Psalm 12 (11 w Wulgacie): Zbaw mię, Panie, bo ustał święty

Psalm 12 czy psalm 11?

Ten psalm ma w Biblii Tysiąclecia i innych przekładach z hebrajskiego numer 12, a w Wulgacie, w Brewiarzu rzymskim i w przekładzie ks. Wujka numer 11. Wulgata łączy bowiem w jeden psalm hebrajskie psalmy 9 i 10, więc od tego miejsca prawie cały Psałterz przesuwa się o jeden numer. To ten sam tekst, który po łacinie zaczyna się od słów Salvum me fac, Domine, quoniam defecit sanctus.

Numery wersetów są w obu tradycjach te same, bo nagłówek liczy się jako werset 1. Kto szuka «psalm 12 6» czy «psalm 12 7», znajdzie je tutaj jako werset 6 i werset 7.

Uwaga na dwa pomylenia:

• psalm 12 Wulgaty to inny utwór, Usquequo, Domine: „Dokądże, Panie? Zapominasz o mnie do końca?” (Ps 12,1), w Biblii Tysiąclecia psalm 13;
• psalm 11 Biblii Tysiąclecia to In Domino confido, u Wujka „W Panu ja ufam” (Ps 10,2), czyli psalm 10 Wulgaty.

Pełna tabela obu numeracji jest na stronie Księgi Psalmów.

Psalm 12 — interpretacja

To skarga sprawiedliwego, który czuje się sam pośród kłamstwa. Nie żali się przede wszystkim na przemoc, lecz na zepsucie słowa. W połowie psalmu odzywa się sam Bóg, a całość kończy się ufnością w Jego opiekę. Nagłówek, „Na koniec, na oktawę. Psalm Dawidowy” (w. 1), przypisuje psalm Dawidowi, nie podając okoliczności.

„Ustał święty” (w. 2-3)

„Zbaw mię, Panie, bo ustał święty, bo umniejszyły się prawdy wśród synów ludzkich” (w. 2). Łacina mówi w liczbie mnogiej diminutae sunt veritates, „umniejszyły się prawdy”, i Wujek wiernie to zachowuje. Święty Augustyn tłumaczy to obrazem: Prawda jest jedna, jest nią Bóg, ale odbija się w duszach świętych, jak jedna twarz w wielu zwierciadłach; gdy dusze się od niej odwracają, odbicia bledną i prawd wśród ludzi robi się coraz mniej.

Werset 3 mówi, jak do tego dochodzi: „Marne rzeczy mówili, każdy do bliźniego swego, wargami zdradliwymi, dwoistym sercem mówili” (w. 3). Łacińskie in corde et corde, «sercem i sercem», Wujek oddaje słowem „dwoistym”: jedno serce myśli, drugie mówi. Kłamstwo jest najpierw rozdarciem wewnętrznym, a dopiero potem złym słowem.

Język, który uważa się za wolny (w. 4-5)

„Niech zatraci Pan wszelkie usta zdradliwe i język hardo mówiący” (w. 4). Kłamcy mają swoją filozofię: „Pokażemy moc języka naszego, usta nasze z nami są, któż panem naszym jest?” (w. 5). To pycha słowa, które nie uznaje żadnego pana: ani prawdy, ani Boga. Święty Jakub opisze tę samą siłę: „Tak i język jest wprawdzie małym członkiem, ale wielkie rzeczy dźwiga. Oto jak mały ogień jakże wielki las podpala” (Jk 3,5).

Bóg powstaje (w. 6)

W połowie psalmu zmienia się głos: mówi Bóg. „Dla nędzy niedostatnich i dla wzdychania ubogich teraz powstanę, mówi Pan” (w. 6). Możni mówili dużo; ubodzy tylko wzdychają, i to właśnie westchnienie Bóg słyszy. Najgłośniejsi nie mają w tej sprawie ostatniego słowa.

Srebro w ogniu doświadczone (w. 7)

Słowu ludzi psalm przeciwstawia słowo Boga: „Słowa Pańskie słowa czyste, srebro w ogniu doświadczone, wypróbowane z ziemi, siedemkroć przeczyszczone” (w. 7). Srebro przetopione siedem razy nie ma już żadnej domieszki: słowo Boże jest wolne od błędu i dotrzymuje tego, co obiecuje. Siódemka oznacza w Piśmie pełnię i doskonałość. To jedna z najpiękniejszych pochwał słowa Bożego, bliska psalmowi 19 (18 w Wulgacie): „świadectwo Pańskie wierne, dające mądrość prostaczkom” (Ps 18,8).

Boża straż (w. 8-9)

„Ty, Panie, zachowasz nas i będziesz nas strzegł od rodzaju tego na wieki” (w. 8). „Rodzaj” oznacza tu raczej sposób bycia, ród kłamców, niż jedno pokolenie w dziejach. Ostatni werset stwierdza trzeźwo: „Wokoło niezbożnicy chodzą” (w. 9). Zło nie znika, ale sprawiedliwy jest strzeżony pośród niego. Psalm nie obiecuje świata bez kłamstwa; obiecuje Boga, który nie kłamie.

Najważniejsze wersety psalmu 12

Werset 3: „dwoistym sercem”. To krótkie słowo opisuje wszystkie odmiany fałszu: pochlebstwo, obłudę, plotkę, półprawdę. Pan Jezus żąda w zamian prostoty: „Lecz niech mowa wasza będzie: tak, tak; nie, nie. A co nadto więcej jest, od złego jest” (Mt 5,37).

Werset 7: słowo czyste. Ten werset dobrze odmówić przed czytaniem Pisma świętego: przygotowuje do przyjęcia słowa Bożego jak czystego srebra, któremu można całkowicie zaufać.

Werset 8: modlitwa o ochronę. „Ty, Panie, zachowasz nas i będziesz nas strzegł” to zdanie, które Kościół wybrał na antyfonę wieczornej modlitwy (zob. niżej).

Psalm 12 a ósme przykazanie

Psalm nie jest traktatem moralnym, ale Kościół zawsze czytał go w świetle przykazania: „Nie będziesz mówił fałszywego świadectwa przeciw bliźniemu twemu” (Wj 20,16). Katechizm Rzymski, wydany po Soborze Trydenckim, uczy, że przykazanie to zakazuje nie tylko fałszywego świadectwa w sądzie, lecz każdego kłamstwa, obmowy i oszczerstwa, a także pochlebstwa, które szkodzi bliźniemu pozorem życzliwości. Psalm 12 pokazuje korzeń tych grzechów: dwoistość serca, która oddziela słowo od prawdy.

Pokazuje też lekarstwo. Kto słucha słowa Bożego, czystego jak srebro siedem razy oczyszczone, uczy się mówić podobnie: mało, prosto, prawdziwie. Dlatego tradycja duchowa łączy umiłowanie Pisma świętego z umiarem w mowie. Język, który chce być panem samego siebie („któż panem naszym jest?”), staje się narzędziem zła; język oddany Bogu staje się narzędziem chwały.

Psalm 12 u Ojców Kościoła

Nagłówek mówi „na oktawę”, podobnie jak nagłówek psalmu 6. Święty Augustyn widzi w „oktawie” dzień ósmy, dzień zmartwychwstania i sądu, w którym prawda, umniejszona wśród ludzi, zostanie przywrócona. Tradycja odczytała psalm także w odniesieniu do Chrystusa, samej Prawdy, który przyszedł między ludzi mówiących „dwoistym sercem”. Pan przestrzega: „A powiadam wam, że z każdego słowa próżnego, które by wyrzekli ludzie, zdadzą liczbę w dzień sądu” (Mt 12,36).

Psalm ma bliskiego krewnego w psalmie 120 (119 w Wulgacie): „Panie, wyzwól duszę moją od ust nieprawych i od języka zdradliwego!” (Ps 119,2).

Psalm 12 w liturgii 1962 roku

Kompleta we wtorek. W Brewiarzu rzymskim 1962 roku (psałterz św. Piusa X) psalm 11 otwiera Kompletę we wtorek, po nim następują psalm 12 Wulgaty i psalm 16 (15 w Wulgacie), Conserva me, Domine. Antyfona pochodzi z wersetu 8: Tu, Domine, servabis nos: et custodies nos in aeternum. Przed snem Kościół oddaje się Bogu, który strzeże swoich „od rodzaju tego”. O tej godzinie przeczytasz w artykule o Komplecie, a odmówić ją możesz w brewiarzu.

Msza święta. W Mszale 1962 roku ten sam werset jest antyfoną na Komunię w piątek II tygodnia Wielkiego Postu: Tu, Domine, servabis nos, et custodies nos a generatione hac in aeternum.

Jak się modlić psalmem 12?

Wobec kłamstwa i oszczerstwa. Gdy otaczają cię fałszywe słowa, ten psalm oddaje sprawę Bogu i przypomina, że tylko Jego słowo jest pewne. Nie każe odpowiadać kłamstwem na kłamstwo.

Do rachunku sumienia z mowy. Wersety 3-5 są dokładnym rachunkiem sumienia: próżne słowa, pochlebstwo, dwulicowość, przechwałki. Rzucają światło na ósme z dziesięciu przykazań, które zakazuje fałszywego świadectwa.

Wieczorem. Razem z Kościołem, który śpiewa go na Komplecie, oddając noc pod Bożą straż.

Przed czytaniem Pisma świętego. Werset 7 usposabia do przyjęcia słowa Bożego jak czystego srebra.

Psalm kończy się, jak w brewiarzu, słowami Chwała Ojcu.

Często zadawane pytania

Dlaczego psalm 12 nazywa się też psalmem 11?

Bo Wulgata, za którą idą liturgia i przekład ks. Wujka, łączy w jeden psalm hebrajskie psalmy 9 i 10. Psalm Salvum me fac, Domine, w Biblii Tysiąclecia psalm 12, ma tam numer 11. Numery wersetów pozostają te same.

Kto napisał psalm 12?

Nagłówek przypisuje go Dawidowi: „Psalm Dawidowy”. Okoliczności powstania nie zostały podane, a słowa „na oktawę” są najpewniej wskazówką muzyczną, którą Ojcowie odczytywali też duchowo jako zapowiedź dnia ósmego.

O czym jest psalm 12?

O zepsuciu ludzkiej mowy i o wierności słowa Bożego. Sprawiedliwy skarży się, że wokół panują kłamstwo i obłuda; Bóg odpowiada, że powstanie dla ubogich, a Jego słowa są czyste jak srebro oczyszczone siedem razy.

Co znaczy „dwoistym sercem mówili”?

To przekład łacińskiego in corde et corde: mówić jedno, a myśleć drugie. Psalm piętnuje dwulicowość, pochlebstwo i kłamstwo jako wewnętrzne rozdarcie człowieka, zanim staną się złym słowem.

Co znaczy „srebro w ogniu doświadczone […] siedemkroć przeczyszczone”?

Że słowo Boże jest jak srebro przetopione w tyglu siedem razy: czyste, bez żadnej domieszki, w pełni godne zaufania. Liczba siedem oznacza doskonałość.

Kiedy Kościół odmawia psalm 12?

W Brewiarzu 1962 roku otwiera on Kompletę we wtorek, z antyfoną Tu, Domine, servabis nos. Jego werset 8 jest też antyfoną na Komunię w jeden z piątków Wielkiego Postu.