Psalm 43 (42 w Wulgacie): Osądź mię, Boże, Judica me

Psalm 43 czy psalm 42?

Ten psalm ma w Biblii Tysiąclecia i innych przekładach z hebrajskiego numer 43, a w Wulgacie, w Septuagincie i w przekładzie ks. Wujka numer 42. Wulgata łączy bowiem w jeden psalm hebrajskie psalmy 9 i 10, więc od tego miejsca prawie cały Psałterz przesuwa się o jeden numer. Pod numerem 42 zna go Mszał rzymski, który na początku Mszy podaje po prostu Psalmus 42. Jego pięć wersetów ma tu te same numery co w Biblii Tysiąclecia.

Uwaga na pomyłkę w drugą stronę. Psalm 42 Biblii Tysiąclecia to inny tekst, choć ściśle z tym związany: Quemadmodum desiderat cervus, u Wujka „Jak tęskni jeleń do źródeł wód, tak tęskni dusza moja do ciebie, Boże” (Ps 41,2), czyli psalm 41 Wulgaty. Z kolei psalm 43 Wulgaty, Deus, auribus nostris audivimus, to w dzisiejszych Bibliach psalm 44. Pełna tabela obu numeracji jest na stronie Księgi Psalmów.

Psalm 43 — interpretacja

Psalm jest krótki i przedłuża poprzedni. Wygnaniec, który w Quemadmodum tęsknił do Boga jak jeleń do wody, prosi teraz, by został przyprowadzony z powrotem do ołtarza. Oba psalmy łączy ten sam refren: „Czemuś jest smutna, duszo moja, i czemu mię trwożysz? Miej nadzieję w Bogu” wraca dwa razy w psalmie 41 (Ps 41,6 i Ps 41,12), a po raz trzeci tutaj, w wersecie 5. Wspólne jest też pytanie „czemu smutny chodzę, gdy mię trapi nieprzyjaciel?” (Ps 41,10). Dlatego wielu komentatorów uważa, że pierwotnie była to jedna pieśń. Wulgata i liturgia zawsze traktowały je jednak jako dwa psalmy.

„Osądź mię, Boże” (w. 1-2)

„Psalm Dawidowy. Osądź mię, Boże, i rozstrzygnij sprawę moją wobec narodu nieświętego; od człowieka niesprawiedliwego i zdradliwego wyrwij mię!” (w. 1). Judica me nie jest prośbą o surowy wyrok na siebie. Psalmista prosi, by Bóg ujął się za swoim sługą i oddzielił jego sprawę od sprawy bezbożnych; w dzisiejszych przekładach brzmi to Wymierz mi sprawiedliwość, Boże. Potem wraca bolesne pytanie z poprzedniego psalmu: „Bo ty jesteś Bóg, moc moja; czemuś mię odrzucił? i czemu smutny chodzę, gdy mię trapi nieprzyjaciel?” (w. 2).

Kim jest naród nieświęty, o którym mówi psalmista: „rozstrzygnij sprawę moją wobec narodu nieświętego”? W sensie dosłownym to otoczenie wygnańca, ludzie, wśród których żyje z dala od świątyni. W sensie duchowym tradycja odnosi te słowa do świata, który nie zna Boga, i do wszystkiego, co w nas samych jeszcze do Niego nie należy. Dlatego kapłan może je powtarzać każdego dnia u stopni ołtarza: nie oskarża innych, lecz prosi, by sam został oddzielony od zła, zanim dotknie świętych tajemnic.

Światłość i prawda (w. 3)

Odpowiedzią jest prośba: „Wyślij światłość twoją i prawdę twoją: one mię prowadziły i wyprowadziły na górę świętą twoją i do przybytków twoich” (w. 3). Święty Augustyn rozpoznaje w tej światłości i prawdzie samego Chrystusa, który powiedział: „Jam jest światłość świata” (J 8,12) oraz „Jam jest droga, i prawda, i życie” (J 14,6). Ci dwaj przewodnicy prowadzą duszę na górę świętą, to znaczy do Kościoła, a na końcu do nieba.

Ołtarz Boży (w. 4)

Cel zostaje osiągnięty: „I przyjdę do ołtarza Bożego, do Boga, który uwesela młodość moją. Będę cię wysławiał na cytrze, Boże, Boże mój!” (w. 4). Przekłady z hebrajskiego mówią tu o Bogu radości i wesela; Wulgata ma ad Deum qui laetificat juventutem meam, „który uwesela młodość moją”. Tradycja widzi w tym młodość, którą odnawia łaska, młodość, która się nie starzeje: stary kapłan powtarza te słowa każdego rana z tą samą prawdą co młody.

Refren nadziei (w. 5)

„Czemuś smutna, duszo moja, i czemu mię trwożysz? Miej nadzieję w Bogu, albowiem go jeszcze wysławiać będę: zbawienie oblicza mego i Bóg mój!” (w. 5). Dusza strofuje samą siebie i nakazuje sobie nadzieję. To nie jest optymizm, lecz akt woli wobec smutku: smutek pyta „czemu?”, a wiara odpowiada „miej nadzieję w Bogu”.

Judica me u stopni ołtarza

To najbardziej znane miejsce tego psalmu. We Mszy trydenckiej, po znaku krzyża, kapłan mówi antyfonę Introibo ad altare Dei, a ministrant odpowiada Ad Deum qui laetificat juventutem meam. Następnie odmawiają psalm na przemian, werset po wersecie, z Gloria Patri, i powtarzają antyfonę; potem następuje Adjutorium nostrum in nomine Domini i Confiteor. Kapłan ma właśnie wstąpić do ołtarza: słowami psalmu prosi, by został oddzielony od „narodu nieświętego” i doprowadzony przez Bożą światłość i prawdę aż do Ofiary.

Te modlitwy u stopni ołtarza zrodziły się w średniowieczu jako osobiste przygotowanie celebransa, a dla całego Kościoła łacińskiego ustalił je Mszał świętego Piusa V (1570). Wierny, który słucha Mszy, może w tym czasie odmawiać psalm razem z kapłanem i ministrantem, choćby po cichu. O przebiegu całej liturgii przeczytasz w artykule o Mszy świętej.

Kiedy się go opuszcza. Mszał 1962 roku opuszcza psalm, wraz z Gloria Patri i powtórzeniem antyfony, we Mszach za zmarłych oraz we Mszach z okresu Męki Pańskiej (Mszach z dnia, nie ze święta), od Niedzieli Męki Pańskiej. W te dni po znaku krzyża i Introibo przechodzi się od razu do Adjutorium nostrum. Radość psalmu, „który uwesela młodość moją”, ustępuje miejsca żałobie Kościoła.

Ten sam Mszał każe przy Lavabo odmawiać inny psalm ołtarza, psalm 26 (25 w Wulgacie): „Umywam między niewinnymi ręce moje i obchodzę ołtarz twój, Panie” (Ps 25,6).

Psalm 43 w pozostałej liturgii 1962 roku

Niedziela Męki Pańskiej. Właśnie wtedy, gdy psalm znika z modlitw u stopni ołtarza, Kościół czyni z niego introit Niedzieli Męki Pańskiej: Judica me, Deus, et discerne causam meam de gente non sancta: ab homine iniquo et doloso eripe me: quia tu es Deus meus et fortitudo mea, z wersetem 3, Emitte lucem tuam, jako wierszem psalmowym. Teraz mówi Chrystus, w przededniu Męki. We wtorek tygodnia Męki Pańskiej graduał bierze wersety 1 i 3: Discerne causam meam, Domine.

Niedziela Sześćdziesiątnicy. Antyfoną na Komunię w Niedzielę Sześćdziesiątnicy jest werset 4: Introibo ad altare Dei, ad Deum qui laetificat juventutem meam.

Brewiarz. W Brewiarzu rzymskim 1962 roku (psałterz św. Piusa X) psalm 42 jest drugim psalmem Laudesów we wtorek, zarówno w zwykłym układzie, z antyfoną Salutare vultus mei, Deus meus, jak i w układzie na czas pokuty, z antyfoną Discerne causam meam, Deus, de gente non sancta. Oficjum dnia możesz odmawiać w brewiarzu.

Boże Ciało. W Jutrzni (Matutinum) Bożego Ciała psalm śpiewa się z antyfoną, która czyni z niego modlitwę eucharystyczną: Introibo ad altare Dei: sumam Christum, qui renovat juventutem meam, przystąpię do ołtarza Bożego, przyjmę Chrystusa, który odnawia moją młodość.

Jak się modlić psalmem 43?

Przed Mszą świętą. Odmów go w drodze do kościoła albo na kolanach przed rozpoczęciem, by wejść razem z kapłanem w Ofiarę. Ministrant odpowiada na niego werset po wersecie; wierny może robić to samo w sercu.

W niesprawiedliwości. Werset 1 oddaje własną sprawę Bogu, zamiast bronić jej samemu za wszelką cenę.

W wątpliwości. Werset 3 jest prośbą o światło przy wyborze drogi, przy decyzji, przy rozeznawaniu powołania.

W smutku. Refren z wersetu 5 uczy nakazywać własnej duszy nadzieję. Najlepiej modlić się nim zaraz po psalmie 42 (41 w Wulgacie), którego jest dalszym ciągiem.

Często zadawane pytania

Co znaczy Judica me, Deus?

To pierwsze słowa psalmu, które ks. Wujek tłumaczy „Osądź mię, Boże”. Psalmista prosi Boga, by rozstrzygnął jego sprawę i oddzielił ją od sprawy bezbożnych. Od tych słów cały psalm odmawiany u stopni ołtarza nazywa się Judica me.

Co znaczy Introibo ad altare Dei?

„Przyjdę do ołtarza Bożego”: to werset 4 psalmu, u Wujka „I przyjdę do ołtarza Bożego, do Boga, który uwesela młodość moją”. Kapłan mówi go jako antyfonę na początku Mszy trydenckiej, a ministrant odpowiada drugą połową, ad Deum qui laetificat juventutem meam.

Dlaczego Judica me nie odmawia się we Mszach za zmarłych?

Bo Mszał opuszcza go we Mszach żałobnych i we Mszach z dnia okresu Męki Pańskiej: radość psalmu, „który uwesela młodość moją”, ustępuje żałobie Kościoła. W te dni po Introibo przechodzi się od razu do Adjutorium nostrum.

Czy psalm 42 i psalm 43 to jeden psalm?

W Biblii hebrajskiej są to dwa psalmy (w Wulgacie 41 i 42), ale łączy je ten sam refren: „Czemuś smutna, duszo moja, i czemu mię trwożysz? Miej nadzieję w Bogu”. Dlatego wielu komentatorów uważa, że pierwotnie tworzyły jedną pieśń. Liturgia zawsze odmawiała je osobno.

Kto napisał psalm 43?

Wulgata i Wujek zaczynają go słowami „Psalm Dawidowy”; tekst hebrajski nie ma nagłówka, a refren wiąże go z poprzednim psalmem, przypisanym synom Korego. Nie wiadomo więc na pewno, kto jest jego autorem ludzkim; autorem natchnienia, jak całego Pisma, jest Duch Święty.

Kiedy Kościół odmawia psalm 43?

W Mszale 1962 roku u stopni ołtarza prawie każdej Mszy, a także jako introit Niedzieli Męki Pańskiej. W Brewiarzu w każdy wtorek w Laudesach i w Jutrzni Bożego Ciała.