Psalm 13 (12 w Wulgacie): Dokądże, Panie? Zapominasz o mnie do końca?

Psalm 13 czy psalm 12?

Numer 13 pochodzi z numeracji hebrajskiej, za którą idą Biblie współczesne, w tym Biblia Tysiąclecia. Wulgata i Septuaginta łączą psalmy 9 i 10 hebrajskie w jeden, więc liczą ten psalm jako psalm 12: pod tym numerem znają go Brewiarz, Mszał, Ojcowie Kościoła i Biblia ks. Wujka. Tekst jest ten sam, a rozpoznasz go po pierwszych słowach, po łacinie Usquequo, Domine, oblivisceris me in finem? Pełne zestawienie znajdziesz na stronie Księgi Psalmów.

Ta różnica rodzi dwa nieporozumienia:

• psalm 13 (hebr.) = psalm 12 (Wulgata): Usquequo, Domine, omawiany na tej stronie;
• psalm 13 Wulgaty = psalm 14 (hebr.): Dixit insipiens, „Rzekł głupi w sercu swoim: «Nie masz Boga.»”

Nieco różni się też podział wersetów. Ks. Wujek, jak Wulgata, umieszcza nagłówek i pierwszą skargę w wersecie 1 i inaczej rozkłada wersety następne; werset odzyskanej ufności pozostaje jednak ostatni, szósty, w obu Bibliach.

Psalm 13 — interpretacja

To jeden z najkrótszych psalmów Psałterza i jeden z najpełniejszych. W kilku wersetach przechodzi całą drogę modlitwy w próbie: skargę, prośbę i ufność.

Skarga: cztery razy „dokąd?” (w. 1-3)

„Dokądże, Panie? Zapominasz o mnie do końca? dokąd odwracasz oblicze swe ode mnie?” (w. 1). Pytanie wraca cztery razy, jak zdyszany oddech. Modlący się czuje się zapomniany przez Boga, potem daleki od Jego oblicza, potem sam ze swoimi myślami: „Dokąd będę układał plany w duszy mojej, boleść w sercu moim przez dzień?” (w. 2). Wreszcie widzi zwycięstwo wroga: „Pókiż będzie się podnosił nieprzyjaciel mój nade mnie?” (w. 3). To nie jest bunt. Kto pyta „dokąd?”, wierzy jeszcze, że próba ma kres i że Bóg może go wyznaczyć.

Prośba: „Oświeć oczy moje” (w. 4-5)

Ton modlitwy się zmienia: już nie pytania, lecz prośby. „Wejrzyj i wysłuchaj mię, Panie, Boże mój! Oświeć oczy moje, bym kiedy nie zasnął na śmierć” (w. 4). Gasnące oczy to dosłownie oczy człowieka wyczerpanego, bliskiego śmierci; światło, o które prosi, to powracające życie. Powodem prośby jest chwała samego Boga: „by kiedy nie rzekł nieprzyjaciel mój: «Przemogłem go.»” (w. 5). Druga połowa wersetu dopowiada: „Którzy mię trapią, będą radzi, jeśli się zachwieję”. Psalmista nie prosi o zemstę, tylko o to, by jego upadek nie stał się triumfem tych, którzy nie znają Boga. Kiedy cierpi sprawiedliwy, w grę wchodzi nie tylko jego los, ale i świadectwo o wierności Boga.

Ufność i pieśń (w. 6)

Na zewnątrz nic się nie zmieniło, a w środku zmieniło się wszystko: „Ale ja ufam w miłosierdziu twoim, rozraduje się serce moje w zbawieniu twoim. Będę śpiewał Panu, który mi dał dobra” (w. 6). Próba się nie skończyła, a psalmista już śpiewa. Ostatnie zdanie, „i będę grał imieniu Pana najwyższego”, jest w Septuagincie i w Wulgacie, a nie ma go w tekście hebrajskim: dlatego przekłady współczesne kończą się nieco wcześniej.

Do jakiego rodzaju psalmów należy psalm 13?

To pytanie często pada w szkole. Psalm 13 jest psalmem błagalnym, a ściślej indywidualną lamentacją: jedna osoba skarży się Bogu w nieszczęściu, prosi o ratunek i kończy wyznaniem ufności. Taki podział psalmów na rodzaje (hymny, psalmy błagalne, dziękczynne, mądrościowe, królewskie) pochodzi od współczesnych biblistów, nie od samego Psałterza, ale dobrze oddaje budowę tego tekstu. Psalm 13 jest wręcz wzorem gatunku, bo w sześciu wersetach mieści wszystkie trzy jego części: skargę (w. 1-3), prośbę (w. 4-5) i ufność (w. 6).

Obraz Boga w psalmie 13

Bóg tego psalmu wydaje się z początku nieobecny: zapomina, odwraca oblicze, milczy. Psalmista nie ukrywa tego wrażenia, mówi o nim wprost samemu Bogu. Ale już to, że się do Niego zwraca, pokazuje, w kogo wierzy: w Boga, który słyszy, może „wejrzeć”, oświecić oczy i zbawić. Na końcu Bóg ukazuje się taki, jaki jest: miłosierny i hojny, „który mi dał dobra”. Psalm uczy więc, że milczenie Boga nie jest Jego nieobecnością, a ciemność próby nie przekreśla Jego miłosierdzia, w którym psalmista złożył nadzieję.

Sen śmierci: lektura Ojców

Św. Augustyn w Objaśnieniach psalmów rozumie poczwórne „dokąd” jako westchnienie duszy, która znosi zwłokę Boga i pragnie Go oglądać. Zatrzymuje się zwłaszcza nad wersetem 4. Oczy, o których mówi psalm, są oczami serca; zasnąć na śmierć to zgodzić się na grzech i w nim pozostać; nieprzyjaciel, który mówi „Przemogłem go”, to diabeł. Światło, o które prosi psalmista, jest światłem łaski, które utrzymuje duszę w czuwaniu.

Tradycja słyszała ten psalm także na ustach cierpiącego Chrystusa, który na krzyżu doświadczył milczenia Ojca: „Boże mój, Boże mój, czemuś mnie opuścił?” (Mt 27,46), to pierwsze słowa psalmu 22 (21 w Wulgacie). Psalm 13 należy do tej samej rodziny modlitw duszy doświadczonej co psalm 6, Domine, ne in furore: „dokąd?” i „czemu?” to pytania, które samo Pismo wkłada w usta sprawiedliwego.

Jan Kochanowski przełożył wierszem cały Psałterz w Psałterzu Dawidowym (1579), więc i ten psalm ma swoją parafrazę poetycką. To piękna polska poezja, ale nie tekst Pisma Świętego: tekst biblijny znajdziesz na tej stronie.

Psalm 13 w liturgii 1962 roku

Kompleta wtorkowa. W Brewiarzu Rzymskim 1962 roku psalm 12 jest drugim psalmem Komplety we wtorek, między psalmem 12 współczesnych Biblii, Salvum me fac, a psalmem 16 (15 w Wulgacie), Conserva me. Antyfona pochodzi z pierwszego z nich: Tu, Domine, servabis nos: et custodies nos in aeternum. Miejsce jest dobrze wybrane: w chwili zasypiania Kościół prosi Boga, by oświecił jego oczy, aby sen ciała nigdy nie stał się snem śmierci. Modlitwę tej godziny znajdziesz w brewiarzu, a jej historię we wpisie o Komplecie.

We Mszy. Psalm daje Mszy kilka śpiewów. Introit Mszy pierwszej niedzieli po Zesłaniu Ducha Świętego to werset 6, Domine, in tua misericordia speravi: exsultavit cor meum in salutari tuo, z wersetem 1, Usquequo, Domine, jako wersetem psalmowym; w Mszale 1962 roku samą niedzielę zajmuje święto Trójcy Przenajświętszej, a tę Mszę odprawia się w dni powszednie następnego tygodnia. Komunią drugiej niedzieli po Zesłaniu Ducha Świętego jest koniec tego samego wersetu: Cantabo Domino, qui bona tribuit mihi: et psallam nomini Domini altissimi. Ofertorium czwartej niedzieli po Zesłaniu Ducha Świętego i soboty drugiego tygodnia Wielkiego Postu to prośba wersetów 4 i 5: Illumina oculos meos, ne umquam obdormiam in morte. Graduał święta Niepokalanego Serca Maryi, 22 sierpnia, zaczyna się od wersetu 6.

Jak się modlić psalmem 13?

Gdy Bóg wydaje się milczeć. Psalm uczy, że możesz powiedzieć Bogu o swoim zmęczeniu i nie stracić wiary. „Dokąd?” powiedziane do Niego jest już modlitwą; powiedziane przeciw Niemu byłoby buntem.

Wieczorem. Jak na Komplecie, werset 4 jest prostą modlitwą przed snem, którą możesz dołączyć do modlitwy wieczornej: prosić, by nigdy nie zasnąć w grzechu i by śmierć nie zaskoczyła cię bez łaski.

W długiej próbie. Choroba, żałoba, oczekiwanie bez końca: psalm daje słowa skardze i prowadzi ją aż do wersetu 6. Odmawiaj go w całości, aby nie zatrzymać się na skardze. Pomocą może być także modlitwa w trudnej sytuacji.

Aby odnowić nadzieję. Werset 6 to akt nadziei w formie modlitwy; możesz go połączyć z aktami wiary, nadziei i miłości.

Kończy się go doksologią Chwała Ojcu.

Często zadawane pytania

Dlaczego psalm 13 nazywa się też psalmem 12?

Bo Wulgata i Septuaginta, za którymi idzie liturgia katolicka i Biblia ks. Wujka, łączą psalmy 9 i 10 hebrajskie w jeden. Psalm 13 Biblii współczesnych jest więc psalmem 12 Wulgaty, Usquequo, Domine. Psalm 13 Wulgaty to natomiast Dixit insipiens, psalm 14 Biblii współczesnych.

O czym jest psalm 13?

O człowieku, który w długiej próbie czuje się zapomniany przez Boga. Cztery razy pyta „dokąd?”, potem prosi, by Bóg na niego wejrzał i oświecił jego oczy, a kończy wyznaniem ufności i zapowiedzią pieśni na cześć Pana. W sześciu wersetach mieści się cała droga od skargi do nadziei.

Do jakiego rodzaju psalmów należy psalm 13?

Do psalmów błagalnych, a dokładniej do indywidualnych lamentacji: jedna osoba skarży się w nieszczęściu, prosi o ratunek i wyraża ufność. Ten podział na rodzaje pochodzi od współczesnych biblistów, a psalm 13 jest jego klasycznym przykładem.

Co znaczy „Oświeć oczy moje, bym kiedy nie zasnął na śmierć”?

Dosłownie wyczerpany psalmista prosi, by Bóg przywrócił mu życie, zanim zgasną jego oczy. Św. Augustyn rozumie to o śmierci duszy: zasnąć na śmierć to zgodzić się na grzech. Światło, o które się prosi, jest światłem łaski. Kościół uczynił z tych słów ofertorium Mszy.

Kto napisał psalm 13?

Nagłówek mówi „Na koniec. Psalm Dawidowy”. Tradycja przyjmuje go jako modlitwę króla w próbie, natchnioną przez Ducha Świętego; nie wiadomo, do jakiego wydarzenia z jego życia się odnosi.

Kiedy odmawia się psalm 13?

W Brewiarzu 1962 roku w każdy wtorek wieczorem na Komplecie. Pasuje do każdego czasu próby i do modlitwy wieczornej, a Msza śpiewa jego wersety w niedziele po Zesłaniu Ducha Świętego.