Psalm 44 (43 w Wulgacie): Boże, uszami naszymi słyszeliśmy

Psalm 44 czy psalm 43?

Współczesne polskie przekłady z hebrajskiego numerują ten psalm jako 44; Wulgata i Septuaginta, które łączą hebrajskie psalmy 9 i 10, liczą go jako 43, i tak nazywa go Brewiarz, Mszał i Biblia ks. Wujka. To ten sam tekst, który po łacinie zaczyna się od Deus, auribus nostris audivimus. Wersety mają do wersetu 21 te same numery, więc «psalm 44 4» to werset 4 tej strony; werset 22 Wulgaty łączy dwa wersety hebrajskie, dlatego od tego miejsca numer w Bibliach współczesnych jest o jeden większy.

Uwaga na najczęstszą pomyłkę. «Psalm 44» ksiąg liturgicznych i dawnych modlitewników to inna pieśń, Eructavit cor meum, pieśń weselna Króla, którą Biblie współczesne nazywają psalmem 45. Z kolei psalm 43 współczesnych Biblii to Judica me, Deus, w Wulgacie psalm 42, który kapłan odmawia u stopni ołtarza na początku Mszy. Pełna tablica jest na stronie Księgi Psalmów.

Psalm 44 — interpretacja

Tytuł przypisuje go synom Korego: „Na koniec. Synów Korego, ku wyrozumieniu” (w. 1). To skarga zbiorowa: mówi cały lud, czasem ustami jednego człowieka. Tekst nie podaje żadnej okoliczności historycznej; jedni komentatorzy widzieli w nim udrękę czasów machabejskich, inni klęskę z epoki królów. Nie wiadomo tego na pewno, i właśnie dlatego psalm mógł służyć wszystkim ciemnym godzinom ludu Bożego.

Wersety 2-9: pamięć

Psalm zaczyna od pamięci: „Boże, uszami naszymi słyszeliśmy, ojcowie nasi nam opowiadali sprawę, którąś uczynił we dni ich i we dni starodawne” (w. 2). Tym dziełem było wejście do ziemi obiecanej, a zwycięstwo nie pochodziło z broni: „Bo nie mieczem swym posiedli ziemię i nie wybawiło ich ramię ich, ale prawica twoja i ramię twoje i światło oblicza twego” (w. 4). To właśnie wyszukiwany werset «psalm 44 4». Z pamięci rodzi się obecna ufność: „Ty sam jesteś królem moim i Bogiem moim” (w. 5); „Albowiem nie w łuku moim nadzieję mieć będę i nie mój miecz wybawi mnie” (w. 7).

Wersety 10-17: odrzucenie

Nagle wszystko się odwraca: „A teraz odtrąciłeś i zawstydziłeś nas i nie będziesz wychodził, Boże, z zastępami naszymi” (w. 10). Obrazy się mnożą: ucieczka, grabież, „Wydałeś nas jak owce na pożarcie” (w. 12), „Sprzedałeś lud twój za darmo” (w. 13). Lud staje się pośmiewiskiem sąsiadów i przysłowiem narodów: „Uczyniłeś nas przysłowiem między narodami, kiwaniem głowy między ludźmi” (w. 15). Kiwanie głową to gest, który przechodnie zrobią przed Krzyżem: „Przechodzący zaś obok, bluźnili mu, kiwając głowami swymi” (Mt 27, 39).

Wersety 18-22: wierni, a jednak w ucisku

Tu jest serce psalmu, które odróżnia go od wielu innych skarg: lud się nie oskarża. „To wszystko przyszło na nas, a nie zapomnieliśmy ciebie i nie sprzeniewierzyliśmy się przymierzu twojemu” (w. 18). Cierpi nie za swoje winy, ale z powodu swojego Boga: „Bo nas dla ciebie mordują na każdy dzień, poczytani jesteśmy za owce na rzeź” (w. 22).

Wersety 23-26: powstań, czemu śpisz?

Zakończenie jest wołaniem zdumiewającej śmiałości: „Powstań, czemu śpisz, Panie? powstań a nie odrzucaj na zawsze!” (w. 23). Bóg nie śpi, ale wydaje się spać, gdy zostawia swoich w próbie. „Czemu oblicze twoje odwracasz, zapominasz o niedoli naszej i o utrapieniu naszym?” (w. 24). Ostatni werset streszcza wszystko: „Powstań, Panie, ratuj nas i odkup nas dla imienia twego!” (w. 26).

Psalm męczenników

Św. Paweł cytuje werset 22 w Liście do Rzymian, właśnie wtedy, gdy ogłasza, że nic nie może odłączyć chrześcijan od miłości Chrystusa: „Albowiem dla ciebie nas zabijają cały dzień, uważają nas za owce skazane na rzeź” (Rz 8, 36). I zaraz dodaje: „Ale w tym wszystkim zwyciężamy przez tego, który nas umiłował” (Rz 8, 37). Psalm pokonanego ludu staje się psalmem męczenników. Św. Augustyn w Objaśnieniach psalmów słyszy w nim głos prześladowanego Kościoła, który cierpi dla imienia Chrystusa, nie wyrzekając się wiary.

„Sen” Boga z wersetu 23 przypomina łódź na wzburzonym morzu: „A oto wielka burza powstała na morzu, tak że się łódka falami okrywała, a on spał” (Mt 8, 24). Uczniowie budzą Go: „Panie! zachowaj nas, giniemy”, a On ucisza morze. Pozorny sen Boga wystawia wiarę na próbę, ale jej nie opuszcza.

Psalm należy do rodziny skarg ludu, razem z psalmem 74 (73 w Wulgacie), „Czemużeś, Boże, odegnał na zawsze”, i z psalmem 79 (78 w Wulgacie), „Boże, przyszli poganie do dziedzictwa twego”.

Psalm 43 w liturgii 1962 roku

Nona wtorku. W Brewiarzu rzymskim z 1962 roku psalm 43 tworzy sam psalmodię Nony wtorku, podzielony na trzy części (w. 2-9, 10-20, 21-26), z antyfoną Salvasti nos, Domine, et in nomine tuo confitebimur in sæcula. Możesz ją odmówić w brewiarzu.

Msza. Mszał z 1962 roku zawdzięcza mu kilka tekstów:

• introit niedzieli Sześćdziesiątnicy: Exsurge, quare obdormis, Domine? (w. 23-26), z wersetem 2 jako wersetem psalmowym;
• graduał XXIII niedzieli po Zesłaniu Ducha Świętego: Liberasti nos, Domine, ex affligentibus nos (w. 8-9);
• graduał wtorku IV tygodnia Wielkiego Postu: Exsurge, Domine, fer opem nobis (w. 26 i 2).

Procesje. Antyfoną Exsurge, Domine, adjuva nos: et libera nos propter nomen tuum (w. 26), z wersetem 2 jako psalmem, zaczyna się procesja Wielkiej Litanii (25 kwietnia) i dni krzyżowych, przed Litanią do Wszystkich Świętych: Kościół kładzie ten psalm na usta, gdy błaga o Bożą pomoc dla plonów, narodów i w klęskach. Dawniej tę samą antyfonę śpiewano także 2 lutego, w święto Matki Bożej Gromnicznej, po rozdaniu świec; obrzęd poświęcenia gromnic w Mszale z 1962 roku już jej nie zawiera.

Jak się modlić psalmem 44?

Za Kościół prześladowany. Wersetami 18-23 modli się za chrześcijan, którzy dziś cierpią za wiarę.

W próbie, której się nie rozumie. Psalm pozwala powiedzieć Bogu o swoim niezrozumieniu, nie przestając być Mu wiernym.

W klęskach publicznych. Z antyfoną dni krzyżowych werset 26 odmawia się za ojczyznę, o pokój albo o urodzaje; dobrze łączy się z modlitwą za ojczyznę i modlitwą o pokój.

Dla pamięci wiary. Werset 2 zachęca, by opowiadać dzieciom, co Bóg uczynił dla minionych pokoleń. Zakończ Chwała Ojcu.

Często zadawane pytania

Dlaczego psalm 44 nazywa się też psalmem 43?

Bo Wulgata, za którą idzie liturgia i Biblia ks. Wujka, łączy w jeden psalm hebrajskie psalmy 9 i 10. Deus, auribus nostris, psalm 44 współczesnych Biblii, nosi w niej numer 43.

Czy psalm 44 to pieśń weselna Króla?

Tylko w numeracji Wulgaty i liturgii. Eructavit cor meum to psalm 44 Wulgaty i 45 współczesnych Biblii; psalm 44 Biblii współczesnych to ten, skarga wiernego ludu.

O czym jest psalm 44?

Lud przypomina sobie dawne zwycięstwa, które dał mu Bóg, a potem skarży się na obecną klęskę, choć pozostał wierny przymierzu. Kończy się wołaniem, by Bóg „powstał” i wybawił swój lud. Św. Paweł czyta go jako psalm chrześcijan cierpiących dla Chrystusa.

Co znaczy „Powstań, czemu śpisz, Panie?”

Nie to, że Bóg naprawdę śpi, ale że wydaje się nieobecny, gdy dopuszcza próbę. To wołanie wiary, która się nie poddaje, podobne do wołania uczniów w łodzi. Kościół śpiewa je w introicie niedzieli Sześćdziesiątnicy.

Co znaczy „poczytani jesteśmy za owce na rzeź”?

Lud cierpi z powodu swojej wierności Bogu. Św. Paweł odnosi ten werset do chrześcijan i dodaje: „Ale w tym wszystkim zwyciężamy przez tego, który nas umiłował” (Rz 8, 37).

Kto napisał psalm 44?

Tytuł przypisuje go synom Korego, rodowi lewickich śpiewaków świątynnych. Czas powstania nie jest pewny.