Psalm 53 (52 w Wulgacie): Rzekł głupi w sercu swoim: Nie masz Boga

Psalm 53 czy psalm 52?

Współczesne Biblie, w tym Biblia Tysiąclecia, idą za tekstem hebrajskim i liczą go jako 53; Wulgata i Septuaginta, a za nimi ks. Wujek i liturgia łacińska, jako 52. Różnica bierze się stąd, że Wulgata łączy w jeden psalmy 9 i 10 tekstu hebrajskiego. To ten sam tekst, Dixit insipiens.

Kto szuka «psalm 53», może więc trafić na dwa różne psalmy:

• psalm 53 Wulgaty to Deus, in nomine tuo: „Boże, w imię twoje zbaw mię, i w mocy twojej sądź mię!” (Ps 53, 3), w Biblii Tysiąclecia psalm 54;
• psalm 52 Biblii Tysiąclecia to Quid gloriaris: „Co się przechwalasz ze złości” (Ps 51), w czytelni pod numerem 51.

Także wersety liczy się nieco inaczej: Wulgata łączy tytuł z pierwszym zdaniem psalmu, a tekst hebrajski je rozdziela. Werset 3, o Bogu spoglądającym z nieba, ma jednak ten sam numer w obu Bibliach. Pełna tabela jest na stronie Księgi Psalmów.

Psalm 53 — interpretacja

Tytuł przedstawia go jako „wyrozumienie” Dawida (w. 1), czyli psalm, który poucza. Wskazówka „na Maelet” jest niejasna: myśli się o melodii albo o instrumencie, ale sens nie jest pewny.

Głupi i jego zaprzeczenie (w. 1-2)

„Rzekł głupi w sercu swoim: «Nie masz Boga.»” (w. 1). Głupi w Piśmie to nie człowiek małego rozumu: to ten, kto żyje tak, jakby Boga nie było. Nie musi tego mówić ustami; mówi to „w sercu swoim”, czyli wyborami swojego życia. Skutek przychodzi od razu: „Zepsuli się i obrzydliwymi się stali w nieprawościach, nie masz, kto by dobrze czynił” (w. 2). Zapomnienie o Bogu i zepsucie obyczajów idą razem.

Spojrzenie Boga (w. 3-4)

Głupi myśli, że nikt go nie widzi. Psalm odpowiada, pokazując Boga, który patrzy: „Bóg z nieba spojrzał na synów człowieczych, aby oglądać, czy jest znający albo szukający Boga” (w. 3). Stwierdzenie jest surowe: „Wszyscy odstąpili, razem stali się nieużytecznymi; nie masz, kto by dobrze czynił, nie masz aż do jednego” (w. 4).

Strach prześladowców (w. 5-6)

Bezbożni to ci, „którzy pożerają lud mój jak strawę chleba” (w. 5): uciskają słabych tak naturalnie, jak się je chleb. Ale ich siła jest pusta: „Boga nie wzywali, tam drżeli od bojaźni, gdzie nie było strachu” (w. 6). Ten sam werset zawiera słowa, których nie ma psalm bliźniaczy: „Albowiem Bóg rozsypał kości tych, którzy się ludziom podobają”. Tam, gdzie tekst hebrajski mówi o tych, którzy oblegają lud, Wulgata za Septuagintą czyta qui hominibus placent, «którzy się podobają ludziom». Względy ludzkie, szukanie uznania u innych zamiast u Boga, stają się więc jeszcze jedną postacią zapomnienia o Bogu.

Oczekiwanie zbawienia (w. 7)

Psalm kończy się pragnieniem: „Któż da z Syjonu zbawienie Izraelowi? Gdy Bóg przywróci pojmanie ludu swego, uraduje się Jakub i rozweseli się Izrael” (w. 7).

Bliźniak psalmu 14

Ten psalm powtarza niemal słowo w słowo psalm 14 współczesnych Biblii, 13 w Wulgacie, który zaczyna się tak samo: „Rzekł głupi w sercu swoim: «Nie masz Boga.»”. Psałterz zawiera więc dwa razy tę samą pieśń, z kilkoma różnicami: nasz psalm mówi „Bóg” tam, gdzie tamten mówi „Pan”, a jego werset 6 mówi o rozsypanych kościach tych, którzy podobają się ludziom.

Św. Paweł przytacza te wersety, aby pokazać, że i Żydzi, i poganie są pod grzechem i potrzebują łaski Chrystusa: „Wszyscy odstąpili, stali się razem nieużyteczni, nie ma, kto by czynił dobrze, nie ma ani jednego” (Rz 3, 12). Psalm staje się więc świadkiem nauki o grzechu pierworodnym: bez Boga człowiek nie czyni dobra, które zbawia.

Lektura Ojców Kościoła

Św. Augustyn w Objaśnieniach psalmów podkreśla, że głupi mówi „w sercu swoim” to, czego nie zawsze ośmiela się powiedzieć ustami: można wyznawać Boga wargami, a zapierać się Go czynami. Ateizm psalmu nie jest przede wszystkim teorią, ale sposobem życia. Końcowe pragnienie, zbawienie, które przychodzi z Syjonu, Ojcowie czytają jako oczekiwanie Odkupiciela, który przyjdzie wyzwolić swój lud z najcięższej niewoli, niewoli grzechu.

Kto zadaje sobie samo pytanie o istnienie Boga, znajdzie odpowiedź Kościoła w artykule Czy Bóg istnieje?. Psalm nie przedstawia dowodów: mówi o tym, co dzieje się z człowiekiem, który postanawia żyć bez Boga.

Psalm 52 w liturgii 1962

W Brewiarzu rzymskim 1962 psalm 52 Wulgaty odmawia się w Prymie środy, jako trzeci psalm, po psalmie 25 (26 w Biblii Tysiąclecia), Judica me, Domine, i psalmie 52 (51 w Wulgacie), Quid gloriaris, który także piętnuje człowieka ufającego własnej sile zamiast Bogu. Psalm, który następuje po nim w Psałterzu, psalm 54 (53 w Wulgacie), Deus, in nomine tuo, otwiera nieco później Tercję tego samego dnia. Bliźniaczy psalm 13 odmawia się natomiast w Jutrzni poniedziałku. Oficjum dnia znajdziesz w brewiarzu, a o tygodniowym rozkładzie dawnego Oficjum piszemy w artykule Divinum Officium.

Pryma to Godzina, która poświęca Bogu pracę dnia: powtarzać w każdą środę rano, że głupi żyje tak, jakby Bóg go nie widział, to zaczynać dzień pod Jego spojrzeniem.

Jak się modlić psalmem 53?

• Jako rachunek sumienia. Głupi to nie tylko zdeklarowany ateista: to także chrześcijanin, który postępuje tak, jakby Bóg go nie widział. Zapytaj siebie, w jakich dziedzinach twojego życia Bóg jest jakby nieobecny.
• Przeciw względom ludzkim. Werset 6 przestrzega przed tymi, którzy chcą się podobać ludziom bardziej niż Bogu: módl się o odwagę wiary.
• O nawrócenie niewierzących, gdy zaprzeczenie Boga zdaje się brać górę wokół ciebie.
• Jako oczekiwanie zbawienia. Werset 7 modli się pragnieniem Adwentu: aby z Syjonu przyszło zbawienie.

Często zadawane pytania

Dlaczego psalm 53 nazywa się też psalmem 52?

Z powodu dwóch numeracji Psałterza. Wulgata, ks. Wujek i liturgia katolicka liczą go jako 52, współczesne Biblie jako 53. To ten sam psalm, Dixit insipiens.

O czym jest psalm 53?

Opisuje człowieka, który wyklucza Boga ze swojego życia, i zepsucie, które z tego wynika, potem spojrzenie Boga, który sądzi, i oczekiwanie zbawienia z Syjonu. Św. Paweł przytacza go, aby pokazać, że wszyscy ludzie potrzebują łaski Chrystusa.

Co mówi psalm 53, werset 3?

U Wujka: „Bóg z nieba spojrzał na synów człowieczych, aby oglądać, czy jest znający albo szukający Boga”. Głupi myśli, że nikt go nie widzi, a Bóg patrzy na każdego człowieka i szuka w nim rozumu i pragnienia Boga.

Czym różni się psalm 53 od psalmu 14?

To niemal ten sam tekst. Psalm 53 nazywa Boga Elohim, «Bóg», tam, gdzie psalm 14 mówi «Pan», a w wersecie 6 mówi o rozsypanych kościach tych, którzy się podobają ludziom. Oba zaczynają się od słów „Rzekł głupi w sercu swoim: «Nie masz Boga.»”.

Kto napisał psalm 53?

Tytuł przypisuje go Dawidowi: „Na koniec, na Maelet, wyrozumienie. Dawidowy”, a tradycja przyjmuje to przypisanie. Głównym autorem, jak całego Pisma, jest Duch Święty.

Czy psalm 53 chroni przed złem?

Kościół nie zna używania psalmów jak amuletów, a strach przed urokami to zabobon. Psalm uczy raczej, by bać się tylko Boga: bezbożni „drżeli od bojaźni, gdzie nie było strachu”. Módl się nim z ufnością, zawierzając się Bogu.