Psalm 145 (144 w Wulgacie): Wywyższać cię będę, Boże, królu mój

Psalm 145 czy psalm 144?

Ten psalm ma dwa numery, zależnie od Biblii, którą otworzysz. Biblia Tysiąclecia i współczesne przekłady idą za Biblią hebrajską i nazywają go psalmem 145. Wulgata, Septuaginta, ks. Wujek i brewiarz, które łączą w jeden psalmy 9 i 10 hebrajskie, liczą go jako psalm 144. To ten sam tekst, po łacinie Exaltabo te, Deus meus rex. Pełna tabela jest na stronie Księgi Psalmów.

Każdy z tych dwóch numerów wskazuje jednak także inny psalm:

• psalm 145 Wulgaty = psalm 146 hebrajski: Lauda, anima mea, Dominum, „Chwal, duszo moja, Pana!” (psalm 146 (145 w Wulgacie));
• psalm 144 hebrajski = psalm 143 Wulgaty: Benedictus Dominus, pieśń Dawida wojownika, która poprzedza nasz psalm (psalm 144 (143 w Wulgacie)).

Numery wersetów są w obu numeracjach te same: «psalm 145 18» to werset 18 i u Wujka, i w Biblii Tysiąclecia.

Psalm 145 — interpretacja

Tytuł brzmi: „Pieśń pochwalna Dawidowa” (w. 1). To jedyny psalm, który tekst hebrajski tak zatytułował, tehillah, „pieśń pochwalna”: od liczby mnogiej tego słowa, tehillim, pochodzi hebrajska nazwa całej Księgi Psalmów. W oryginale jest to akrostych: każdy werset zaczyna się od kolejnej litery alfabetu hebrajskiego, jakby chwalić Boga od pierwszej do ostatniej litery. Przekład tego nie odda, ale tłumaczy to tok psalmu, który idzie krótkimi zdaniami, jedno na literę. Dawid o nic nie prosi. Błogosławi.

Na każdy dzień będę cię błogosławił (w. 1-7)

„Wywyższać cię będę, Boże, królu mój, i będę błogosławił imię twoje na wieki i na wieki wieków” (w. 1). Król Izraela nazywa Boga „królem moim”: uznaje się za lennika innego władcy. Werset następny nadaje chwale rytm: „Na każdy dzień będę cię błogosławił” (w. 2); Kościół przejął go w hymnie Te Deum: Per singulos dies benedicimus te. Potem wyznanie wielkości bez miary: „Wielki Pan i bardzo chwalebny, a wielkości jego nie masz końca” (w. 3). Ponieważ nikt jej nie wyczerpie, chwała przechodzi z pokolenia na pokolenie (w. 4), które będą opowiadać dzieła Boże i „ze sprawiedliwości twojej będą się weselić” (w. 7).

Psalm 145 8-9: litościwy i miłościwy Pan

Środek psalmu powtarza niemal dosłownie objawienie na Synaju, gdy Pan przechodził przed Mojżeszem i nazwał siebie „miłosierny i łaskawy, cierpliwy i mnogiej litości i prawdziwy” (Wj 34,6). Psalmista mówi: „Litościwy i miłościwy Pan, cierpliwy i wielce miłosierny!” (w. 8), i rozciąga tę dobroć na całe stworzenie: „Słodki Pan dla wszystkich, a miłosierdzie jego nad wszystkimi dziełami jego!” (w. 9). To jeden z wielkich tekstów Starego Testamentu o miłosierdziu Boga; stąd częste pytania o «psalm 145 8 9».

Królestwo wszystkich wieków (w. 10-13)

Dzieła Boże Go chwalą, a święci Go błogosławią (w. 10): „Sławę królestwa twego będą opowiadać i o potędze twojej mówić będą” (w. 11), aby oznajmili ją «synom człowieczym» (w. 12). Werset 13 ogłasza: „Królestwo twoje - to królestwo wszystkich wieków, a panowanie twoje od pokolenia w pokolenie”. Św. Augustyn w Enarrationes in Psalmos rozumie to królestwo jako królestwo Chrystusa, o którym anioł mówi Maryi: „a królestwu jego nie będzie końca” (Łk 1,33).

Otwarta ręka Boga (w. 14-21)

„Wspiera Pan wszystkich, którzy upadają, i podnosi wszystkich powalonych” (w. 14). Potem dwa wersety, które łacińskie chrześcijaństwo przez wieki odmawiało przy stole: „Oczy wszystkich nadzieję mają w tobie, Panie, a ty dajesz im pokarm czasu słusznego” (w. 15); „Ty otwierasz rękę swoją i napełniasz wszystko, co żyje, błogosławieństwem” (w. 16). Tę samą myśl podejmie Jezus, wskazując na ptaki: „a Ojciec wasz niebieski żywi je” (Mt 6,26).

Werset 18 należy do najbardziej ukochanych: „Bliski jest Pan wszystkim, którzy go wzywają, wszystkim, którzy go wzywają w prawdzie” (w. 18). Łacina mówi in veritate: nie chodzi o powtarzanie słów, ale o prawdę serca. Bóg spełnia wolę tych, którzy się Go boją (w. 19), strzeże tych, którzy Go miłują (w. 20), a ostatni werset rozszerza chwałę na „wszelkie ciało” (w. 21).

Werset, którego brak w hebrajskim

Osobliwość tekstu dotyczy wersetu 13. W akrostychu przekazanym przez tekst hebrajski brakuje wersetu na literę nun: po mem przychodzi od razu samech. Septuaginta i Wulgata go zachowały, a ks. Wujek oddaje go na końcu wersetu 13: „Wierny Pan we wszystkich słowach swoich i święty we wszystkich czynach swoich”. Ten wiersz ma też rękopis hebrajski Psalmów znaleziony w Qumran nad Morzem Martwym: potwierdzenie tekstu, który Kościół otrzymał w Biblii greckiej i łacińskiej.

Liturgia nigdy o nim nie zapomniała: w nieszporach soboty trzecia antyfona tego psalmu brzmi właśnie Fidelis Dominus in omnibus verbis suis: et sanctus in omnibus operibus suis.

Psalm 144 w liturgii 1962 roku

Nieszpory soboty. W brewiarzu rzymskim 1962 roku, który idzie za tygodniowym psałterzem św. Piusa X (1911), psalm 144 zamyka nieszpory soboty, podzielony na trzy części, po psalmie 143, Benedictus Dominus. Trzy antyfony pochodzą z samego psalmu: Magnus Dominus et laudabilis nimis: et magnitudinis ejus non est finis (w. 3), Suavis Dominus universis: et miserationes ejus super omnia opera ejus (w. 9) i Fidelis Dominus in omnibus verbis suis (w. 13). U progu niedzieli Kościół śpiewa wieczne królestwo Boga. Oficjum możesz odmówić w brewiarzu, a o tej godzinie przeczytasz w artykule o nieszporach.

Adwent. Werset 18 tworzy graduał IV niedzieli Adwentu, Prope est Dominus omnibus invocantibus eum: omnibus qui invocant eum in veritate, z wersetem Laudem Domini loquetur os meum (w. 21); ten sam graduał śpiewa się w środę Suchych Dni Adwentu. Na kilka dni przed Bożym Narodzeniem Kościół ogłasza, że Pan jest blisko.

Boże Ciało. Graduał uroczystości Bożego Ciała to Oculi omnium in te sperant, Domine: et tu das illis escam in tempore opportuno, z wersetem Aperis tu manum tuam (w. 15-16): pokarm dany „czasu słusznego” staje się Chlebem eucharystycznym. Ten sam graduał wraca w XX niedzielę po Zesłaniu Ducha Świętego i w czwartek III tygodnia Wielkiego Postu.

Najświętsze Imię Jezus. W święto Imienia Jezus, obchodzone w niedzielę między Obrzezaniem a Objawieniem, a gdy jej brak, 2 stycznia, werset Alleluja to werset 21: Laudem Domini loquetur os meum, et benedicat omnis caro nomen sanctum ejus.

Przy stole. Wersety 15 i 16, Oculi omnium in te sperant, Domine, otwierają tradycyjne błogosławieństwo stołu przed obiadem, podane w brewiarzu rzymskim; po posiłku dziękuje się wersetem 10, Confiteantur tibi, Domine, omnia opera tua.

Chwała na każdy dzień

Werset 2 nadaje psalmowi szczególny charakter: to chwała codzienna, nie chwała wielkich okazji. Tak odczuwała go także tradycja żydowska: Talmud w traktacie Berakhot uczy, że kto odmawia go trzy razy dziennie, jest synem świata przyszłego, a synagoga modli się nim codziennie. Kościół, który śpiewa go co tydzień w wigilię dnia Pańskiego i uczynił z niego Per singulos dies hymnu Te Deum, przejął jego ducha: chwalić Boga nie dlatego, że otrzymało się łaskę, ale dlatego, że On jest wielki, dobry i wierny.

Jak się modlić psalmem 145?

Przed posiłkiem. Wersety 15 i 16, po łacinie albo po polsku, przed pobłogosławieniem jedzenia. Można ich uczyć dzieci jako pierwszej modlitwy dziękczynnej.

Codziennie. Werset 2 to proste postanowienie: codzienna chwała, choćby krótka, bez względu na stan duszy.

Po upadku. Werset 14 odmawia się po grzechu albo porażce: Bóg podnosi tych, którzy upadają.

Gdy Bóg wydaje się daleko. Werset 18 przypomina, że jest blisko tych, którzy wzywają Go szczerym sercem.

W sobotę wieczorem, z Kościołem, który śpiewa go w nieszporach, by przygotować niedzielę. Psalm należy do rodziny wielkich hymnów Psałterza: psalmu 103 (102 w Wulgacie), „Błogosław, duszo moja, Panu”, psalmu Lauda, anima mea, który po nim następuje, i psalmu 150, końcowego alleluja księgi. Kończy się go doksologią Chwała Ojcu.

Często zadawane pytania

Dlaczego psalm 145 nazywa się też psalmem 144?

Bo istnieją dwie numeracje Psałterza. Współczesne Biblie idą za tekstem hebrajskim i liczą go jako 145; Wulgata i Septuaginta, a za nimi liturgia, jako 144. To ten sam Exaltabo te, Deus meus rex. Psalm 145 Wulgaty to natomiast Lauda, anima mea.

Co mówi psalm 145, werset 18?

U ks. Wujka: „Bliski jest Pan wszystkim, którzy go wzywają, wszystkim, którzy go wzywają w prawdzie”. Bóg jest blisko modlitwy, która rodzi się z prawdy serca. Kościół śpiewa ten werset w IV niedzielę Adwentu, Prope est Dominus.

Co mówi psalm 145, wersety 8-9?

U ks. Wujka: „Litościwy i miłościwy Pan, cierpliwy i wielce miłosierny! Słodki Pan dla wszystkich, a miłosierdzie jego nad wszystkimi dziełami jego!”. To echo objawienia imienia Bożego na Synaju (Wj 34,6) i jedno z najpełniejszych wyznań Bożego miłosierdzia w Starym Testamencie.

Dlaczego mówi się, że psalm 145 jest alfabetyczny?

Bo w hebrajskim każdy werset zaczyna się od kolejnej litery alfabetu. Ta forma wyraża chwałę pełną, od pierwszej do ostatniej litery. W przekazanym tekście hebrajskim brakuje wiersza na literę nun, który Wulgata i ks. Wujek zachowują w wersecie 13.

Czy psalm 145 to modlitwa przed jedzeniem?

Tak. Wersety 15 i 16, „Oczy wszystkich nadzieję mają w tobie, Panie, a ty dajesz im pokarm czasu słusznego”, od wieków otwierają błogosławieństwo stołu. Msza Bożego Ciała śpiewa je w graduale.

Kiedy Kościół śpiewa psalm 145?

W brewiarzu 1962 roku w nieszporach soboty, w trzech częściach. W Mszale jego wersety tworzą graduał IV niedzieli Adwentu i graduał Bożego Ciała, a także werset Alleluja w święto Najświętszego Imienia Jezus.