Księga Abdiasza

Abdiasz jest czwartym z dwunastu proroków mniejszych, między Amosem a Jonaszem, a jego księga jest najkrótsza w całym Starym Testamencie: jeden rozdział, dwadzieścia jeden wersetów, które czyta się w pięć minut. Mówi o jednym ludzie, Edomie, potomkach Ezawa, i o jednej zbrodni: złośliwej radości brata z nieszczęścia brata. Kończy się jednak zdaniem, które Kościół zawsze czytał jako zapowiedź królestwa Chrystusa: „i Pańskie będzie królestwo”. Oto, co można powiedzieć o proroku, o dacie, o treści i o chrześcijańskiej lekturze tego widzenia.

Kim był prorok Abdiasz?

Księga otwiera się dwoma słowami: „Widzenie Abdiasza” (Ab 1,1). To wszystko, co tekst mówi o autorze: ani ojczyzny, ani ojca, ani panującego króla. Kościół zawsze przyjmował księgę jako dzieło proroka o tym imieniu, który mówił do Judy i Jerozolimy przeciw ludowi Edomu.

Starożytna tradycja żydowska, którą przekazuje św. Hieronim, utożsamiała go z Abdiaszem z III Księgi Królewskiej (1 Księgi Królewskiej), zarządcą domu króla Achaba, który ocalił stu proroków w czasie prześladowania Jezabel: „a Abdiasz bał się Pana bardzo” (1 Krl 18,3); „on wziął stu proroków i skrył po pięćdziesięciu i pięćdziesięciu w jaskiniach i żywił ich chlebem i wodą” (1 Krl 18,4). To utożsamienie jest miłe pobożności, ale nie ma innego oparcia niż podobieństwo imion, i większość komentatorów, dawnych i współczesnych, uważa je za niepewne. Imię było zresztą w Izraelu częste: Biblia zna kilka postaci, które je noszą.

Św. Hieronim, opisując pielgrzymkę św. Pauli do Ziemi Świętej, wspomina, że w Samarii, dawnej Sebaście, pokazywano grób proroka Abdiasza obok grobu proroka Elizeusza. Kościół czci Abdiasza jako świętego proroka Starego Testamentu.

Co znaczy imię Abdiasz?

Abdiasz to hebrajskie Obadiasz, Obadjah: ebed, sługa, połączone ze skróconą formą imienia Bożego. Znaczy więc sługa Pana. Kto je nosi, wyznaje, do kogo należy; a prorok, który nie zostawił o sobie żadnej wiadomości, pozostał naprawdę tylko sługą słowa, które głosi.

Kiedy powstała Księga Abdiasza?

Wszystko zależy od wersetów 11-14, które opisują dzień, w którym „obcy wchodzili bramami jego, a o Jeruzalem rzucali los, ty też byłeś jako jeden z nich” (Ab 1,11). O jaką klęskę chodzi?

Główne odpowiedzi są dwie. Dla wielu wykładowców, dawnych i współczesnych, chodzi o zdobycie Jerozolimy przez Nabuchodonozora w 587 roku przed Chrystusem. Edom wziął w nim udział, a psalm 137 (136 w Wulgacie) zachował o tym pamięć: „Pomnij, Panie, w dzień Jerozolimy na synów Edomu, którzy mówią: «Zburzcie, zburzcie ją aż do gruntu!»” (Ps 136,7). Abdiasz pisałby wtedy wkrótce potem, w żywym jeszcze bólu katastrofy. Inni, patrząc na miejsce księgi wśród najdawniejszych proroków, myślą o złupieniu Jerozolimy przez Filistynów i Arabów za króla Jorama w IX wieku.

Sprawę komplikuje pewien fakt: wersety 1-9 powracają niemal słowo w słowo w proroctwie Jeremiasza przeciw Idumei (Jr 49,7-22). Jeremiasz pisze tam: „choćbyś założył wysoko jak orzeł gniazdo twoje, stamtąd cię ściągnę, mówi Pan” (Jr 49,16). Jeden z proroków przejął słowa drugiego albo obaj sięgnęli do starszej wyroczni. Kościół niczego tu nie rozstrzygnął; data z VI wieku jest dziś najczęściej przyjmowana, wczesna ma poważnych obrońców.

Biblia Tysiąclecia, którą czyta się w szkołach, ma tę samą numerację wersetów co Wujek; ponieważ księga liczy jeden rozdział, cytuje się ją zwykle samym numerem wersetu (Ab 21) albo, jak w naszym czytniku, w postaci Ab 1,21.

Kim był Edom?

Aby zrozumieć Abdiasza, trzeba znać Edom. Ezaw, pierworodny syn Izaaka i bliźniak Jakuba, sprzedał pierworodztwo za miskę soczewicy: „Daj mi z warzywa tego czerwonego, bom się bardzo spracował. I z tej przyczyny nazwano imię jego Edom” (Rdz 25,30), czyli Rudy. Jego potomkowie osiedlili się w górach Seir, na południowy wschód od Morza Martwego, na skalistych wyżynach prawie niedostępnych, z miastami Bosra i Teman.

Dzieje dwóch bratnich ludów to dzieje dawnej rywalizacji. W czasie wyjścia z Egiptu Edom odmówił Izraelowi przejścia: „Nie przejdziesz przeze mnie; inaczej zbrojno ci zastąpię!” (Lb 20,18). Podporządkowany przez Dawida, zbuntowany za Jorama, czyhał na każdą słabość Judy. Zbrodnia, którą piętnuje Abdiasz, jest szczytem tej historii: w dniu nieszczęścia Jerozolimy Edom nie poprzestał na patrzeniu, lecz łupił i wydawał uciekinierów.

O czym jest Księga Abdiasza? Streszczenie

Jedyny rozdział dzieli się na trzy części.

Upokorzona pycha Edomu (wersety 1-9)

Bóg zwołuje narody przeciw Edomowi: „Wstańcie i podnieśmy się przeciw niemu do bitwy!” (Ab 1,1), i zapowiada jego poniżenie: „Oto malutkim uczyniłem cię między narodami, wzgardzony ty jesteś bardzo” (Ab 1,2). Korzeń grzechu zostaje nazwany od razu: „Pycha serca twego wyniosła cię, mieszkającego w rozpadlinach skał, podwyższającego stolicę swoją, który mówisz w sercu twoim: «Kto mię ściągnie na ziemię?»” (Ab 1,3). Odpowiedź jest jednym z najpiękniejszych obrazów księgi: „Choćbyś się wywyższył jak orzeł i choćbyś między gwiazdami założył gniazdo twoje, stamtąd ściągnę cię, mówi Pan” (Ab 1,4).

Złodzieje coś zostawiają, winobrańcy choćby jedno grono (Ab 1,5); Edom natomiast zostanie przeszukany do ostatniego zakamarka: „Jakże wyszperali Ezawa, wyśledzili tajemne miejsca jego” (Ab 1,6). Sprzymierzeńcy go zdradzą, „którzy jadają z tobą, zastawiają zasadzki nad tobą” (Ab 1,7), jego słynna mądrość zniknie: „Czy owego dnia, mówi Pan, nie wytracę mędrców z Idumei i roztropności z góry Ezawa?” (Ab 1,8), a „będą się bać mężni twoi od południa” (Ab 1,9).

Zbrodnia przeciw bratu (wersety 10-14)

Przyczyna sądu zostaje podana: „Dla rzezi i dla zbrodni przeciw bratu twemu Jakubowi okryje cię wstyd i zginiesz na wieki” (Ab 1,10). Potem idzie szereg zakazów, jakby prorok widział tę scenę na nowo i błagał Edom, by nie robił tego, co już zrobił: „A nie wzgardzisz w dzień brata twego, w dzień pielgrzymowania jego, i nie będziesz się weselił nad synami judzkimi w dzień zatracenia ich” (Ab 1,12); nie wejdziesz w bramę mego ludu (Ab 1,13); „I nie będziesz stał na rozstajach, aby zabić tych, co uciekli” (Ab 1,14). Słowo „brat” powraca: to ono czyni winę tak ciężką.

Dzień Pański i królestwo Boże (wersety 15-21)

Spojrzenie obejmuje wszystkie narody: „Bo blisko jest dzień Pański na wszystkie narody: jak uczyniłeś, tak stanie ci się, zapłatę twoją obróci na głowę twoją” (Ab 1,15). Kielich, który narody dały pić Jerozolimie, same będą piły (Ab 1,16). Przeciwnie, „na górze Syjon będzie zbawienie i będzie święta” (Ab 1,17). „I będzie dom Jakuba ogniem, a dom Józefa płomieniem, a dom Ezawa słomą” (Ab 1,18): to werset 18, o który wielu pyta. Wygnańcy wrócą i posiądą kraj aż do Sarepty (Ab 1,19-20). Werset 20 wymienia za Wulgatą uprowadzonych z Jerozolimy, „którzy są w Bosforze”: tak św. Hieronim przełożył niejasną hebrajską nazwę Sefarad, za zdaniem swego żydowskiego nauczyciela. Księga osiąga szczyt w ostatnim wersecie: „I wstąpią wybawcy na górę Syjon, sądzić górę Ezawa, i Pańskie będzie królestwo” (Ab 1,21).

Plan Księgi Abdiasza

1. Tytuł i wezwanie narodów do walki z Edomem (w. 1).
2. Pycha Edomu i jego upadek z wyżyn (w. 2-4).
3. Doszczętne złupienie, zdrada sprzymierzeńców, koniec mądrości Edomu (w. 5-9).
4. Wina: przemoc wobec brata Jakuba w dniu klęski Jerozolimy (w. 10-14).
5. Dzień Pański dla wszystkich narodów: „jak uczyniłeś, tak stanie ci się” (w. 15-16).
6. Zbawienie na Syjonie i powrót wygnańców (w. 17-20).
7. Królestwo należy do Pana (w. 21).

Czego uczy nas Księga Abdiasza? Interpretacja i lektura katolicka

Pycha, korzeń grzechu

Abdiasz to traktat o pysze w dwudziestu jeden wersetach. Edom ufa swoim skałom, swoim sojuszom, swojej mądrości, i wszystko go zawodzi. To lekcja Magnificat: Bóg strąca możnych z tronu i wywyższa pokornych. Mistrzowie życia duchowego odnosili werset 4 do duszy, która uważa się za bezpieczną od grzechu: żadne gniazdo nie jest za wysoko dla ręki Boga. Nasz artykuł o siedmiu grzechach głównych pokazuje, jak pycha jest ich korzeniem.

Radość z cudzego nieszczęścia

Grzech właściwy Edomowi to złośliwa radość z upadku brata. Moralność chrześcijańska rozpoznaje w niej córkę zazdrości, którą św. Tomasz zalicza do skutków tej wady głównej. Abdiasz pokazuje, że ten grzech serca szybko przechodzi w czyny: najpierw się patrzy i szydzi, potem łupi i wydaje.

Chrystus i Kościół

Św. Augustyn w Państwie Bożym (XVIII, 31) czyta zakończenie Abdiasza o Chrystusie. Bierze Edom, przez figurę oznaczającą całość przez część, za ogół narodów pogańskich, i widzi w „wybawcach” wstępujących z Syjonu Apostołów i głosicieli przybyłych z Judei, którzy zanieśli Ewangelię poganom i poddali górę Ezawa królestwu Bożemu. Wulgata mówi salvatores: ci, którzy zbawiają przez przepowiadanie, mają udział w dziele jedynego Zbawiciela. Ostatnie słowa, et erit Domino regnum, zapowiadają królestwo, któremu nie będzie końca, i niebiański głos z Apokalipsy: „Królestwo tego świata przeszło do Pana naszego i Chrystusa jego i «będzie królował na wieki wieków»” (Ap 11,15). To królowanie Kościół czci w święto Chrystusa Króla.

Jakub i Ezaw

Ostatni z proroków powtórzy to samo przeciwieństwo: „Czy Ezaw nie był bratem Jakuba? mówi Pan, a umiłowałem Jakuba, Ezawa zaś miałem w nienawiści” (Ml 1,2-3), a św. Paweł przytacza je, by pokazać darmowość wybrania: „Jakuba umiłowałem, a Ezawa miałem w nienawiści” (Rz 9,13). Kościół nie czyta tu potępienia pojedynczych osób, lecz wolny wybór Boga w prowadzeniu dziejów zbawienia. Idumea została ostatecznie wchłonięta przez lud żydowski w II wieku przed Chrystusem, a rodzina Heroda była pochodzenia idumejskiego: król, który chciał zabić Dziecię z Betlejem, wywodził się od Ezawa.

Dzień Pański i sąd

„Jak uczyniłeś, tak stanie ci się”: zasada wersetu 15 nie jest pochwałą zemsty, lecz zapowiedzią sprawiedliwości Bożej, która nikogo nie omija. Ten sam dzień Pański, który sądzi Edom, przyjdzie „na wszystkie narody”; o jego chrześcijańskim rozumieniu mówi nasz artykuł o Sądzie Ostatecznym.

Najważniejsze wersety Księgi Abdiasza

• Ab 1,3: „Pycha serca twego wyniosła cię, mieszkającego w rozpadlinach skał”.
• Ab 1,4: „Choćbyś się wywyższył jak orzeł i choćbyś między gwiazdami założył gniazdo twoje, stamtąd ściągnę cię, mówi Pan”.
• Ab 1,10: „Dla rzezi i dla zbrodni przeciw bratu twemu Jakubowi okryje cię wstyd”.
• Ab 1,15: „jak uczyniłeś, tak stanie ci się, zapłatę twoją obróci na głowę twoją”.
• Ab 1,17: „A na górze Syjon będzie zbawienie i będzie święta”.
• Ab 1,21: „I wstąpią wybawcy na górę Syjon […] i Pańskie będzie królestwo”.

Dlaczego tak krótka księga jest w Piśmie Świętym?

Można się dziwić, że Duch Święty zachował w kanonie stronę tak krótką i tak surową, wymierzoną w lud, który dawno zniknął z dziejów. Odpowiedź daje sama księga. Edom nie jest tu tylko sąsiadem Judy: jest obrazem człowieka, który mówi w sercu „Kto mię ściągnie na ziemię?”, i brata, który patrzy z góry na upadek brata. Ta pokusa nie zniknęła razem z Idumejczykami. Każdy, kto cieszy się z cudzej porażki, kto czuje się bezpieczny w swoich „rozpadlinach skał”, kto stoi z boku, gdy krzywdzi się słabszego, znajdzie się w tym rozdziale.

Krótkość księgi ma też swoją wymowę. Prorok nie rozwija nauki, nie opowiada historii, nie zostawia o sobie ani słowa. Mówi tylko to, co mu powierzono, i milknie po zdaniu o królestwie Pańskim. Jest w tym wzór dla każdego, kto głosi słowo Boże: sługa Pana, jak mówi jego imię, nie zatrzymuje uwagi na sobie, lecz prowadzi ją do Boga, który ma ostatnie słowo nad dziejami.

Księga Abdiasza w kanonie i w liturgii

Księga Abdiasza jest protokanoniczna, przyjmowana przez Żydów i wszystkich chrześcijan; Sobór Trydencki na IV sesji (1546) wymienia ją wśród dwunastu proroków mniejszych. Jej tekst jest blisko spokrewniony z rozdziałem 49 Jeremiasza, a jej temat z rozdziałem 35 Ezechiela, inną wyrocznią przeciw górze Seir.

Mszał z 1962 roku nie bierze z Abdiasza żadnej lekcji. W Brewiarzu rzymskim jej wersety 1-11 czyta się w pierwszym nokturnie Jutrzni w piątek IV tygodnia listopada, gdy kalendarz zachowuje ten tydzień, w tym samym tygodniu co Ozeasza, Joela, Amosa i Jonasza: Abdiasz przypada po Amosie, a przed Jonaszem, gdy rok liturgiczny kończy się myślą o sądzie. Oficjum dnia znajdziesz w Brewiarzu.

Jak czytać Księgę Abdiasza?

Przeczytaj ją najpierw jednym tchem, a potem jeszcze raz, zestawiając ją z historią Jakuba i Ezawa w Księdze Rodzaju, w rozdziale 27: prorok wyciąga tylko ostatnią konsekwencję tamtego sporu braci. Wersety 10-14 czytaj jak rachunek sumienia z radości, jaką może sprawić upokorzenie rywala. Zakończ wersetem 21, który kieruje wszystko ku królestwu Bożemu. Jeśli chcesz umieścić Abdiasza wśród innych ksiąg, wróć do spisu ksiąg Biblii.

Często zadawane pytania

Kim był Abdiasz w Biblii?

Prorokiem z Judy, czwartym z dwunastu proroków mniejszych, o którym księga nie mówi nic poza imieniem. Tradycja żydowska przekazana przez św. Hieronima utożsamiała go z Abdiaszem, zarządcą domu króla Achaba, który ukrył stu proroków; to utożsamienie pozostaje niepewne. Wiadomo tylko, że prorokował przeciw Edomowi.

Co znaczy imię Abdiasz?

Abdiasz, po hebrajsku Obadjah, znaczy sługa Pana. Jest to imię teoforyczne, zawierające imię Boga, i było częste w Izraelu: Biblia zna kilka postaci, które je noszą.

Jaka jest najkrótsza księga Starego Testamentu?

Księga Abdiasza, licząca jeden rozdział i dwadzieścia jeden wersetów. W całej Biblii jeszcze krótsze pod względem liczby wersetów są II i III List św. Jana; Abdiasz pozostaje najkrótszą księgą prorocką.

O czym jest Księga Abdiasza?

Zapowiada karę dla Edomu, ludu wywodzącego się od Ezawa, ukaranego za pychę i za to, że w dniu klęski Jerozolimy przyłączył się do jej wrogów. Następnie rozszerza spojrzenie na dzień Pański dla wszystkich narodów i kończy się zbawieniem Syjonu i królestwem Bożym.

Dlaczego Bóg karze Edom?

Za dwie winy: za pychę ludu, który uważał się za niedostępnego wśród swoich skał, i za przemoc wobec brata Jakuba. Zamiast pomóc Judzie, Edom cieszył się z jej nieszczęścia, łupił miasto i wydawał uciekinierów. Abdiasz formułuje regułę: „jak uczyniłeś, tak stanie ci się”.

Czego uczy nas Księga Abdiasza?

Uczy, że pycha poprzedza upadek, że radość z nieszczęścia bliźniego jest ciężkim grzechem, zwłaszcza wobec brata, i że Bóg sądzi wszystkie narody według ich czynów. Przede wszystkim zaś uczy nadziei: ostatnie słowo nie należy do możnych tego świata, bo „Pańskie będzie królestwo”.