Księga Ozeasza

Księga Ozeasza jest pierwszą z dwunastu ksiąg proroków mniejszych. Stoi zaraz po Księdze Daniela, a przed Księgą Joela. Imię proroka, po hebrajsku Hoszea, znaczy zbawienie: tak samo nazywał się pierwotnie Jozue, któremu Mojżesz zmienił imię, jak notuje Księga Liczb: „a Ozeasza, syna Nuna, nazwał Jozuem” (Lb 13,17). Pochodzi ono od tego samego rdzenia co imię Jezus. W czternastu gęstych rozdziałach Bóg mówi do swego ludu jak zdradzony mąż, który nie potrafi przestać kochać. Księgę cytują Pan Jezus, św. Mateusz, św. Paweł i św. Piotr, a liturgia rzymska czyta ją w Wielki Piątek.

Kim był prorok Ozeasz?

Księga przedstawia go w pierwszym wersecie: „Słowo Pańskie, które się stało do Ozeasza, syna Beerego, za dni Ozjasza, Joatana, Achaza, Ezechiasza, królów judzkich, i za dni Jeroboama, syna Joasa, króla izraelskiego” (Oz 1,1). O jego życiu wiemy tylko to, co mówi sama księga. Należał do królestwa północnego, królestwa dziesięciu pokoleń ze stolicą w Samarii, i mówi o nim od środka: nazywa jego władcę naszym królem i opisuje dwór samaryjski okiem świadka: „Dzień to króla naszego, poczęli książęta szaleć od wina” (Oz 7,5). Juda pojawia się w księdze tylko mimochodem, dla porównania. Starożytna tradycja, zebrana w tak zwanych Żywotach proroków, wywodzi go z pokolenia Issachara; nie da się tego sprawdzić.

Najważniejsze, co o nim wiemy, to jego małżeństwo. Bóg każe mu pojąć Gomer, kobietę niewierną, i mieć z nią dzieci, którym nadaje imiona-proroctwa. Własne zranione życie rodzinne proroka staje się w ten sposób kazaniem: Ozeasz uczy o wierności Boga nie z książek, lecz z tego, co sam przeżył.

Nie należy go mylić z Ozeaszem, synem Eli, ostatnim królem Izraela, za którego panowania padła Samaria: obu mężczyzn łączy tylko imię. Kościół czci proroka Ozeasza jako świętego Starego Testamentu.

Kto napisał Księgę Ozeasza?

Kościół zawsze przyjmował tę księgę jako dzieło proroka, którego imię nosi, i pod tym imieniem cytuje ją Nowy Testament. Św. Paweł pisze do Rzymian: „jak mówi u Ozeasza: «Nazwę nie mój lud ludem moim»” (Rz 9,25). Niektórzy współcześni krytycy przypisują późniejszym rękom zawarte w księdze obietnice zbawienia. Wystarczy spokojnie zauważyć, że fragmenty te mają styl Ozeasza i są konieczne dla jego orędzia: bez nich groźba straciłaby sens, bo całe przepowiadanie proroka zmierza do powrotu Izraela do Boga.

Kiedy powstała Księga Ozeasza?

Ozeasz prorokował w VIII wieku przed Chrystusem. Pierwszy werset umieszcza jego posługę za Jeroboama II, króla Izraela, o którym IV Księga Królewska (2 Księga Królewska) mówi, że „został królem Jeroboam, syn Joasa, króla izraelskiego, w Samarii na czterdzieści jeden lat” (2 Krl 14,23), oraz za królów judzkich od Ozjasza do Ezechiasza. Obejmuje to mniej więcej drugą połowę stulecia. Ozeasz jest więc młodszym rówieśnikiem Amosa, który także głosił na Północy, a rówieśnikiem Izajasza i Micheasza, którzy przemawiali w Jerozolimie.

Były to ostatnie dziesięciolecia królestwa Izraela. Za Jeroboama II kraj był zamożny i pełen ołtarzy, ale jego kult był skażony, odkąd Jeroboam I postawił złote cielce w Betel i w Dan, a obok nich wkradł się kult Baala. Po śmierci Jeroboama II królowie zmieniali się we krwi, a dwór szukał oparcia raz w Egipcie, raz w Asyrii; Ozeasz porównuje go do gołębicy: „I stał się Efraim jak gołębica zwiedziona, nie mająca serca: Egiptu przyzywali, do Asyryjczyków szli” (Oz 7,11). Zapowiedziany koniec przyszedł około 722-721 roku przed Chrystusem: „A dziewiątego roku Ozeasza zdobył król asyryjski Samarię i przeniósł Izraela do Asyryjczyków” (2 Krl 17,6).

O czym jest Księga Ozeasza? Streszczenie

Księga mówi o przymierzu Boga z Izraelem, opisanym jako małżeństwo. Izrael pobiegł za Baalem i zaufał Egiptowi i Asyrii; Bóg grozi mu wygnaniem, ale nie godzi się go porzucić i obiecuje przyjąć go z powrotem na zawsze. Księga dzieli się na dwie nierówne części: małżeństwo proroka w rozdziałach 1-3 i wyrocznie przeciw Izraelowi w rozdziałach 4-14.

Małżeństwo proroka i troje dzieci (rozdziały 1-3)

Bóg rozkazuje Ozeaszowi: „Idź, pojmij sobie żonę wszetecznicę, a spłódź sobie synów wszetecznych; bo cudzołożąc cudzołożyć będzie ziemia od Pana” (Oz 1,2). Prorok „pojął Gomer, córkę Debelaima” (Oz 1,3), a imiona trojga dzieci stają się proroctwami. Pierwszy syn ma na imię Jezrahel, bo, jak mówi Pan, „jeszcze trochę, a nawiedzę krew Jezrahela nad domem Jehu” (Oz 1,4), czyli pomści krew przelaną przez Jehu w dolinie o tej nazwie. Córka otrzymuje imię „Bez miłosierdzia” (Oz 1,6), drugi syn „Nie lud mój” (Oz 1,9). Ale wyrok od razu obraca się w obietnicę: „na miejscu, gdzie im powiedzą: «Nie lud mój wy», będą im mówić: «Synowie Boga żyjącego»” (Oz 1,10).

Rozdział 2 to proces wytoczony niewiernej żonie. Mówiła ona: „Pójdę za miłośnikami moimi, którzy mi dają chleb i wodę moją” (Oz 2,5), nie wiedząc, choć Pan mówi, „że ja jej dałem zboże i wino i oliwę” (Oz 2,8). Bóg zagrodzi jej drogę cierniem, a potem odzyska ją na nowo: „Przeto oto ja przynęcę ją i zawiodę ją na puszczę, i będę mówił do serca jej” (Oz 2,14).

To werset, który wielu zna z Biblii Tysiąclecia jako Oz 2,16, będę mówił do jej serca. Rozdział kończy się zaślubinami: „I poślubię cię sobie na wieki” (Oz 2,19). W rozdziale 3 prorok wykupuje kobietę cudzołożną „za piętnaście srebrników” (Oz 3,2) i nakazuje jej długie oczekiwanie: to znak, że Izrael długo będzie „bez króla i bez książęcia, i bez ofiary, i bez ołtarza” (Oz 3,4), zanim wróci i będzie szukał „Pana, Boga swego, i Dawida, króla swego” (Oz 3,5).

Nie ma znajomości Boga na ziemi (rozdziały 4-7)

Wyrocznie otwiera akt oskarżenia: „nie ma prawdy i nie ma miłosierdzia i nie ma znajomości Boga na ziemi” (Oz 4,1). Pierwsi odpowiadają kapłani: „Umilknął lud mój, gdyż nie miał umiejętności” (Oz 4,6), a wyrok spada na wszystkich: „I będzie jak lud, tak kapłan” (Oz 4,9). W rozdziale 5 chory Efraim idzie po lekarstwo do Asyrii, lecz król asyryjski „nie będzie mógł uleczyć was” (Oz 5,13), a Bóg odchodzi na swoje miejsce, „aż ustaniecie i szukać będziecie oblicza mego” (Oz 5,15).

Rozdział 6 zaczyna się nadzieją ludu: „W utrapieniu swym rano wstaną do mnie: «Pójdźcie, a nawróćmy się do Pana»” (Oz 6,1). Bóg ocenia to nawrócenie jako przelotne: „Miłosierdzie wasze jako obłok poranny i jak rosa rano przemijająca” (Oz 6,4), i wypowiada słowo, które podejmie Chrystus: „Bo miłosierdzia żądałem, a nie ofiary, i znajomości Boga więcej niż całopalenia” (Oz 6,6). Rozdział 7 opisuje dwór rozpalony spiskami, a Efraim „stał się podpłomykiem, którego nie przewracają” (Oz 7,8): placek przypalony z jednej strony, a surowy z drugiej.

Siać wiatr (rozdziały 8-10)

W rozdziale 8 Izrael sam ustanawia sobie królów: „Oni królowali, ale beze mnie” (Oz 8,4), i robi bożki ze srebra i złota, ale „w pajęcze siatki obróci się cielec samaryjski” (Oz 8,6), bo „wiatr siać będą, a wicher pożną” (Oz 8,7). Rozdział 9 zapowiada wygnanie i koniec świąt: synowie Efraima „będą tułaczami między narodami” (Oz 9,17). W rozdziale 10 Izrael jest „winnym drzewem gałęzistym” (Oz 10,1), które mnożyło ołtarze; jego cielec zostanie zabrany do Asyrii, a lud powie górom: „Przykryjcie nas!”, a pagórkom: „Upadnijcie na nas!” (Oz 10,8). Ten sam rozdział zachowuje jednak wezwanie: „Siejcie sobie ku sprawiedliwości, a żniwa wedle miary miłosierdzia” (Oz 10,12).

Miłość, która się nie poddaje (rozdziały 11-13)

Rozdział 11 należy do najczulszych stron u proroków. Bóg wspomina dzieciństwo Izraela: „Ponieważ Izrael był dzieckiem, i umiłowałem go i z Egiptu wezwałem syna mego” (Oz 11,1). Nosił go na ramionach i prowadził „powrozami Adamowymi […] więzami miłości” (Oz 11,4). Niewdzięczny syn zasługiwałby na los Adamy i Seboim, zniszczonych razem z Sodomą, ale Bóg woła: „Obróciło się we mnie serce moje, zaraz wzruszyła się żałość moja” (Oz 11,8), i kończy: „gdyż ja Bóg, a nie człowiek, wpośród ciebie Święty” (Oz 11,9).

Rozdział 12 przypomina Jakuba, który zmagał się z aniołem i „płakał i prosił go” (Oz 12,4); jego synowie mają uczynić to samo: „A ty nawrócisz się do Boga twego; miłosierdzia i sądu przestrzegaj, a miej nadzieję w Bogu twoim zawsze!” (Oz 12,6). Rozdział 13 wydaje ostateczny wyrok na Efraima: „Zatracenie twoje, Izraelu; tylko we mnie ratunek twój” (Oz 13,9), po czym wybucha obietnicą: „Z ręki śmierci wybawię ich, od śmierci wykupię ich. Będę śmiercią twoją, o śmierci, ukąszeniem twoim będę, o otchłani!” (Oz 13,14).

Nawróć się, Izraelu (rozdział 14)

Rozdział 14 otwiera zapowiedź upadku Samarii, a potem wielkie wezwanie: „Nawróć się, Izraelu, do Pana, Boga swego, boś upadł w nieprawości twojej” (Oz 14,2). Prorok wkłada ludowi w usta słowa pokutnika: „Weźmijcie z sobą słowa, a nawróćcie się do Pana i mówcie mu” (Oz 14,3): „Wszystką nieprawość odejmij, przyjmij dobro” (Oz 14,3). Bóg odpowiada: „Zleczę rany ich, umiłuję ich dobrowolnie” (Oz 14,5), i jeszcze: „Będę jak rosa, Izrael zakwitnie jak lilia” (Oz 14,6). Ostatni werset pieczętuje całą księgę: „Bo proste są drogi Pańskie i sprawiedliwi będą nimi chodzili, a przestępcy poupadają na nich” (Oz 14,10).

Plan Księgi Ozeasza

1. Małżeństwo proroka z Gomer i imiona trojga dzieci (rozdz. 1).
2. Proces niewiernej żony i nowe zaślubiny (rozdz. 2).
3. Wykupienie cudzołożnej kobiety i długie oczekiwanie (rozdz. 3).
4. Oskarżenie ludu i kapłanów: brak znajomości Boga (rozdz. 4-5).
5. Przelotne nawrócenie; „miłosierdzia żądałem, a nie ofiary” (rozdz. 6).
6. Spiski na dworze i sojusze z Egiptem i Asyrią (rozdz. 7-8).
7. Zapowiedź wygnania; Izrael jako winorośl i cielec samaryjski (rozdz. 9-10).
8. Miłość Ojca do syna wywiedzionego z Egiptu (rozdz. 11).
9. Przypomnienie Jakuba i ostateczny wyrok na Efraima (rozdz. 12-13).
10. Wezwanie do nawrócenia i obietnica uzdrowienia (rozdz. 14).

Gomer i małżeństwo Ozeasza: jak je rozumieć?

Prawdziwe małżeństwo czy przypowieść?

Czy Bóg naprawdę kazał prorokowi poślubić kobietę rozwiązłą? Ojcowie odpowiadali na dwa sposoby. Św. Ireneusz i św. Augustyn uważali, że chodzi o prawdziwe małżeństwo: prorok, biorąc tę kobietę za żonę, wyprowadzał ją z grzechu i sam stawał się znakiem tajemnicy. Św. Hieronim w swoim komentarzu zatrzymuje się przede wszystkim na sensie przenośnym, a inni wykładowcy widzieli w tych rozdziałach raczej przypowieść przeżytą w widzeniu niż rzeczywiste małżeństwo. W obu wypadkach sens nauki jest ten sam: postępowanie Ozeasza jest proroctwem w czynie, jak gesty Jeremiasza czy Ezechiela, i pokazuje, co Bóg czyni dla swego ludu.

Lektura katolicka: Chrystus i Kościół

Ozeasz jest pierwszym prorokiem, który w pełni rozwija obraz przymierza jako małżeństwa. Opiewa je Pieśń nad pieśniami, a św. Paweł daje do niego klucz: „Jest to wielka tajemnica, a ja mówię w Chrystusie i w kościele” (Ef 5,32). Szczytem jest obietnica z rozdziału 2: „I poślubię cię sobie na wieki, a poślubię cię sobie w sprawiedliwości i w sądzie, i w miłosierdziu, i w litościach” (Oz 2,19). Tradycja czyta tu zaślubiny Chrystusa z Kościołem, których żadna niewierność nie zerwie, i wzór małżeństwa chrześcijańskiego, jednego, wiernego i nierozerwalnego, o którym mówi nasz artykuł o sakramencie małżeństwa.

Ojcowie czytali obietnice księgi jako zapowiedzi Chrystusa. Św. Augustyn, który poświęca Ozeaszowi rozdział Państwa Bożego (księga XVIII, rozdział 28), ostrzega najpierw, że tego proroka tym trudniej zgłębić, im głębiej mówi: Osee propheta quanto profundius quidem loquitur, tanto operosius penetratur. Słowa o synach Boga żyjącego odnosi do powołania pogan, tak jak św. Paweł: „tam ich nazywać będą synami Boga żywego” (Rz 9,26), i jak św. Piotr, piszący do chrześcijan z pogaństwa: „Wy, którzyście kiedyś byli «nie ludem», a teraz ludem bożym” (1 P 2,10). Augustyn widzi w głowie jednej z Oz 1,11 Chrystusa, który jednoczy w sobie Żydów i pogan, w Dawidzie, królu swoim Syna Dawida, a w dniu trzecim z Oz 6,3 Zmartwychwstanie.

Ostatni rozdział jest wreszcie wielkim proroctwem nawrócenia. Słowa, które Bóg wkłada w usta grzesznika, i odpowiedź, jaką mu daje, zapowiadają to, co Kościół spełnia codziennie w spowiedzi: kto wraca ze słowami skruchy, zostaje przyjęty, uzdrowiony i umiłowany „dobrowolnie”, za darmo.

Najważniejsze wersety Księgi Ozeasza

• Oz 6,6: „Bo miłosierdzia żądałem, a nie ofiary”. Pan Jezus przytacza te słowa dwa razy: faryzeuszom zgorszonym, że jada z grzesznikami, „uczcie się, co znaczy: «Miłosierdzia chcę, a nie ofiary»” (Mt 9,13), i tym, którzy oskarżali Jego uczniów w szabat (Mt 12,7). Bóg nie odrzuca ofiary, którą sam nakazał, lecz ofiarę składaną bez miłości.
• Oz 6,3: „Ożywi nas po dwu dniach, dnia trzeciego wzbudzi nas, i żyć będziemy przed obliczem jego” (Oz 6,3). Ojcowie rozpoznali w tym zmartwychwstanie Chrystusa trzeciego dnia, rękojmię naszego.
• Oz 11,1: „z Egiptu wezwałem syna mego”. Św. Mateusz widzi te słowa wypełnione, gdy Dziecię Jezus wraca z Egiptu: „aby się spełniło, co było powiedziane od Pana przez proroka mówiącego: «Z Egiptu wezwałem Syna mojego»” (Mt 2,15). Wyjście Izraela z Egiptu było figurą wyjścia prawdziwego Syna.
• Oz 13,14: „Będę śmiercią twoją, o śmierci, ukąszeniem twoim będę, o otchłani!”. Św. Paweł podejmuje ten okrzyk w wielkim rozdziale o zmartwychwstaniu ciał: „Gdzież jest zwycięstwo twe, o śmierci? Gdzież jest, śmierci, oścień twój?” (1 Kor 15,55). Po łacinie O mors, ero mors tua: tak brzmi antyfona, którą Kościół śpiewa w Laudesach Wielkiej Soboty, gdy Pan spoczywa w grobie.
• Oz 10,8: „i powiedzą górom: «Przykryjcie nas!» a pagórkom: «Upadnijcie na nas!»”. Pan Jezus podejmuje te słowa na drodze krzyżowej, zwracając się do córek jerozolimskich: „Wtedy poczną mówić górom: Padnijcie na nas, a pagórkom: Przykryjcie nas” (Łk 23,30).
• Oz 8,7: „wiatr siać będą, a wicher pożną”, skąd polskie przysłowie kto sieje wiatr, zbiera burzę.
• Oz 2,14: „zawiodę ją na puszczę, i będę mówił do serca jej”, werset drogi autorom duchowym, którzy słyszą w nim wezwanie Boga do skupienia i modlitwy.
• Oz 14,2: „Nawróć się, Izraelu, do Pana, Boga swego”, wołanie, które streszcza całą księgę.

Uwaga o numeracji

Wujek idzie za Wulgatą, a kto porównuje go z Biblią Tysiąclecia, z której korzysta szkoła, znajdzie kilka przesunięć. Biblie przekładane z hebrajskiego kończą rozdział 1 na wersecie 9, a dwa ostatnie wersety Wulgaty (1,10-11) robią pierwszymi wersetami rozdziału 2, w którym numery są przez to przeważnie wyższe o dwa (pod koniec rozdziału różnica maleje do jednego): „będę mówił do serca jej” (tu 2,14) to w Biblii Tysiąclecia 2,16, a „poślubię cię sobie na wieki” (2,19) to tam 2,21. Podobnie ostatni werset rozdziału 11 Wulgaty otwiera w hebrajskim rozdział 12, w którym numeracja jest o jeden wyższa. Rozdziały 13 i 14 są zgodne: „Nawróć się, Izraelu” to w obu Bibliach 14,2.

Księga Ozeasza w kanonie i w liturgii

Księga Ozeasza jest protokanoniczna: znajduje się w Bibliach katolickich i protestanckich. W Biblii hebrajskiej dwunastu proroków mniejszych tworzyło jedną księgę, „Dwunastu”, a Ozeasz zawsze stał na jej czele, może raczej ze względu na obszerność niż na starożytność. Księga Syracha chwali ich już razem: „I dwunastu proroków kości niech zakwitną z miejsc swoich, bo utwierdzili Jakuba” (Syr 49,12). Sobór Trydencki w dekrecie o księgach kanonicznych z IV sesji (8 kwietnia 1546) wylicza dwunastu proroków mniejszych, Ozeasza na pierwszym miejscu. Jak wybrać wierny przekład, podpowiada nasz poradnik która Biblia katolicka.

W liturgii z 1962 roku Ozeasz ma miejsce szczególne:

• w Wielki Piątek pierwszą lekcją popołudniowej liturgii jest Oz 6,1-6: In tribulatione sua mane consurgent ad me, „W utrapieniu swym rano wstaną do mnie”;
• w piątek wrześniowych Suchych Dni lekcją Mszy jest Oz 14,2-10, „Nawróć się, Izraelu”, a po niej Ewangelia o grzesznicy, której przebaczono w domu Szymona faryzeusza (Łk 7,36-50);
• w Laudesach Wielkiej Soboty antyfona O mors, ero mors tua podejmuje Oz 13,14;
• Ewangelia święta Młodzianków (28 grudnia), Mt 2,13-18, cytuje Oz 11,1, a Ewangelia św. Mateusza (21 września), Mt 9,9-13, przytacza Oz 6,6;
• werset Justus germinabit sicut lilium, czyli Sprawiedliwy zakwitnie jak lilia, wzięty z Oz 14,6, śpiewa się w Alleluja Mszy świętych, na przykład św. Pawła Pustelnika (15 stycznia), św. Dominika (4 sierpnia) i Ścięcia św. Jana Chrzciciela (29 sierpnia);
• w polskim proprium Mszału, w dniu bł. Bogumiła (10 czerwca), introit Ducam eum in solitudinem: et loquar ad cor eius jest wzięty z Oz 2,14;
• w Brewiarzu rzymskim proroków mniejszych czyta się w Jutrzni w listopadzie, po Ezechielu i Danielu, a Ozeasz otwiera ich szereg.

Te dni wskaże ci kalendarz liturgiczny, a czytania Oficjum znajdziesz w Brewiarzu.

Jak czytać Księgę Ozeasza?

Przeczytaj najpierw powoli pierwsze trzy rozdziały: reszta księgi jest ich komentarzem. Miej pod ręką dzieje ostatnich królów Izraela, rozdziały 14-17 IV Księgi Królewskiej, żeby umieścić w czasie aluzje do spisków dworskich, sojuszy z Egiptem i Asyrią oraz upadku Samarii. Św. Hieronim mówił, że Ozeasz jest commaticus, że mówi jakby oderwanymi zdaniami: nie szukaj logicznej nici od wersetu do wersetu, ale słuchaj serca Boga, które bez przejścia przechodzi od gniewu do czułości.

Rozdziały 6, 11 i 14 czytaj potem jak modlitwy. Pierwszy uczy nie poprzestawać na skrusze jak poranna rosa; drugi każe kontemplować ojcowską cierpliwość Boga; ostatni możesz odmówić przed spowiedzią, razem z aktem skruchy. Na koniec zestaw Ozeasza z przypowieścią o synu marnotrawnym, w której ojciec widząc syna z daleka „wzruszył się miłosierdziem; i przybiegłszy, upadł na szyję jego” (Łk 15,20): to jakby ewangeliczne spełnienie tej księgi.

Często zadawane pytania

Kim był Ozeasz w Biblii?

Ozeasz, syn Beerego, był prorokiem królestwa Izraela (królestwa północnego), żyjącym w VIII wieku przed Chrystusem, za króla Jeroboama II i jego następców. Jest pierwszym z dwunastu proroków mniejszych. Bóg polecił mu poślubić niewierną Gomer, aby jego małżeństwo stało się obrazem miłości Boga do Izraela.

Co znaczy imię Ozeasz?

Po hebrajsku Hoszea znaczy zbawienie. Tak nazywał się pierwotnie Jozue, któremu Mojżesz zmienił imię na Jehoszua, Pan zbawia (Lb 13,17); to ten sam rdzeń, z którego pochodzi imię Jezus.

Kim była Gomer w Biblii?

Gomer, córka Debelaima, to żona, którą Bóg kazał wziąć prorokowi Ozeaszowi: kobieta niewierna, z którą miał troje dzieci, Jezrahela, „Bez miłosierdzia” i „Nie lud mój”. Jej niewierność obrazuje niewierność Izraela, który oddał się fałszywym bogom, a wierność proroka obrazuje wierność Boga.

Co znaczy «miłosierdzia chcę, a nie ofiary»?

Słowo z Oz 6,6 znaczy, że Bóg nie chce kultu zewnętrznego oderwanego od miłości i znajomości Boga. Nie potępia ofiar, które sam ustanowił, ale chce, by ożywiała je miłość. Pan Jezus przytacza je dwa razy w Ewangelii św. Mateusza, broniąc przyjmowania grzeszników i postępowania swoich uczniów.

Co znaczy «z Egiptu wezwałem syna mego»?

W sensie dosłownym Oz 11,1 mówi o wyjściu z Egiptu: Bóg wyprowadził z niewoli Izraela, swego pierworodnego syna. Św. Mateusz uczy, że słowo to wypełniło się w pełni, gdy Dziecię Jezus wróciło z Egiptu po ucieczce przed Herodem. Dzieje Izraela były figurą dziejów Chrystusa, prawdziwego Syna.

Kim jest Efraim w Księdze Ozeasza?

Efraim to młodszy syn Józefa, którego Jakub pobłogosławił przed pierworodnym Manassesem; jego pokolenie stało się najpotężniejszym z dziesięciu pokoleń Północy. Ozeasz używa tego imienia na oznaczenie całego królestwa Izraela ze stolicą w Samarii, w odróżnieniu od Judy.

Ile rozdziałów ma Księga Ozeasza?

Czternaście, zarówno u Wujka, jak i w Biblii Tysiąclecia, choć numeracja wersetów w rozdziałach 1-2 i 11-12 jest przesunięta. Ozeasz jest pierwszym z dwunastu proroków mniejszych, nazywanych tak nie z powodu mniejszej wagi, lecz z powodu krótkości ich pism.