Psalm 142 (141 w Wulgacie): Głosem moim wołałem do Pana

Psalm 142 czy psalm 141?

Współczesne Biblie, w tym Biblia Tysiąclecia, idą za tekstem hebrajskim i liczą go jako 142; Wulgata, ks. Wujek i brewiarz, które łączą hebrajskie psalmy 9 i 10, liczą go jako 141. Tekst jest ten sam, rozpoznawalny po pierwszych słowach łacińskich, Voce mea.

Uwaga na sąsiadów:

• psalm 142 Wulgaty to Domine, exaudi orationem meam, ostatni z psalmów pokutnych, w Biblii Tysiąclecia psalm 143: kto szuka «psalm 142» w dawnej książce liturgicznej, znajdzie właśnie jego. U Wujka zaczyna się od słów „Panie, wysłuchaj modlitwę moją” (Ps 142);
• psalm 141 Biblii Tysiąclecia, Domine, clamavi ad te, to wieczorny psalm kadzidła: „Niech modlitwa moja wstępuje jak kadzenie przed oblicze twoje” (Ps 140, 2), w Wulgacie psalm 140.

Numery wersetów są w obu Bibliach te same. Pełna tabela jest na stronie Księgi Psalmów.

Psalm 142 — interpretacja

Tytuł określa miejsce: „Wyrozumienie Dawida, gdy był w jaskini. Modlitwa” (w. 1). Odsyła do lat, gdy Dawid uciekał przed Saulem i ukrywał się w grotach Pustyni Judzkiej. Pierwsza Księga Królewska u Wujka (1 Księga Samuela) opowiada, że „uszedł do jaskini Odollam” (1 Sm 22, 1), a później, koło Engaddi, oszczędził Saula, który wszedł właśnie do jaskini, gdzie Dawid się ukrywał (1 Sm 24). Psalm idzie za ruchem duszy, od trwogi do ufności.

Wołanie i skarga (w. 2-3)

„Głosem moim wołałem do Pana, głosem moim błagałem Pana” (w. 2). Powtórzenie wyraża natężenie. Dawid nie opowiada o swoim nieszczęściu ludziom: „Wylewam przed obliczem jego prośbę moją i utrapienie moje przed nim opowiadam” (w. 3). Wylać modlitwę to opróżnić ją całą, niczego nie zatrzymując, przed Tym, który słucha.

Opuszczony przez wszystkich (w. 4-5)

Gdy jego duch słabnie, wie, że Bóg zna jego drogi: „Gdy we mnie duch mój ustawał, ty znałeś ścieżki moje” (w. 4); a tymczasem „na tej drodze, którą chodziłem, ukryli sidło dla mnie”. Potem werset samotności: „Oglądałem się na prawo i baczyłem, a nie było, kto by mnie poznał; straciłem możność ucieczki i nie masz, kto by się pytał o duszę moją” (w. 5). Po prawej stronie stał w sądzie obrońca: to miejsce jest puste. Kto zaznał opuszczenia, choroby, odrzucenia albo oszczerstwa, rozpoznaje tu własny głos.

Bóg moją cząstką (w. 6-7)

Zwrot dokonuje się w jednym zdaniu: „Wołałem do ciebie, Panie, rzekłem: «Ty jesteś nadzieją moją, cząstką moją w ziemi żyjących!»” (w. 6). Cząstka to część dziedzictwa. Człowiek ogołocony ze wszystkiego odkrywa, że posiada to, co najważniejsze, samego Boga, jak lewita, który nie miał ziemi, bo Pan był jego działem. Może wtedy pokornie prosić: „Wysłuchaj prośbę moją bom uniżony bardzo” (w. 7).

Z ciemnicy (w. 8)

Ostatni werset jest najczęściej szukany: „Wywiedź z ciemnicy duszę moją, abym wysławiał imię twoje! Na mnie czekają sprawiedliwi, póki mnie nie nagrodzisz” (w. 8). Ciemnica to najpierw jaskinia. Ale prośba ma cel: zostać wyzwolonym po to, by chwalić. A na wyzwolenie jednego czekają inni: sprawiedliwi patrzą na to, co Bóg dla niego uczyni.

Lektura Ojców i śmierć św. Franciszka

Św. Augustyn w Objaśnieniach psalmów słyszy w tym psalmie głos Chrystusa w Jego Męce i Jego Ciała, które cierpi na tym świecie. Jaskinia przywodzi na myśl ukryte miejsce próby, a tradycja widziała w niej także figurę grobu, z którego Pan wyszedł żywy. „Nie było, kto by mnie poznał” przypomina godzinę, w której uczniowie uciekli; „ciemnica” duszy to każda ciasnota, z której człowiek nie wyjdzie sam: utrapienie, grzech, a na końcu śmiertelne ciało.

Dobrze poświadczona tradycja franciszkańska daje temu psalmowi miejsce wyjątkowe. Według pierwszych biografów, Tomasza z Celano i św. Bonawentury, wieczorem w dniu swojej śmierci, 3 października 1226 roku, św. Franciszek z Asyżu zaintonował Voce mea ad Dominum clamavi i odmówił go aż do ostatniego wersetu, me exspectant justi donec retribuas mihi, zanim oddał ducha. Nieprzypadkowo Mszał 1962 czyni werset 2 wersetem psalmowym introitu Mszy Stygmatów św. Franciszka, 17 września (w kalendarzu z 1960 roku jest to już tylko wspomnienie).

Psalm 141 w liturgii 1962

Nieszpory piątku. W Brewiarzu rzymskim 1962 psalm 141 Wulgaty jest ostatnim psalmem Nieszporów w piątek, po Domine, probasti me, Eripe me i Domine, clamavi, z antyfoną Educ de custodia animam meam, Domine, ad confitendum nomini tuo (w. 8). Wieczorem dnia Męki Pańskiej skarga Dawida, opuszczonego przez wszystkich, staje się skargą wydanego Chrystusa. Tę Godzinę znajdziesz w brewiarzu dnia, a jej układ w przewodniku po Nieszporach.

Wielki Czwartek. Psalm zamyka też Nieszpory Wielkiego Czwartku, z antyfoną Considerabam ad dexteram, et videbam, et non erat qui cognosceret me (w. 5): w noc zdrady Chrystus szuka po swojej prawicy i nikogo nie znajduje. Według rubryk 1962 tych Nieszporów nie odmawiają ci, którzy uczestniczą w wieczornej mszy in Cena Domini.

Jak się modlić psalmem 142?

• W cierpieniu. Gdy nikt nie rozumie, psalm uczy «wylewać» modlitwę przed Bogiem, zamiast ją w sobie przeżuwać.
• W samotności. Werset 5 mówi o opuszczeniu bez rozpaczy, bo zaraz po nim przychodzi werset 6.
• Gdy nie widać wyjścia. Wobec problemu bez ludzkiego rozwiązania werset 8 prosi o wyprowadzenie, by móc dziękować; zob. też modlitwę w trudnej sytuacji.
• W godzinie śmierci. Za przykładem św. Franciszka można się nim modlić przy umierającym albo za własną ostatnią godzinę.

Zbliża się do psalmu 57 (56 w Wulgacie), Miserere mei, Deus, miserere mei, który według tytułu również powstał, „gdy uciekał przed Saulem do jaskini”, i do psalmu 22 (21 w Wulgacie), modlitwy Chrystusa na krzyżu.

Często zadawane pytania

O czym jest psalm 142?

To modlitwa Dawida ukrytego w jaskini, gdy ścigał go Saul. Sam, bez obrońcy, wylewa swoją skargę przed Bogiem i ogłasza Go swoją nadzieją i swoją cząstką. Ojcowie słyszą w nim głos cierpiącego Chrystusa i każdej doświadczonej duszy.

Co mówi psalm 142, werset 8?

„Wywiedź z ciemnicy duszę moją, abym wysławiał imię twoje! Na mnie czekają sprawiedliwi, póki mnie nie nagrodzisz.” Modlący się prosi o wyzwolenie z tego, co go zamyka, nie tylko dla siebie, ale by chwalić Boga, pod spojrzeniem sprawiedliwych, którzy mają nadzieję razem z nim.

Czy psalm 142 to modlitwa w cierpieniu?

Tak. Nazywa trwogę, opuszczenie i bezsilność i prowadzi je aż do ufności: „Ty jesteś nadzieją moją”. Pasuje do choroby, żałoby, prześladowania i każdej sytuacji, w której nie widać już ludzkiego wyjścia.

Czy «Panie, wysłuchaj modlitwę moją» to psalm 142?

To błaganie jest psalmem 143 współczesnych Biblii, który Wulgata numeruje jako 142: Domine, exaudi orationem meam, ostatni z psalmów pokutnych. W dawnych księgach liturgicznych «psalm 142» to więc on; w Biblii Tysiąclecia psalm 142 to Voce mea z tej strony.

Kto napisał psalm 142?

Tytuł przypisuje go Dawidowi i podaje okoliczność: „gdy był w jaskini”. Tradycja Kościoła uważa go za modlitwę króla Dawida z czasów ucieczki przed Saulem.

Jakim psalmem modlił się umierający św. Franciszek?

Według Tomasza z Celano i św. Bonawentury właśnie tym: Voce mea ad Dominum clamavi, psalmem 141 Wulgaty, 142 w Biblii Tysiąclecia. Odmówił go do końca, aż do słów „Na mnie czekają sprawiedliwi, póki mnie nie nagrodzisz”.