Psalm 77 (76 w Wulgacie): Głosem moim wołałem do Pana

Psalm 77 czy psalm 76?

Biblia Tysiąclecia i inne nowsze przekłady, które idą za tekstem hebrajskim, liczą ten psalm jako 77; Wulgata i Septuaginta, a za nimi ks. Wujek i liturgia Kościoła, jako 76, bo łączą w jeden hebrajskie psalmy 9 i 10. To ten sam tekst, zaczynający się od słów Voce mea ad Dominum clamavi. Wersety mają te same numery w obu numeracjach, bo tytuł liczy się jako werset 1: szukane «psalm 77 14» i «psalm 77 19» to werset 14 i werset 19 tej strony. Pełna tabela jest na stronie Księgi Psalmów.

Uwaga: kto szuka «psalmu 77» w dawnym mszaliku, u ks. Wujka albo w komentarzu Ojców, znajdzie długi psalm historyczny Attendite, popule meus, „Słuchajcie, ludu mój, zakonu mego”, czyli dzieje Izraela od Morza Czerwonego do Dawida: to psalm 78 nowszych Biblii (77 w Wulgacie).

Psalm 77 — interpretacja

Tytuł przypisuje psalm Asafowi i powierza go Iditunowi: „Na koniec, dla Idituna. Psalm Asafowy” (w. 1). To dwaj z mistrzów śpiewaków ustanowionych przez Dawida do służby w kulcie. Psalm jest dziennikiem jednej nocy niepokoju, w dwóch połowach rozdzielonych decyzją duszy.

Skarga (w. 2-10)

Asaf woła: „Głosem moim wołałem do Pana, głosem moim do Boga, i wysłuchał mię” (w. 2). Udręka jest prawdziwa: „W dzień utrapienia mego szukałem Boga, ręce moje w nocy ku niemu wyciągałem, i nie jestem zawiedziony. Nie chciała się dać pocieszyć dusza moja” (w. 3). Nie śpi: „Oczy moje uprzedzały straże nocne, strwożyłem się, a nie mówiłem” (w. 5).

Wraca myślą do przeszłości: „Rozmyślałem o dniach starodawnych i lata wieczne miałem w pamięci” (w. 6). A potem stawia pytania należące do najtrudniejszych w Psałterzu: „Czyż na wieki Bóg odrzuci i czy już więcej nie będzie łaskaw?” (w. 8); „Czyż Bóg zapomni zmiłować się, albo w gniewie swym wstrzyma miłosierdzie swoje?” (w. 10). Pismo nie wstydzi się tych pytań: daje je modlącemu się, by nie musiał ich ukrywać przed Bogiem.

Zwrot: „Teraz począłem” (w. 11)

Wszystko odwraca się w jednym wersecie: „I rzekłem: «Teraz począłem; ta jest odmiana prawicy Najwyższego»” (w. 11). Łacina, Dixi: Nunc coepi; haec mutatio dexterae Excelsi, stała się droga tradycji duchowej: nawrócenie jest zawsze nowym początkiem i jest dziełem Boga, nie naszym. Tekst hebrajski czyta w tym miejscu raczej skargę; Wulgata widzi w nim przemianę, której Bóg dokonuje w duszy.

Pamięć o cudach (w. 12-21)

Asaf przestaje wpatrywać się w swój ból i opowiada dzieła Boże: „Wspominałem na sprawy Pańskie, bo będę pamiętał o dziwach twoich od początku” (w. 12). Wyznaje: „Boże, w świętości droga twoja! Któryż bóg jest tak wielki, jak Bóg nasz?” (w. 14) i „Ty jesteś ten Bóg, który dziwy czyni” (w. 15). Widzi znowu przejście przez Morze Czerwone, opisane w 14. rozdziale Księgi Wyjścia: „Ujrzały cię wody, Boże, ujrzały cię wody i ulękły się i zadrżały głębiny” (w. 17). Potem przychodzi burza teofanii: „Błyskawice twoje okrąg ziemi oświecały, wzruszyła się i zatrzęsła się ziemia” (w. 19). I wreszcie łagodne zakończenie, obraz pasterza: „Prowadziłeś lud twój jak owce przez rękę Mojżesza i Aarona” (w. 21). Psalm, który zaczął się krzykiem w nocy, kończy się spokojem trzody prowadzonej przez Boga.

Najważniejsze wersety psalmu 77

• Psalm 77, 2-3 — „W dzień utrapienia mego szukałem Boga, ręce moje w nocy ku niemu wyciągałem” (w. 3).
• Psalm 77, 11 — „Teraz począłem; ta jest odmiana prawicy Najwyższego” (w. 11): werset nawrócenia.
• Psalm 77, 14 — „Boże, w świętości droga twoja! Któryż bóg jest tak wielki, jak Bóg nasz?” (w. 14).
• Psalm 77, 19 — „Błyskawice twoje okrąg ziemi oświecały” (w. 19): werset Przemienienia.
• Psalm 77, 20 — „Na morzu jest droga twoja i ścieżki twoje na wodach wielkich, a śladów twoich znać nie będzie” (w. 20).

Kim byli Asaf i Iditun?

Tytuł wymienia dwóch śpiewaków świątyni. Asaf to przełożony śpiewaków ustanowiony przez Dawida, gdy Arka została sprowadzona do Jerozolimy: „Owego dnia uczynił Dawid książęciem na wyznawanie Panu Asafa i braci jego” (1 Krn 16, 7). Iditun pojawia się obok niego i Hemana wśród tych, którzy zostali wybrani, „aby wysławiali Pana, iż na wieki miłosierdzie jego” (werset 41 tego samego rozdziału). Dwanaście psalmów Wulgaty nosi imię Asafa, psalm 49 i psalmy 72-82; trzy noszą imię Idituna (38, 61 i 76). Nie wiadomo na pewno, czy Asaf jest autorem wszystkich, czy tytuł oznacza raczej chór jego synów, który przez wieki nosił jego imię.

Ojcowie Kościoła o psalmie 77

Św. Augustyn w Objaśnieniach psalmów zatrzymuje się nad słowami „Nie chciała się dać pocieszyć dusza moja; wspomniałem na Boga, i uradowałem się” (w. 3-4). Dusza, która cierpi, odrzuca pociechy ziemskie, i właśnie wtedy, wspominając Boga, znajduje radość. Prawdziwa pociecha nie bierze się z zapomnienia bólu, lecz z pamięci o Bogu w samym bólu.

Werset 20 czytano jako obraz Opatrzności: „Na morzu jest droga twoja […] a śladów twoich znać nie będzie”. Bóg przechodzi tam, gdzie człowiek nie widzi drogi; Jego przejście poznaje się dopiero potem, jak Izrael na drugim brzegu. Przejście przez morze jest według św. Pawła figurą chrztu: ojcowie „wszyscy byli ochrzczeni w Mojżeszu, w obłoku i w morzu” (1 Kor 10, 2). Psalm zbliża się tak do psalmu 114 nowszych Biblii, In exitu Israel, gdzie również „Morze ujrzało i uciekło”.

Psalm 77 w liturgii 1962 roku

Piątkowa Kompleta. W psałterzu Brewiarza rzymskiego z 1962 roku psalm 76 odmawia się w piątek na Komplecie, podzielony na dwie części (wersety 2-13 i 14-21), a po nim następuje psalm 86 nowszych Biblii (85 w Wulgacie), Inclina, Domine. Antyfona podejmuje pierwszy werset: Voce mea ad Dominum clamavi: neque obliviscetur misereri Deus. To psalm nocy, w której wyciąga się ręce ku Bogu w ciemności. Znajdziesz go w piątek wieczorem w brewiarzu; o historii tej godziny przeczytasz w artykule o Komplecie.

Wielki Czwartek. W Jutrzni Wielkiego Czwartku, w Ciemnej Jutrzni, psalm 76 zamyka trzeci nokturn, z antyfoną In die tribulationis meae Deum exquisivi manibus meis, wziętą z wersetu 3: Kościół słyszy w nim modlitwę Chrystusa w Ogrójcu, z rękami wyciągniętymi w nocy.

We Mszy. Mszał z 1962 roku bierze z wersetów 15 i 16, Tu es Deus qui facis mirabilia solus, graduał niedzieli Pięćdziesiątnicy (Quinquagesima, ostatniej przed Popielcem; nie mylić z Zesłaniem Ducha Świętego), a z wersetu 19, Illuxerunt coruscationes tuae orbi terrae, antyfonę introitu Przemienienia Pańskiego, 6 sierpnia: światło, które oświeca świat, to światło Taboru.

Jak się modlić psalmem 77?

• W bezsenności. Daje słowa nocnemu niepokojowi i wskazuje wyjście: pamięć. Dobrze łączy się z modlitwą przed snem i z Kompletą.
• W oschłości duchowej. Gdy Bóg zdaje się milczeć, przejdź, jak Asaf, przez to, co uczynił w Piśmie i w twoim życiu.
• By zacząć od nowa. Werset 11, Nunc coepi, to modlitwa kogoś, kto podnosi się po upadku albo wraca do życia chrześcijańskiego po długim zaniedbaniu, na przykład przed spowiedzią.

Dobrze modlić się nim razem z psalmem 88 nowszych Biblii (87 w Wulgacie), drugim wielkim psalmem nocy: „we dnie i w nocy wołałem przed tobą”. Zakończ słowami Chwała Ojcu.

Często zadawane pytania

Dlaczego psalm 77 nazywa się też psalmem 76?

Bo Wulgata łączy hebrajskie psalmy 9 i 10 i od tego miejsca jej numeracja jest o jeden mniejsza. Psalm 77 nowszych Biblii to więc psalm 76 łacińskiej liturgii i ks. Wujka, z tymi samymi numerami wersetów.

Kto napisał psalm 77?

Tytuł przypisuje go Asafowi i powierza Iditunowi, dwóm mistrzom śpiewaków z czasów Dawida. Tradycja przyjmuje to przypisanie, choć nie wiadomo na pewno, czy chodzi o samego Asafa, czy o chór jego potomków.

O czym jest psalm 77?

O przejściu od udręki do ufności przez pamięć. Ten, kto się modli, sądząc, że Bóg ogłuchł, przypomina sobie Jego dawne cuda, wyjście z Egiptu i przejście przez morze, i odnajduje pokój.

Co znaczy „Teraz począłem” w wersecie 11?

To zwrot psalmu: po pełnych lęku pytaniach modlący się postanawia zacząć od nowa i uznaje, że ta przemiana pochodzi od prawicy Najwyższego. Dla tradycji duchowej jest to formuła każdego nawrócenia.

Co mówi psalm 77, werset 14?

U ks. Wujka: „Boże, w świętości droga twoja! Któryż bóg jest tak wielki, jak Bóg nasz?”. To pierwszy okrzyk drugiej części psalmu, gdy modlący się przestaje patrzeć na swój ból i zaczyna patrzeć na Boga.

Czy psalm 77 to psalm o dziejach Izraela?

To zależy od numeracji. Długi psalm historyczny Attendite, popule meus to psalm 77 Wulgaty i ks. Wujka, ale psalm 78 nowszych Biblii. Psalm 77 nowszych Biblii to omówiony tu Voce mea.