Psalm 88 (87 w Wulgacie): Panie, Boże zbawienia mego

Psalm 88 czy psalm 87?

W Biblii Tysiąclecia i innych współczesnych przekładach, które idą za tekstem hebrajskim, ten psalm ma numer 88; w Wulgacie, u ks. Wujka i w liturgii łacińskiej numer 87. Wulgata łączy psalmy 9 i 10 w jeden i od tego miejsca liczy o jeden mniej. Wersety mają w obu wydaniach te same numery: «psalm 88, 18» to werset 18 tej strony. Pełną tabelę znajdziesz na stronie Księgi Psalmów.

Numer 88 wskazuje jednak w Wulgacie inny psalm: Misericordias Domini, psalm 89 współczesnych Biblii, który u Wujka zaczyna się słowami „Zmiłowania Pańskie na wieki wyśpiewywać będę” (psalm 89, 88 w Wulgacie). Natomiast psalm 87 współczesnych Biblii to krótka pieśń o Syjonie, w Wulgacie psalm 86: „Fundamenty jego na górach świętych”.

Psalm 88 — interpretacja

Ten psalm zaskakuje, bo nie pociesza. Prawie wszystkie lamentacje Psałterza przed końcem wznoszą się ku światłu; ta zostaje w nocy aż do ostatniego słowa.

Tytuł (w. 1)

Tytuł należy do najdłuższych w Psałterzu: „Pieśń psalmu. Synów Korego. Na koniec, na mahelecie, ku opowiadaniu, wyrozumienie Emana Ezrahity” (w. 1). Mahelet (łac. Maeleth) to najpewniej wskazówka melodii lub sposobu śpiewu; jej dokładny sens nie jest znany. Eman Ezrahita należy do mędrców, z którymi Pismo porównuje Salomona: był on „mędrszy niż Etan Ezrahita i Heman” (1 Krl 4,31), w III Księdze Królewskiej Wujka.

Wołanie dniem i nocą (w. 2-3)

Psalm zaczyna się jednak od aktu wiary: „Panie, Boże zbawienia mego, we dnie i w nocy wołałem przed tobą” (w. 2). Bóg pozostaje, mimo wszystko, «Bogiem zbawienia mego». „Niechaj modlitwa moja przyjdzie przed oblicze twoje, nakłoń ucha twego ku prośbie mojej!” (w. 3).

Na krawędzi grobu (w. 4-10)

„Albowiem dusza moja napełniona jest złem, a życie moje zbliżyło się do otchłani” (w. 4). Człowiek widzi się już pogrzebanym: „Poczytano mię między zstępujących do grobu, stałem się jak człowiek bez pomocy” (w. 5), „między umarłymi wolny; jak zranieni, którzy śpią w grobach, o których więcej nie pamiętasz” (w. 6). „Wsadzili mię w dół najgłębszy, do ciemności i do cienia śmierci” (w. 7). Przyjaciele odeszli: „Oddaliłeś ode mnie znajomych moich, uczynili mię obrzydzeniem sobie; jestem wydany i nie wychodziłem” (w. 9). A jednak modli się dalej: „Wołałem ku tobie, Panie, cały dzień, wyciągałem do ciebie ręce moje” (w. 10).

Pytania o śmierć (w. 11-13)

„Czyż dla umarłych cuda czynić będziesz? albo czy lekarze wskrzeszą, by cię sławili?” (w. 11). «Lekarze» pochodzą z Septuaginty i Wulgaty (medici), które tak odczytały hebrajskie słowo oznaczające cienie zmarłych. „Czy będą poznane w ciemnościach cuda twoje, a sprawiedliwość twoja w ziemi zapomnienia?” (w. 13). Pytanie zostaje otwarte; odpowie na nie Chrystus zmartwychwstały.

Uparta modlitwa (w. 14-19)

„A ja, Panie, wołałem do ciebie i modlitwa moja uprzedzi cię rano” (w. 14). Potem wołanie najbardziej nagie: „Czemuż, Panie, odrzucasz modlitwę moją, odwracasz oblicze twe ode mnie?” (w. 15). Gniew Boży otacza go jak powódź: „ogarnęły mię cały dzień jak woda, otoczyły mię razem” (w. 18). Psalm kończy się samotnością: „Oddaliłeś ode mnie przyjaciela i bliskiego, i znajomych moich dla nędzy” (w. 19).

Lekcja jest taka: wiara nie jest brakiem ciemności, lecz mówieniem do Boga z dna ciemności. Kto tak się modli, choćby nic nie czuł, wciąż zwraca się do «Boga zbawienia swego».

Psalm Męki Pańskiej

Ojcowie czytali ten psalm jako głos Chrystusa w Męce i w grobie. Św. Augustyn w Objaśnieniach Psalmów zatrzymuje się nad łacińskimi słowami, które Wujek oddaje jako „między umarłymi wolny”, inter mortuos liber: widzi w nich Chrystusa, jedynego «wolnego» wśród umarłych, bo zstąpił w śmierć, nie będąc w niej zatrzymany przez grzech, i wyszedł z niej własną mocą.

Werset o przyjaciołach, którzy odeszli, spełnia się na Kalwarii: „A wszyscy jego znajomi stali z daleka, i niewiasty, które za nim przyszły były z Galilei, patrząc na to” (Łk 23,49). Psalm spotyka się tak z psalmem 22 (21 w Wulgacie), którym Pan modli się na krzyżu: „Boże, Boże mój, wejrzyj na mnie, czemuś mię opuścił?”.

Dlatego ten psalm nie jest psalmem rozpaczy. Jest psalmem Tego, który zszedł na samo dno ludzkiej ciemności, aby nikt, kto się tam znajdzie, nie był już sam.

Psalm 88 w liturgii z 1962 roku

W sobotniej Komplecie. W psałterzu Brewiarza Rzymskiego z 1962 roku psalm 87 otwiera Kompletę soboty, a po nim następuje psalm 102 podzielony na dwie części; antyfona pochodzi z wersetu 3: Intret oratio mea in conspectu tuo, Domine. Sobota, dzień spoczynku Pana w grobie, ma więc w psałterzu psalm człowieka «między umarłymi wolnego». Godzinę tę odmówisz w brewiarzu, a jej dzieje poznasz w przewodniku po Komplecie.

Wielki Piątek i Wielka Sobota. Kościół potwierdza lekturę Ojców, śpiewając ten psalm w Jutrzni Triduum. W Wielki Piątek, w trzecim nokturnie, antyfona pochodzi z wersetu 9: Longe fecisti notos meos a me: traditus sum, et non egrediebar. W Wielką Sobotę, również w trzecim nokturnie, antyfoną jest werset 5-6: Factus sum sicut homo sine adjutorio, inter mortuos liber. Głos psalmu staje się głosem Pana ukrzyżowanego i złożonego w grobie.

W Mszale. Wersety 2 i 3 tworzą introit soboty Suchych Dni Wielkiego Postu: Intret oratio mea in conspectu tuo: inclina aurem tuam ad precem meam, Domine, z wersetem psalmu Domine, Deus salutis meae, a także ofertorium tego dnia i ofertorium sobót Suchych Dni po Zesłaniu Ducha Świętego i we wrześniu: Domine, Deus salutis meae, in die clamavi et nocte coram te. Werset 2 jest też wersetem Alleluja XII niedzieli po Zesłaniu Ducha Świętego.

Jak się modlić psalmem 88?

W ciemności wiary. Gdy modlitwa wydaje się pusta, a Bóg milczy, ten psalm daje słowa, których ci brakuje. Nie każe udawać światła; pozwala mówić do Boga z ciemności.

W ciężkiej chorobie i u kresu życia. Wersety 4-7 wypowiadają strach przed śmiercią; zaczynają się jednak od «Boże zbawienia mego».

W samotności. Werset 19 jest modlitwą opuszczonych, w jedności z Chrystusem, którego znajomi stali z daleka.

W Wielki Piątek i Wielką Sobotę. Odmawiaj go jako czuwanie przy Panu złożonym do grobu, w oczekiwaniu na poranek Zmartwychwstania.

Zakończ, jak w Oficjum, modlitwą Chwała Ojcu: tę jasność, której psalm nie zawiera, wnosi Kościół.

Często zadawane pytania

Dlaczego psalm 88 jest tak smutny?

Bo jako jedyna lamentacja Psałterza nie otwiera się na żadne światło przed końcem: kończy się oddaleniem przyjaciół i ciemnością. Pokazuje, że można się modlić także wtedy, gdy nic się już nie czuje. Jego pierwsze słowa, „Panie, Boże zbawienia mego”, pozostają jednak aktem nadziei.

Czy psalm 88 mówi o Chrystusie?

Według Ojców tak. Św. Augustyn słyszy w nim Chrystusa cierpiącego, opuszczonego przez swoich i złożonego w grobie, jedynego «wolnego» między umarłymi. Liturgia śpiewa go w Jutrzni Wielkiego Piątku i Wielkiej Soboty.

Co mówi psalm 88, werset 18?

U Wujka: „ogarnęły mię cały dzień jak woda, otoczyły mię razem”. Mowa o gniewie i groźbach Boga z wersetu 17, które otaczają modlącego się jak powódź. To jeden z ostatnich obrazów psalmu, przed samotnością wersetu 19.

Czy «Zmiłowania Pańskie na wieki wyśpiewywać będę» to psalm 88?

Tylko w numeracji Wulgaty. Ten psalm, Misericordias Domini, to psalm 88 Wulgaty i psalm 89 współczesnych Biblii. Psalm 88 współczesnych Biblii to Domine, Deus salutis meae, przedstawiony na tej stronie.

Kto napisał psalm 88?

Tytuł przypisuje go Emanowi Ezrahicie, mędrcowi i śpiewakowi z czasów Dawida i Salomona, i łączy z synami Korego. Tradycja przyjmuje to przypisanie; głównym autorem, jak całego Pisma, jest Duch Święty.

Kiedy Kościół odmawia psalm 88?

W psałterzu Brewiarza z 1962 roku w Komplecie soboty, a w Jutrzni Wielkiego Piątku i Wielkiej Soboty w trzecim nokturnie. W Mszale jego wersety tworzą introit i ofertorium sobót Suchych Dni.