Psalm 41 (40 w Wulgacie): Błogosławiony, który ma baczenie na ubogiego

Psalm 41 czy psalm 40?

Ten psalm nosi numer 41 w Biblii Tysiąclecia i innych współczesnych przekładach, które idą za tekstem hebrajskim, a numer 40 w Wulgacie, w Septuagincie, u ks. Wujka i w księgach liturgicznych, które łączą psalmy 9 i 10 w jeden. To ten sam tekst, a wersety mają w obu wydaniach te same numery, bo jedno i drugie liczy tytuł jako werset 1. Pełną tabelę znajdziesz na stronie Księgi Psalmów.

Kto szuka «psalmu 41», często ma jednak na myśli inny tekst. W księgach liturgicznych i w dawnych modlitewnikach obowiązuje numeracja łacińska, a «psalm 41» to tam Quemadmodum desiderat cervus: „Jak tęskni jeleń do źródeł wód, tak tęskni dusza moja do ciebie, Boże” (psalm 42, 41 w Wulgacie). We współczesnych Bibliach to psalm 42. Natomiast psalm 40 współczesnych Biblii to w Wulgacie psalm 39, który u Wujka zaczyna się słowami „Czekając oczekiwałem Pana, i skłonił się ku mnie”.

Psalm 41 — interpretacja

Tytuł brzmi: „Na koniec. Psalm Dawidowy” (w. 1). Psalm zamyka pierwszą z pięciu ksiąg Psałterza. Ta księga otworzyła się błogosławieństwem, psalmem 1, Beatus vir, i kończy się innym błogosławieństwem.

Błogosławiony miłosierny (w. 2-4)

„Błogosławiony, który ma baczenie na potrzebującego i na ubogiego; w dzień zły wybawi go Pan” (w. 2). Łacińskie intelligit, «rozumie», mówi więcej niż «daje»: mieć baczenie na ubogiego to zauważyć go, zrozumieć jego położenie, wejść w nie. Potem obietnica: Pan zachowa go przy życiu i „niech go wspomoże na łożu niemocy jego” (w. 4). To już błogosławieństwo z Ewangelii: „Błogosławieni miłosierni, albowiem oni miłosierdzia dostąpią” (Mt 5,7).

Modlitwa chorego (w. 5-9)

Chory uznaje się za grzesznika: „Jam rzekł: «Panie, zmiłuj się nade mną, uzdrów duszę moją, bo zgrzeszyłem tobie!»” (w. 5). Prosi o uzdrowienie duszy przed uzdrowieniem ciała. Wokół jego łóżka nieprzyjaciele czekają na koniec: „Kiedyż umrze i zginie imię jego?” (w. 6). Odwiedzający mówią marności, a potem wychodzą i rozpowiadają, co zobaczyli (w. 7). I kończą szyderstwem: „Chyba ten, który śpi, więcej nie powstanie?” (w. 9).

Przyjaciel, który zdradza (w. 10)

Najgłębsza rana przychodzi od najbliższego. Ten werset rozważymy osobno, niżej.

«Podźwignij mię» (w. 11-13)

Na drwinę odpowiada modlitwa: „Ale ty, Panie, zmiłuj się nade mną i podźwignij mię, a oddam im” (w. 11). Łacina mówi resuscita me. Dosłownie chory prosi, by mógł wstać z łóżka; Ojcowie słyszeli tu Chrystusa, który prosi Ojca o zmartwychwstanie, odpowiedź na szydercze pytanie z wersetu 9: ten, który śpi, powstanie. «Oddanie» rozumieją jako sąd, który sprawuje Zmartwychwstały, nie jako zemstę. Psalmista kończy pewnością, że jest kochany: „Stąd poznałem, że mi chciałeś dobrze” (w. 12), i „mnie dla niewinności przyjąłeś i utwierdziłeś mię przed obliczem twoim na wieki” (w. 13).

Doksologia pierwszej księgi (w. 14)

Ostatni werset zamyka całą pierwszą księgę Psałterza: „Błogosławiony Pan, Bóg Izraela, od wieku i aż na wieki! Niech się stanie, niech się stanie!” (w. 14). Łacina ma Fiat, fiat. Pozostałe księgi kończą się podobnymi błogosławieństwami, w psalmach 71, 88 i 105 Wulgaty, a piąta całym psalmem 150.

Psalm 41, 10: «który jadał chleb mój»

To werset najczęściej szukany: „Nawet człowiek, z którym pokój miałem, któremu ufałem, który jadał chleb mój, wielkie przeciw mnie uczynił podejście” (w. 10). Dzielić chleb znaczyło na Wschodzie zawrzeć przymierze przyjaźni; zdrada przy wspólnym stole była zdradą najcięższą.

Pan Jezus odniósł ten werset do siebie w Wieczerniku, zapowiadając zdradę Judasza: „ale żeby się wypełniło Pismo: «Ten, co ze mną je chleb, podniesie przeciw mnie piętę swoją.»” (J 13,18). Psalm staje się proroctwem Męki, wypowiedzianym w tej samej godzinie, w której Pan ustanawia Eucharystię; przypomina o tym przewodnik po Wielkim Czwartku. Kto został zdradzony przez bliskiego, może modlić się tym wersetem razem z Chrystusem: Pan zna tę ranę od środka.

Kim jest ubogi? Ojcowie Kościoła

Św. Augustyn w Objaśnieniach Psalmów pyta, kim jest ów ubogi, na którego trzeba «mieć baczenie». Rozpoznaje w nim przede wszystkim Chrystusa, który będąc bogatym, stał się dla nas ubogim: mieć baczenie na ubogiego to zrozumieć tajemnicę tego ogołocenia i służyć Mu w Jego członkach. Sam Pan to powiedział: „cokolwiek uczyniliście jednemu z tych braci moich najmniejszych, mnieście uczynili” (Mt 25,40). Nawiedzanie chorych należy do uczynków miłosierdzia, a psalm czyni z niego błogosławieństwo.

Całą drugą połowę psalmu Ojcowie czytają jako głos Chrystusa w Męce: szepczący nieprzyjaciele, przyjaciel przy tym samym stole, sen śmierci i przebudzenie. Kościół przyjął tę lekturę w swojej liturgii.

Psalm 41 w liturgii z 1962 roku

We wtorkowej Sekście. W Brewiarzu Rzymskim z 1962 roku psalm 40 jest pierwszym psalmem Seksty we wtorek, po nim następują dwie części Quemadmodum. Antyfona pochodzi z wersetu 13: Suscepisti me, Domine: et confirmasti me in conspectu tuo. Godziny dnia znajdziesz w brewiarzu.

W Oficjum za zmarłych. To drugi psalm trzeciego nokturnu Jutrzni za zmarłych, z antyfoną Sana, Domine, animam meam, quia peccavi tibi, z wersetu 5: Kościół użycza zmarłemu wyznania chorego.

Najświętsze Serce. W Jutrzni święta Najświętszego Serca Pana Jezusa antyfoną tego psalmu jest werset o zdradzie: Homo pacis meae, qui edebat panes meos, magnificavit super me supplantationem. Serce Jezusa jest sercem zdradzonego przyjaciela.

W Mszale. Graduał Mszy I niedzieli po Zesłaniu Ducha Świętego (w 1962 roku tę niedzielę zajmuje święto Trójcy Przenajświętszej, a jej Mszę odprawia się w dni powszednie tygodnia) łączy wersety 5 i 2: Ego dixi: Domine, miserere mei: sana animam meam, quia peccavi tibi. Werset 2, Beatus qui intelligit super egenum et pauperem, jest wersetem psalmu w introicie św. Kamila de Lellis (18 lipca), patrona chorych i pielęgniarzy, oraz św. Pawła od Krzyża (28 kwietnia). Graduał św. Alojzego Gonzagi (21 czerwca) śpiewa werset 13.

Jak się modlić psalmem 41?

Za chorego. Wersety 2-5 możesz odmawiać przy łóżku chorego albo w jego intencji, razem z modlitwą za chorych. Proszą najpierw o uzdrowienie duszy.

Przed odwiedzinami u chorego. Psalm jest rachunkiem sumienia dla odwiedzającego: przychodzić, by pocieszyć, a nie po to, by «mówić marności» i potem je rozpowiadać.

Po zdradzie. Werset 10 pozwala powiedzieć Bogu o ranie, w jedności z Chrystusem zdradzonym, a werset 11 zostawić Mu sprawiedliwość.

Za ubogich. Werset 2 zaprasza, by mieć baczenie na potrzebującego: zobaczyć go, wysłuchać, pomóc.

Zakończ modlitwą Chwała Ojcu.

Często zadawane pytania

Czy psalm 41 to «Jak tęskni jeleń do źródeł wód»?

Nie we współczesnych Bibliach. Psalm o jeleniu, Quemadmodum desiderat cervus, to psalm 42 Biblii Tysiąclecia, a psalm 41 Wulgaty i ksiąg liturgicznych. Psalm 41 współczesnych Biblii, przedstawiony tutaj, to Beatus qui intelligit, w Wulgacie psalm 40.

Który werset psalmu 41 zapowiada zdradę Judasza?

Werset 10: „Nawet człowiek, z którym pokój miałem, któremu ufałem, który jadał chleb mój, wielkie przeciw mnie uczynił podejście”. Pan Jezus przytacza go w Wieczerniku, według Ewangelii św. Jana w rozdziale 13.

Co znaczy «Błogosławiony, który ma baczenie na ubogiego»?

To pierwszy werset psalmu po tytule: Bóg obiecuje swoją opiekę temu, kto troszczy się o potrzebującego, i ratunek «w dzień zły». Łacińskie intelligit oznacza nie tylko dawanie, lecz zrozumienie biednego. Św. Augustyn widzi w ubogim przede wszystkim Chrystusa, któremu służy się w Jego braciach.

Kto napisał psalm 41?

Tytuł przypisuje go Dawidowi: „Psalm Dawidowy”. Tradycja słyszy w nim także głos Chrystusa, ze względu na to, jak Pan posłużył się nim w wieczór Ostatniej Wieczerzy. Głównym autorem, jak całego Pisma, jest Duch Święty.

Dlaczego psalm 41 kończy się słowami «Niech się stanie, niech się stanie»?

Bo werset 14 jest doksologią zamykającą pierwszą z pięciu ksiąg Psałterza. Łacińskie Fiat, fiat odpowiada hebrajskiemu «Amen, amen». Podobne błogosławieństwa kończą kolejne księgi Psałterza.

Kiedy w liturgii odmawia się psalm 41?

W Brewiarzu z 1962 roku co wtorek w Sekście, w Jutrzni Oficjum za zmarłych i w Jutrzni Najświętszego Serca Pana Jezusa. W Mszale pochodzą z niego graduał I niedzieli po Zesłaniu Ducha Świętego i werset introitu św. Kamila de Lellis.