Psalm 104 (103 w Wulgacie): Błogosław, duszo moja, Panu

Psalm 104 czy psalm 103?

To ten sam psalm. Biblia Tysiąclecia i inne nowe przekłady idą za numeracją hebrajską i nazywają go psalmem 104; Septuaginta, Wulgata, ks. Wujek i liturgia łacińska psalmem 103. Wulgata łączy bowiem hebrajskie psalmy 9 i 10 w jeden, i od tej chwili przez większą część Psałterza liczy o jeden mniej.

Łatwo tu o pomyłkę, bo dwa sąsiednie psalmy zaczynają się tymi samymi słowami. Psalm 103 nowej Biblii, który także zaczyna się od „Błogosław, duszo moja, Panu”, ale mówi o przebaczeniu i miłosierdziu („i wszystko, co we mnie jest”), to w tym czytniku psalm 102. Ten psalm, o stworzeniu, to psalm 104 nowych Biblii i 103 Wulgaty. Psalm 104 Wujka, Confitemini Domino, to z kolei psalm 105 nowych przekładów. Numery wersetów są w obu numeracjach polskich praktycznie takie same.

Psalm 104 — interpretacja

Psalm jest jednym wielkim hymnem o stworzeniu. Tytuł przypisuje go Dawidowi („Dawidowy”, w. 1). Porządek, w jakim przesuwa się spojrzenie psalmisty, przypomina sześć dni z pierwszego rozdziału Księgi Rodzaju: światło, niebo, wody, ziemia, rośliny, słońce i księżyc, zwierzęta, człowiek. Ale psalm nie opowiada, jak świat powstał; opisuje, jak Bóg nim teraz rządzi. Stworzenie nie jest dla niego zegarem nakręconym raz na zawsze, lecz domem, który Pan codziennie karmi.

Bóg obleczony światłem (w. 1-4)

„Panie, Boże mój, bardzoś się możnym okazał! Oblokłeś się w chwałę i ozdobę, przyodziałeś się światłością jakby szatą” (w. 1-2). Niebo jest namiotem: „Ty rozciągasz niebo jak skórę” (w. 2); obłoki są Jego wozem, wiatry Jego skrzydłami. Werset 4, „Czynisz z aniołów twoich wichry, a ze sług twoich ogień palący” (w. 4), przytacza List do Hebrajczyków, aby pokazać, że aniołowie są sługami, a Syn jest ponad nimi (Hbr 1,7).

Ziemia i wody (w. 5-9)

„Ty osadziłeś ziemię na podstawie jej, nie zachwieje się na wieki wieków” (w. 5). Werset 5 nie jest lekcją geografii: mówi o wierności Boga, który dał światu trwały porządek. Wody, które na początku pokrywały góry, „na groźbę twoją uciekną” (w. 7), a psalmista mówi do Boga: „Założyłeś kres, którego nie przestąpią” (w. 9). To ten sam obraz, co w opisie stworzenia i po potopie: chaos ma swoje granice, bo wyznaczył je Stwórca.

Źródła, zwierzęta i ptaki (w. 10-18)

Z gór płyną źródła, z których piją „wszystkie zwierzęta polne” (w. 11); nad wodami mieszkają ptaki. „Ty skrapiasz góry z wysokości swoich” (w. 13). Każde stworzenie ma swoje miejsce: cedry Libanu, wróble, czaple, jelenie w górach, jeże w skałach (w. 16-18). Psalmista nie dzieli świata na pożyteczny i bezużyteczny; wszystko jest dla niego dziełem tej samej ręki.

Chleb, wino i oliwa (w. 14-15)

W środku tego opisu stoi człowiek: Bóg sprawia, że rosną zioła „na posługę ludzi, abyś wywodził chleb z ziemi, a wino rozweselało serce człowieka; aby rozjaśniało oblicze od oliwy, a chleb serce człowiecze wzmocnił” (w. 14-15). Chleb, wino i oliwa to trzy podstawowe dary ziemi Izraela. Chrześcijanin nie może przeczytać tego wersetu, nie myśląc o chlebie i winie Eucharystii i o oleju sakramentów; Kościół śpiewa te słowa jako antyfonę na Komunię jednej z niedziel po Zesłaniu Ducha Świętego.

Czas, noc i praca (w. 19-23)

„Uczynił księżyc na znak czasów, słońce poznało swój zachód” (w. 19). Noc należy do zwierząt leśnych i młodych lwów, które „ryczą, by porywać i żądać od Boga pokarmu dla siebie” (w. 21); dzień należy do człowieka: „Wynijdzie człowiek na robotę swoją i na prace swoje aż do wieczora” (w. 23). Praca ludzka wpisana jest w porządek stworzenia jako jego naturalna część, nie jako przekleństwo.

Morze i wszystko, co żyje (w. 24-29)

Wtedy wyrywa się okrzyk: „Jakże wielkie są dzieła twoje, Panie! Wszystko w mądrości uczyniłeś” (w. 24). Morze pełne jest stworzeń małych i wielkich, płyną po nim okręty, a nawet „smok”, morski potwór, którego Bóg stworzył, „by naigrawać się z niego” (w. 26): to, czego ludzie się boją, jest dla Boga jak zabawka. A wszystko zależy od Niego w każdej chwili: „gdy otworzysz rękę twoją, wszystko się dobrem napełnia” (w. 28), a gdy zabierze ducha, stworzenia „ustaną i w proch swój się obrócą” (w. 29).

Psalm 104 30: „odnowisz oblicze ziemi”

Werset 30 jest odpowiedzią na werset 29: „Jeśli wypuścisz ducha twego, będą stworzone i odnowisz oblicze ziemi” (w. 30). Po łacinie Emittes spiritum tuum, et creabuntur, et renovabis faciem terrae. W prostym sensie mówi o tchnieniu życia, które Bóg daje każdemu pokoleniu stworzeń. Kościół usłyszał w nim jednak Ducha Świętego, Stworzyciela, który odnawia świat i serca. Dlatego ten werset jest śpiewem Zesłania Ducha Świętego: w Wieczerniku zstąpił Ten, przez którego wszystko otrzymuje życie (Dz 2,2).

Ten sam werset, w trybie rozkazującym (Emitte Spiritum tuum), towarzyszy modlitwie Przyjdź, Duchu Święty: po niej mówi się wezwanie «Ześlij Ducha twego…», odpowiada «…i odnowisz oblicze ziemi», a potem następuje modlitwa Boże, który pouczyłeś serca wiernych światłem Ducha Świętego. Każdy Polak zna też jego swobodne echo z homilii Jana Pawła II wygłoszonej w Warszawie 2 czerwca 1979 roku: Niech zstąpi Duch Twój! I odnowi oblicze ziemi. Tej ziemi! Modlitwę do Ducha Świętego znajdziesz w artykule modlitwa do Ducha Świętego.

Ojcowie Kościoła o psalmie 104

Św. Augustyn skomentował ten psalm obszernie w Enarrationes in Psalmos i nie zatrzymał się na literze: pod górami, źródłami, cedrami i ptakami szukał Kościoła i życia duszy. Takie czytanie nie unieważnia sensu dosłownego. Pokazuje tylko, że świat stworzony jest dla wierzącego księgą, w której ten sam Bóg mówi o sobie, i że ten, kto karmi młode lwy, tym bardziej nakarmi swoje dzieci.

Psalm 104 w liturgii 1962

W brewiarzu. W Brewiarzu rzymskim 1962 psalm 103, podzielony na trzy części, tworzy sekstę soboty, z antyfoną Domine, Deus meus, magnificatus es vehementer. W uroczystość Zesłania Ducha Świętego jutrznia ma tylko jeden nokturn, z trzema psalmami: 47, 67 i 103; ten ostatni z antyfoną Emitte Spiritum tuum, et creabuntur: et renovabis faciem terrae, alleluia. Godzinę dnia odmówisz w brewiarzu.

W mszale. W Niedzielę Zesłania Ducha Świętego werset 30 jest pierwszym wersetem Alleluja: Emitte Spiritum tuum, et creabuntur, et renovabis faciem terrae, a po nim Veni, Sancte Spiritus, przy którym się przyklęka. Wersety 13-15, De fructu operum tuorum, Domine, satiabitur terra, są antyfoną na Komunię XII niedzieli po Zesłaniu Ducha Świętego. O samym święcie przeczytasz w artykule o Zesłaniu Ducha Świętego.

Jak modlić się psalmem 104?

• Na łonie natury. Na spacerze, w górach, nad morzem czytaj wersety 10-26: to modlitwa, która z widoku czyni uwielbienie.
• Przed pracą i po niej. Werset 23 przypomina, że codzienna praca jest częścią porządku, który ustanowił Bóg.
• Przy stole. Wersety 14-15 i 27-28 są dobrą modlitwą przed posiłkiem: wszystko, co jemy, pochodzi z otwartej ręki Boga.
• W oktawie Zesłania i w nowennie do Ducha Świętego. Werset 30 jest najkrótszą prośbą o Jego przyjście; módl się nim o dary Ducha Świętego.

Często zadawane pytania

Czy psalm 104 to ten sam psalm co psalm 103?

Tak: hymn o stworzeniu to psalm 104 w Biblii Tysiąclecia i psalm 103 w Wulgacie i u ks. Wujka. Uwaga: psalm 103 nowej Biblii, który zaczyna się tymi samymi słowami, to inny psalm, o Bożym miłosierdziu, czyli psalm 102 Wulgaty.

Jak zaczyna się psalm 104?

U ks. Wujka: „Błogosław, duszo moja, Panu! Panie, Boże mój, bardzoś się możnym okazał!”. Po łacinie Benedic, anima mea, Domino: Domine Deus meus, magnificatus es vehementer. Tymi samymi słowami, „Błogosław, duszo moja, Panu!”, psalm się kończy.

O czym jest psalm 104?

O stworzeniu i o Opatrzności: Bóg nie tylko stworzył świat, ale codziennie go podtrzymuje, karmi zwierzęta i ludzi i daje życie swoim Duchem. Psalm przypomina porządek sześciu dni z Księgi Rodzaju.

Co oznacza werset „odnowisz oblicze ziemi”?

To werset 30: „Jeśli wypuścisz ducha twego, będą stworzone i odnowisz oblicze ziemi”. Mówi o Bogu, który daje życie wszystkiemu, co istnieje. Kościół śpiewa go w Zesłanie Ducha Świętego i powtarza przed modlitwą Przyjdź, Duchu Święty, prosząc o odnowienie świata i serc.

Kto napisał psalm 104?

Tytuł w Wulgacie brzmi „Dawidowy” i tak przyjmowała go tradycja; w tekście hebrajskim psalm nie ma tytułu. Autorstwa nie da się więc ustalić na pewno, ale Kościół modli się nim jako psalmem z Psałterza Dawida.

Kiedy odmawia się psalm 104?

W Brewiarzu rzymskim 1962 w sekście soboty oraz w jutrzni Zesłania Ducha Świętego. W mszale werset 30 to Alleluja Niedzieli Zesłania Ducha Świętego.