Psalm 76 (75 w Wulgacie): Znany jest Bóg w Judzie

Psalm 76 czy psalm 75?

Biblia Tysiąclecia liczy ten psalm jako 76, za tekstem hebrajskim. Wulgata, Brewiarz rzymski i ks. Wujek liczą go jako 75, bo łączą w jeden psalmy 9 i 10. To ten sam psalm, a numery wersetów są w obu tradycjach takie same, bo obie liczą nadpis jako werset 1. Pełna tabela jest na stronie Księgi Psalmów.

Ten sam numer oznacza więc różne teksty:

• psalm 76 Biblii Tysiąclecia = psalm 75 Wulgaty: Notus in Judaea, ta strona;
• psalm 77 Biblii Tysiąclecia = psalm 76 Wulgaty: Voce mea ad Dominum clamavi, noc człowieka szukającego Boga w ucisku, który u Wujka zaczyna się od słów „Głosem moim wołałem do Pana” (Ps 76,2);
• psalm 75 Biblii Tysiąclecia = psalm 74 Wulgaty: Confitebimur tibi, o Bogu sędzi, który poniża i wywyższa (Ps 74).

Psalm 76 — interpretacja

Nadpis (w. 1)

U Wujka nadpis brzmi: „Na koniec, w hymnach. Psalm Asafowy. Pieśń o Asyryjczykach” (w. 1). Asaf był przełożonym śpiewaków ustanowionych przez Dawida; jego imię nosi cała grupa psalmów. Wzmianka o Asyryjczykach jest właściwa Septuagincie i Wulgacie, a tekst hebrajski jej nie ma. Dlatego dawni komentatorzy łączyli psalm z ocaleniem Jerozolimy za króla Ezechiasza, gdy wojsko Sennacheryba, oblegające miasto, zostało porażone w jedną noc: „Stało się tedy owej nocy, przyszedł Anioł Pański i pobił w obozie asyryjskim sto osiemdziesiąt pięć tysięcy” (4 Krl 19,35, w Biblii Tysiąclecia 2 Krl). To tradycyjne odczytanie, nie pewność historyczna: sam psalm nie wymienia ani Ezechiasza, ani Sennacheryba.

Bóg w swoim mieście (w. 2-4)

„Znany jest Bóg w Judzie, w Izraelu wielkie jest imię jego” (w. 2). Jego mieszkanie jest na Syjonie: „I stało się w pokoju miejsce jego, i mieszkanie jego na Syjonie” (w. 3). Tam, gdzie Wulgata mówi in pace, „w pokoju”, tekst hebrajski ma Salem, dawną nazwę Jerozolimy, miasta króla i kapłana Melchizedecha: „Ale Melchizedech, król Salemu, wyniósłszy chleb i wino” (Rdz 14,18). Oba odczytania prowadzą do tego samego: miasto Boga jest miastem pokoju. I właśnie tam Bóg kończy wojnę: „Tam połamał potęgę łuków, tarczę, miecz i wojnę” (w. 4).

Wojownicy uśpieni (w. 5-7)

„Dziwnie zajaśniałeś z gór wiekuistych” (w. 5). Klęska nieprzyjaciół jest opisana jako sen: „Zasnęli snem swoim i nic nie znaleźli bogacze w rękach swoich” (w. 6). Wystarczy jedno słowo Boga: „Od łajania twego, Boże Jakuba, posnęli ci, co wsiedli na konie” (w. 7). Konie i jeźdźcy, chluba starożytnych armii, leżą bez ruchu.

Sąd z nieba (w. 8-10)

„Ty jesteś straszliwy i któż się sprzeciwi tobie w chwili gniewu twego?” (w. 8). Ziemia drży i milknie przed wyrokiem: „Z nieba ogłosiłeś sąd; ziemia zadrżała i umilkła, gdy powstał Bóg na sąd, aby wybawić wszystkich cichych ziemi” (w. 9-10). To zdanie jest sercem psalmu. Gniew Boży ma cel: zbawienie cichych, pokornych, bezbronnych.

Śluby (w. 11-13)

Zwycięstwo Boga zamienia się w liturgię. „Bo myśl człowieka będzie sławić ciebie, a resztki myśli będą ci świętować” (w. 11): wspomnienie ocalenia staje się świętem. Narody wokół zostają zaproszone: „Śluby czyńcie i oddajcie Panu Bogu waszemu” (w. 12), Bogu, „który książętom odejmuje ducha, strasznemu dla królów ziemskich” (w. 13).

Najważniejsze wersety psalmu 76

• Werset 3 (w. 3): „I stało się w pokoju miejsce jego”, po łacinie Factus est in pace locus ejus. Antyfona Wielkiej Soboty.
• Werset 4 (w. 4): Bóg łamie łuki, tarczę i miecz. Psalm o Bogu, który kończy wojny.
• Wersety 9-10 (w. 9): ziemia drży i milknie, gdy Bóg powstaje na sąd. Z nich bierze się ofiarowanie Mszy wielkanocnej.
• Werset 12 (w. 12): „Śluby czyńcie i oddajcie”, antyfona na Komunię jednej z niedziel po Zesłaniu Ducha Świętego.

Lektura Ojców Kościoła

Św. Augustyn w Objaśnieniach psalmów (Enarrationes in Psalmos) wykłada imię Judy jako „wyznanie”: Bóg daje się poznać temu, kto wyznaje swój grzech i Jego chwałę. Miasto pokoju to Kościół; połamane łuki, tarcza i miecz to oręż nieprzyjaciela duszy, zwyciężonego przez Chrystusa.

Werset 10 zapowiada błogosławieństwo z Kazania na górze. Bóg powstaje, „aby wybawić wszystkich cichych ziemi”, a Chrystus powie: „Błogosławieni cisi, albowiem oni posiędą ziemię” (Mt 5,4). Więcej o tym w artykule o Kazaniu na górze.

Psalm pokazuje też, jak Bóg zwycięża. Nie walczy tak jak królowie ziemi: nie trzeba bitwy, wystarczy „łajanie” Boga, by jeźdźcy zasnęli. Tak samo Chrystus zwyciężył nie mieczem, lecz krzyżem, a Jego zwycięstwo objawiło się w ciszy grobu i w poranku zmartwychwstania. Dlatego Kościół, który w Wielki Czwartek i Wielką Sobotę śpiewa ten psalm w Jutrzni, w niedzielę Wielkanocną podejmuje go w ofiarowaniu jako pieśń triumfu. Ziemia, która „zadrżała i umilkła”, to cały świat, który staje w milczeniu przed Bogiem powstającym na sąd.

Psalm należy do rodziny pieśni Syjonu, razem z psalmem 46 (45 w Wulgacie), gdzie Bóg także „Skruszy łuk i zdruzgoce oręż”, i z psalmem 48 (47 w Wulgacie), który opiewa miasto wielkiego Króla.

Psalm 76 w liturgii 1962 roku

Nona czwartku. W psałterzu Brewiarza rzymskiego z 1962 roku psalm 75 odmawia się w Nonie czwartku, w dwóch częściach (wersety 2-7 i 8-13), po psalmie 74, pod antyfoną Invocabimus nomen tuum, Domine: narrabimus mirabilia tua. Możesz go odmawiać w tej godzinie w brewiarzu.

Wielki Tydzień. W Jutrzni Wielkiego Czwartku, w trzecim nokturnie, psalm śpiewa się z antyfoną Terra tremuit et quievit, dum exsurgeret in judicio Deus. W Jutrzni Wielkiej Soboty, także w trzecim nokturnie, antyfona pochodzi z wersetu 3: In pace factus est locus ejus, et in Sion habitatio ejus. Kościół czyta w tych słowach spoczynek Chrystusa w grobie: Jego ciało odpoczywa w pokoju, w oczekiwaniu zmartwychwstania. O tych dniach przeczytasz w artykule o Triduum Paschalnym.

Niedziela Wielkanocna. Mszał z 1962 roku wziął z wersetów 9-10 ofiarowanie Mszy Zmartwychwstania Pańskiego: Terra tremuit, et quievit, dum resurgeret in judicio Deus, alleluja. Psalm mówi exsurgeret, „gdy powstał”; liturgia pisze resurgeret, czyli: gdy zmartwychwstał. Drżenie ziemi z wersetu 9 staje się trzęsieniem ziemi poranka wielkanocnego, gdy Bóg powstaje z grobu, aby sądzić świat i wybawić cichych.

Inne użycia. Wersety 12 i 13, Vovete et reddite Domino Deo vestro, tworzą antyfonę na Komunię siedemnastej niedzieli po Zesłaniu Ducha Świętego.

Jak się modlić psalmem 76?

• Dziękując za ocalenie, gdy niebezpieczeństwo, które wydawało się nieuniknione, zostało oddalone. Psalm uczy, że zwycięstwo należy do Boga.
• Prosząc o pokój z wersetem 4: Bóg łamie łuk i miecz. Dobrze łączy się z modlitwą o pokój.
• Za pokornych i bezbronnych, z wersetem 10, który mówi, że Bóg powstaje na sąd, aby ich wybawić.
• W Wielką Sobotę, z antyfoną In pace factus est locus ejus, czuwając przy grobie Pańskim.
• W Wielkanoc, powtarzając ofiarowanie Terra tremuit i kontemplując ziemię, która drży i milknie przed Zmartwychwstałym.

Zakończ go doksologią Chwała Ojcu.

Często zadawane pytania

O czym jest psalm 76?

To pieśń zwycięstwa: Bóg, który mieszka na Syjonie, połamał oręż nieprzyjaciół, którzy przyszli na Jerozolimę, i powstał na sąd, aby wybawić cichych ziemi. Tradycja łączy go z klęską asyryjskiego wojska Sennacheryba, a Ojcowie czytają w nim zwycięstwo Chrystusa i pokój Kościoła.

Dlaczego psalm 76 to psalm 75 w Wulgacie?

Bo Wulgata i Septuaginta łączą psalmy 9 i 10 tekstu hebrajskiego w jeden. Od tego miejsca ich numeracja jest o jeden niższa. Ks. Wujek i liturgia idą za Wulgatą, Biblia Tysiąclecia za hebrajskim. Tekst jest ten sam.

Kto napisał psalm 76?

Nadpis przypisuje go Asafowi, przełożonemu śpiewaków za Dawida, albo rodowi śpiewaków noszących jego imię. Wulgata dodaje, że jest to „Pieśń o Asyryjczykach”. Tradycja przyjmuje to przypisanie.

Co znaczy Terra tremuit?

To słowa wersetu 9: „ziemia zadrżała i umilkła” przed sądem Bożym. Kościół śpiewa je w ofiarowaniu Mszy wielkanocnej i odnosi do zmartwychwstania Chrystusa.

Dlaczego psalm 76 śpiewa się w Wielką Sobotę?

Bo werset 3, Factus est in pace locus ejus, u Wujka „I stało się w pokoju miejsce jego”, Kościół odnosi do pogrzebu Pana: ciało Chrystusa spoczywa w pokoju grobu w oczekiwaniu zmartwychwstania. Dlatego Jutrznia Wielkiej Soboty czyni z niego antyfonę.

Co znaczy, że Bóg wybawia „cichych ziemi”?

Cisi to ludzie łagodni i pokorni, którzy nie bronią się przemocą. Psalm mówi, że Bóg powstaje na sąd właśnie dla nich, a Chrystus obiecuje im w Kazaniu na górze, że posiądą ziemię.