Psalm 40 (39 w Wulgacie): Czekając oczekiwałem Pana, «Oto idę»

Psalm 40 czy psalm 39?

To ten sam psalm pod dwoma numerami. Współczesne Biblie, w tym Biblia Tysiąclecia, idą za numeracją hebrajską i nazywają go psalmem 40; zaczynają go słowami Złożyłem w Panu całą nadzieję. Septuaginta, Wulgata, Biblia ks. Jakuba Wujka i tradycyjna liturgia liczą go jako psalm 39, bo psalmy 9 i 10 hebrajskie łączą w jeden. Numery wersetów są w obu Bibliach takie same, bo obie liczą nagłówek jako werset 1: werset 2, „Czekając oczekiwałem Pana”, jest drugi wszędzie. Pełną tabelę znajdziesz na stronie Księgi Psalmów.

A „psalm 39” współczesnych Biblii to w Wulgacie psalm 38, Dixi: Custodiam, który zaczyna się od słów „Będę strzegł dróg moich, abym nie zgrzeszył językiem moim”. Kto szuka tamtego psalmu, znajdzie go pod numerem 38.

Psalm 40 — interpretacja

Psalm 40 składa się z dwóch części, które brzmią prawie jak dwa różne psalmy: najpierw dziękczynienie człowieka wyratowanego, potem nowe wołanie o pomoc. Ta kolejność jest pouczająca. Wdzięczność za dawne ocalenie daje odwagę, by prosić znowu.

Wyratowany z dołu (w. 2-4). „Czekając oczekiwałem Pana, i skłonił się ku mnie, i wysłuchał próśb moich. I wywiódł mię z dołu nędzy i z bagna błotnistego i postawił na skale nogi moje, i naprostował kroki moje” (w. 2-3). Łacińskie exspectans exspectavi oddaje hebrajskie podwojenie: czekałem i czekałem, czekałem wytrwale. Obraz jest konkretny: dół, z którego nie można wyjść o własnych siłach, błoto, w którym grzęzną nogi, a potem skała pod stopami. Ocalenie kończy się pieśnią: „I włożył pieśń nową w usta moje, hymn Bogu naszemu” (w. 4). Nawet pieśń wdzięczności jest darem.

Błogosławiony, kto ufa (w. 5-6). „Błogosławiony mąż, którego nadzieją jest imię Pańskie, a nie oglądał się na marności i na szaleństwa omylne!” (w. 5). Psalmista uogólnia swoje doświadczenie i przechodzi do podziwu: „Wiele uczyniłeś ty, Panie, Boże mój, cudów twoich, i nie ma, kto by był podobny tobie w myślach twoich; opowiadałem i mówiłem: liczniejsze są nad liczbę” (w. 6).

Ofiara posłuszeństwa (w. 7-9). Tu jest serce psalmu i jego najważniejsza część dla chrześcijanina (zob. niżej): Bóg nie chce przede wszystkim zwierząt na ołtarzu, lecz ucha otwartego na Jego słowo i woli, która mówi „Oto idę”.

Świadectwo przed zgromadzeniem (w. 10-11). „Opowiadałem sprawiedliwość twoją w zebraniu wielkim; oto warg moich nie będę hamował, Panie, ty wiesz” (w. 10). Wdzięczność nie zostaje w sercu: „Sprawiedliwości twojej nie skryłem w sercu moim” (w. 11).

Nowe wołanie (w. 12-18). Ton się zmienia: „Albowiem otoczyło mię zło, któremu nie masz liczby; pojmały mię nieprawości moje, i nie mogłem przejrzeć; rozmnożyły się nad włosy głowy mojej i serce moje opuściło mię” (w. 13). Ten sam człowiek, który śpiewał pieśń nową, znów jest w ucisku, tym razem także z powodu własnych grzechów. Prosi więc: „Niech ci się spodoba, Panie, abyś mię wyrwał; Panie, ku ratunkowi memu wejrzyj!” (w. 14), i kończy wyznaniem ubóstwa: „Ja zaś jestem żebrak i ubogi: Pan stara się o mnie” (w. 18). Wersety 14-18 wróciły w Psałterzu jako osobny krótki psalm, psalm 70 (69 w Wulgacie), którego początek otwiera każdą godzinę Oficjum.

Psalm 40, 7-9: „Oto idę”

„Ofiary i obiaty nie chciałeś, ale uszy mi przysposobiłeś; całopalenia i za grzech nie żądałeś, wtedy rzekłem: «Oto idę! W nagłówku księgi napisano o mnie, abym czynił wolę twoją; Boże mój, pragnąłem, i zakon twój jest w środku serca mego.»” (w. 7-9). Po łacinie: Sacrificium et oblationem noluisti; aures autem perfecisti mihi… tunc dixi: Ecce venio.

Prorocy mówili już, że Bóg nie chce ofiar bez serca. Psalm idzie dalej: na miejsce zabitych zwierząt stawia człowieka, który oddaje Bogu samego siebie. „Uszy mi przysposobiłeś” znaczy: dałeś mi ucho, które słucha, a słuchać w Piśmie znaczy być posłusznym.

List do Hebrajczyków przytacza ten fragment według greckiej Septuaginty i wkłada go w usta Chrystusa wchodzącego na świat: „Nie chciałeś ofiary i daniny, ale przygotowałeś mi ciało” (Hbr 10,5), a dalej: „Wtedy rzekłem: Oto idę, (na początku księgi napisano o mnie), abym pełnił, Boże, wolę twoją” (Hbr 10,7). Gdzie psalm mówi o uchu, list mówi o ciele: Syn przyjmuje ciało, aby złożyć z niego ofiarę posłuszeństwa, która zastępuje wszystkie ofiary Starego Przymierza. Wcielenie i Krzyż są jednym „Oto idę”.

Każda Msza święta uobecnia tę ofiarę posłusznej woli Syna; zob. Msza święta.

Ojcowie Kościoła: głos Głowy i członków

Jak Chrystus może mówić „pojmały mię nieprawości moje” (w. 13), skoro jest bez grzechu? Św. Augustyn w Objaśnieniach psalmów odpowiada swoją wielką zasadą lektury Psałterza: mówi w nim cały Chrystus, totus Christus, Głowa i członki. Głowa mówi o swojej Męce i Zmartwychwstaniu, członki o swoich grzechach; ale to jeden głos, bo Chrystus wziął na siebie grzechy swego Ciała. Dlatego ten sam psalm może zawierać „Oto idę” Syna i wyznanie winy grzesznika.

W świetle Nowego Testamentu skała, na której Bóg stawia nogi wyratowanego, wskazuje na Chrystusa, bo „skałą był Chrystus” (1 Kor 10,4). Pieśń nowa z wersetu 4 to pieśń Nowego Przymierza; św. Augustyn lubi powtarzać, że pieśń nową śpiewa tylko człowiek nowy, czyli ten, kogo Bóg wyciągnął z dołu starego życia.

Psalm 40 w liturgii 1962

Tercja we wtorek. W Brewiarzu rzymskim 1962, który zachowuje tygodniowy psałterz uporządkowany przez św. Piusa X w 1911 roku, psalm 39 sam wypełnia Tercję wtorkową, podzielony na trzy części (wersety 2-9, 10-14, 15-18), z antyfoną Respexit me, et exaudivit deprecationem meam Dominus. Znajdziesz go w brewiarzu tego dnia.

Oficjum za zmarłych. Psalm otwiera trzeci nokturn Jutrzni za zmarłych, z antyfoną wziętą z wersetu 14: Complaceat tibi, Domine, ut eripias me: Domine, ad adjuvandum me respice. Kościół użycza głosu duszy, która czeka na wyzwolenie; zob. modlitwa za zmarłych.

Wielki Piątek. W Jutrzni Wielkiego Piątku jest drugim psalmem drugiego nokturnu, między psalmami 37 i 53, z antyfoną Confundantur et revereantur, qui quærunt animam meam, ut auferant eam. Sprawiedliwy, który nie zamknął warg, to Pan przed swoimi oskarżycielami.

W Mszale. Offertorium XV niedzieli po Zesłaniu Ducha Świętego to wersety 2-4: Exspectans exspectavi Dominum, et respexit me: et exaudivit deprecationem meam: et immisit in os meum canticum novum; ten sam tekst śpiewa się we wtorek po IV niedzieli Wielkiego Postu. Offertorium XVI niedzieli po Zesłaniu Ducha Świętego, podobnie jak piątku po II niedzieli Wielkiego Postu, wzięto z wersetów 14-15: Domine, in auxilium meum respice.

Jak się modlić psalmem 40

Gdy trzeba czekać. Psalm zaczyna się od czekania, nie od wysłuchania. Kto długo prosi i nie widzi odpowiedzi, znajduje w „czekając oczekiwałem” słowa na swoją cierpliwość i obietnicę, że Bóg „skłonił się ku mnie”.

Po otrzymanej łasce. Pierwsza część jest dziękczynieniem: wspomnienie dołu, z którego Bóg wyciągnął, i pieśni, którą włożył w usta. Dobrze jest nazwać przed Bogiem konkretne dobrodziejstwo i, jak psalmista, nie ukrywać go przed innymi.

Przy ofiarowaniu dnia. „Oto idę! […] abym czynił wolę twoją” to najkrótszy akt ofiarowania. Można go powtarzać rano albo w czasie Mszy, przy offertorium, łącząc swoją wolę z ofiarą Chrystusa.

W poczuciu własnego grzechu. Wersety 13-18 uczą prosić o pomoc bez wymówek: „Ja zaś jestem żebrak i ubogi: Pan stara się o mnie”. Ubóstwo przyznane przed Bogiem jest już początkiem ratunku.

Na zakończenie dodaje się, jak w Oficjum, Chwała Ojcu.

Często zadawane pytania

Czy psalm 40 i psalm 39 to ten sam psalm?

To ten sam psalm. Numer 40 pochodzi z numeracji hebrajskiej, używanej przez współczesne Biblie; numer 39 z Septuaginty i Wulgaty, za którą idą ks. Wujek i tradycyjna liturgia. Wersety mają w obu numeracjach te same numery.

Jak zaczyna się psalm 40?

U ks. Wujka, po nagłówku „Na koniec. Psalm Dawidowy”: „Czekając oczekiwałem Pana, i skłonił się ku mnie”. Po łacinie: Exspectans exspectavi Dominum, et intendit mihi. Przekłady z hebrajskiego zaczynają go słowami Złożyłem w Panu całą nadzieję.

O czym jest psalm 40?

O człowieku, którego Bóg wyciągnął z dołu i postawił na skale, a który w podzięce ofiarowuje Mu nie zwierzęta, lecz własną wolę: „Oto idę”. Druga część psalmu to nowe wołanie o pomoc w ucisku i w grzechu. List do Hebrajczyków odnosi wersety 7-9 do Chrystusa.

Co znaczy „Oto idę” w psalmie 40?

To odpowiedź człowieka, który oddaje się Bogu do dyspozycji: „Oto idę […] abym czynił wolę twoją”. List do Hebrajczyków (Hbr 10,5-7) słyszy w tych słowach Syna Bożego, który przychodzi na świat, by złożyć siebie w ofierze w miejsce ofiar Starego Przymierza.

Kto napisał psalm 40?

Nagłówek mówi: „Na koniec. Psalm Dawidowy”, po łacinie In finem. Psalmus ipsi David. Tradycja przypisuje go więc Dawidowi. Słowa „na koniec” Wulgata stawia przed wieloma psalmami; ich dokładny sens w hebrajskim jest niepewny i prawdopodobnie dotyczy wykonania psalmu.

Kiedy Kościół modli się psalmem 40?

W Brewiarzu 1962 psalm wypełnia Tercję we wtorek, otwiera trzeci nokturn Jutrzni za zmarłych i należy do Jutrzni Wielkiego Piątku. W Mszale jego wersety tworzą offertoria XV i XVI niedzieli po Zesłaniu Ducha Świętego.