma Świętego, widzi w oczernionej i ocalonej Zuzannie figurę Kościoła.

Najważniejsze wersety Księgi Daniela

• Dn 1,12: „Doświadcz nas proszę cię, sług twoich, przez dziesięć dni i niech nam dają jarzyny do jedzenia i wodę do picia” (Dn 1,12).
• Dn 2,44: „wzbudzi Bóg niebieski królestwo, które się na wieki nie rozproszy” (Dn 2,44).
• Dn 3,39: „z umysłem skruszonym i z duchem upokorzonym niech będziemy przyjęci” (Dn 3,39), słowa modlitwy Azariasza, które kapłan powtarza przy ofiarowaniu we Mszy: In spiritu humilitatis et in animo contrito suscipiamur a te, Domine.
• Dn 3,57: „Błogosławcie, wszystkie dzieła Pańskie, Panu, chwalcie i wywyższajcie go na wieki!” (Dn 3,57), początek Benedicite.
• Dn 5,27: „zważony jesteś na wadze i znaleziono cię za lekkim” (Dn 5,27).
• Dn 7,13: „z obłokami niebieskimi jakby syn człowieczy przychodził” (Dn 7,13).
• Dn 9,18: „nie ze względu na sprawiedliwości nasze składamy modlitwę przed obliczem twoim, ale na litości twoje mnogie” (Dn 9,18).
• Dn 12,3: „a którzy ku sprawiedliwości wprawiają wielu, jak gwiazdy na wieki wieczne” (Dn 12,3).

Księga Daniela w kanonie i w liturgii

W katolickim Starym Testamencie Daniel jest czwartym z proroków większych. Biblia hebrajska umieszcza go natomiast wśród „Pism”, a nie wśród Proroków.

Modlitwa Azariasza i pieśń trzech młodzieńców (Dn 3,24-90), historia Zuzanny (rozdz. 13) oraz opowieść o Belu i smoku (rozdz. 14) są deuterokanoniczne. Św. Hieronim nie znalazł ich w hebrajskim tekście swoich czasów i zaznacza to, ale je przełożył, a Kościół czytał je w liturgii od pierwszych wieków. Sobór Trydencki na IV sesji (8 kwietnia 1546) orzekł, że księgi święte należy przyjmować w całości, ze wszystkimi ich częściami, tak jak czyta się je w Kościele i jak są w dawnej Wulgacie. Biblie protestanckie zachowują tylko tekst hebrajski i aramejski w dwunastu rozdziałach, a resztę odsyłają do „apokryfów”.

W liturgii z 1962 roku Daniel jest bardzo obecny:

• Benedicite (Dn 3,57-88 i 56) jest kantykiem Laudesów w niedziele i święta, a kapłan odmawia go w dziękczynieniu po Mszy; w niedziele od Siedemdziesiątnicy (Septuagesima) do Niedzieli Palmowej Laudesy mają zamiast niego kantyk Benedictus es (Dn 3,52-57);
• w każdą sobotę Suchych Dni piąta lekcja Mszy to Dn 3,47-51, anioł w piecu ognistym, po której następuje hymn Benedictus es, Domine, Deus patrum nostrorum;
• graduał Niedzieli Trójcy Przenajświętszej, Benedictus es, Domine, qui intueris abyssos, jest wzięty z Dn 3,55-56;
• modlitwa Daniela (Dn 9,15-19) jest lekcją poniedziałku po drugiej niedzieli Wielkiego Postu, historia Zuzanny (Dn 13) soboty po trzeciej niedzieli, Daniel w lwiej jamie (Dn 14,27-42) wtorku, a modlitwa Azariasza (Dn 3) czwartku tygodnia Męki Pańskiej; introit tego czwartku, Omnia quae fecisti nobis, Domine (Dn 3,31), jest też introitem XX niedzieli po Zesłaniu Ducha Świętego;
• ofertorium VII niedzieli po Zesłaniu Ducha Świętego, Sicut in holocaustis, pochodzi z Dn 3,40, a ofertorium XVII niedzieli, Oravi Deum meum ego Daniel, z modlitwy Daniela (Dn 9,17-19);
• 24 marca, w święto św. Gabriela Archanioła, lekcją jest Dn 9,21-26, a antyfona na Komunię Benedicite, omnes Angeli Domini (Dn 3,58) wraca w święta św. Michała (29 września) i Aniołów Stróżów (2 października);
• w ostatnią niedzielę po Zesłaniu Ducha Świętego Ewangelia (Mt 24,15-35) zaczyna się od słów „Gdy więc ujrzycie brzydotę spustoszenia, która jest opowiedziana przez Daniela proroka”;
• w Brewiarzu Księgę Daniela czyta się w Jutrzni w listopadzie, po Ezechielu, a przed prorokami mniejszymi.

Te dni wskaże ci kalendarz liturgiczny, a kantyki i czytania dnia znajdziesz w Brewiarzu.

Jak czytać Księgę Daniela?

Przeczytaj jednym tchem pierwsze sześć rozdziałów: to opowiadania i to one pokazują, kim jest Daniel. Widzenia z rozdziałów 7-12 bierz potem po jednym dziennie, mając pod ręką I Księgę Machabejską, która opowiada o prześladowaniu za Antiocha Epifanesa, tle rozdziałów 8 i 11. Nie próbuj rozszyfrować każdej liczby: sam Daniel usłyszał, że „zawarte są i zapieczętowane słowa aż do zamierzonego czasu” (Dn 12,9).

Módl się na głos Benedicite, jak Kościół w niedzielny poranek, a historie Zuzanny i Daniela w lwiej jamie czytaj jako lekcje ufności. Modlitwa z rozdziału 9 jest gotowym wzorem wyznania grzechów za siebie i za swój naród.

Często zadawane pytania

Kto napisał Księgę Daniela?

Tradycja przypisuje ją prorokowi Danielowi, młodemu Żydowi z możnego rodu uprowadzonemu do Babilonu, który od rozdziału 7 mówi w pierwszej osobie. Pan Jezus mówi u św. Mateusza o brzydocie spustoszenia zapowiedzianej przez Daniela proroka, a św. Hieronim bronił jego autorstwa przed poganinem Porfiriuszem. Wielu współczesnych autorów przypisuje księgę anonimowemu pisarzowi z II wieku przed Chrystusem; Kościół nie przyjął tego poglądu.

Ile rozdziałów ma Księga Daniela?

Czternaście w Wulgacie, u Wujka i w Bibliach katolickich, także w Biblii Tysiąclecia. Biblie protestanckie liczą dwanaście, bo pomijają części zachowane po grecku (Dn 3,24-90 oraz rozdziały 13-14); dlatego rozdział 3 Wujka ma aż sto wersetów.

Kto został wrzucony do pieca ognistego?

Trzej towarzysze Daniela: Ananiasz, Misael i Azariasz, którym na dworze nadano imiona Sydrach, Misach i Abdenago. Odmówili pokłonu złotemu posągowi Nabuchodonozora i zostali wrzuceni związani do rozpalonego pieca, lecz anioł Pański zstąpił do nich i ogień ich nie dotknął. W piecu wyśpiewali hymn Benedicite.

Co znaczy „Mane, Tekel, Fares”?

To słowa napisane przez tajemniczą rękę na ścianie sali, w której ucztował król Baltazar. Daniel wyłożył je tak: Bóg policzył dni twego królestwa i położył mu kres; zważono cię na wadze i okazałeś się za lekki; twoje królestwo zostało podzielone i oddane Medom i Persom. Tej samej nocy król zginął.

Gdzie Księga Daniela mówi o Mesjaszu?

Przede wszystkim w rozdziale 7, gdzie „jakby syn człowieczy” przychodzi na obłokach i otrzymuje wieczne królestwo, oraz w rozdziale 9, w proroctwie siedemdziesięciu tygodni, które liczy czas „aż do Chrystusa wodza” i o tym, że „będzie zabity Chrystus”. Także kamień z rozdziału 2, który staje się górą i napełnia ziemię, Ojcowie odnosili do Chrystusa i Jego Kościoła.

Czym jest modlitwa Daniela?

To pokorne wyznanie grzechów całego ludu i prośba o miłosierdzie z rozdziału 9 (Dn 9,4-19). Daniel modli się w poście, w worze i w popiele, nie powołując się na własne zasługi: „nie ze względu na sprawiedliwości nasze składamy modlitwę przed obliczem twoim, ale na litości twoje mnogie”. Mszał czyta ją w drugim tygodniu Wielkiego Postu.

Czym jest post Daniela?

Księga mówi o dwóch postach proroka. W rozdziale 1 Daniel i jego towarzysze przez dziesięć dni jedzą tylko jarzyny i piją wodę, by nie kalać się potrawami ze stołu pogańskiego króla. W rozdziale 10 Daniel przez trzy tygodnie nie je chleba pożądanego, mięsa ani wina. W obu wypadkach post jest aktem wierności i modlitwy, a nie dietą.