Psalm 80 (79 w Wulgacie): Który rządzisz Izraelem, posłuchaj

Psalm 80 czy psalm 79?

Biblia Tysiąclecia i inne przekłady z hebrajskiego liczą ten psalm jako 80; Wulgata, liturgia łacińska i Biblia ks. Wujka – jako 79, bo łączą w jeden psalm hebrajskie psalmy 9 i 10. To ten sam tekst, psalm winnicy i Pasterza Izraela. Numery wersetów są w obu numeracjach takie same, bo i tu, i tam tytuł liczy się jako werset pierwszy. Pełna tabela jest na stronie Księgi Psalmów.

Kto szuka «psalmu 79», może więc chcieć dwóch różnych tekstów. W numeracji liturgicznej psalm 79 to właśnie nasz psalm. W Biblii Tysiąclecia psalm 79 to inny psalm Asafa, lament nad zbezczeszczoną Jerozolimą, który u ks. Wujka zaczyna się: „Boże, przyszli poganie do dziedzictwa twego, splugawili kościół twój święty” (psalm 78 w Wulgacie). Z kolei psalm 80 Wulgaty to psalm święta, Exsultate Deo: „Sławcie radośnie Boga, pomocnika naszego” (psalm 81 hebrajski).

Psalm 80 – interpretacja

Tytuł przypisuje psalm Asafowi i przeznacza go „dla tych, którzy będą odmienieni” (w. 1). To wskazanie jest niejasne; Ojcowie rozumieli je o tych, których Bóg przemienia swoją łaską. Asaf był lewitą, którego Dawid postawił na czele śpiewaków przed Arką: Pismo wymienia go jako „Asafa przedniejszego” (1 Krn 16,5). Jego imię noszą w Psałterzu dwanaście psalmów (49 oraz 72-82 według Wulgaty). Nie wiadomo na pewno, czy każdy z nich wyszedł spod jego ręki, czy z kręgu śpiewaków, który od niego wziął nazwę; wymienienie Efraima, Beniamina i Manassesa, czyli pokoleń północy, kazało wielu komentatorom łączyć ten psalm z klęskami Izraela północnego.

Psalm zbudowany jest na refrenie, który powraca trzy razy, za każdym razem dłuższy: „Boże, przywróć nas i ukaż oblicze twoje, a będziemy zbawieni!” (w. 4), potem „Boże zastępów, przywróć nas” (w. 8), wreszcie „Panie, Boże zastępów, przywróć nas i okaż nam oblicze twoje, a będziemy zbawieni!” (w. 20). Imię Boga wydłuża się przy każdym powtórzeniu, tak jak modlitwa staje się coraz bardziej natarczywa. Łacina mówi converte nos: „nawróć nas”. Zbawienie zaczyna się od nawrócenia, a to nawrócenie jest dziełem Boga – człowiek prosi, by Bóg sam go do siebie zawrócił.

Pasterz Izraela (w. 2-7)

Lud zwraca się do swego pasterza: „Który rządzisz Izraelem, posłuchaj! Który prowadzisz jak owce Józefa, który siedzisz na cherubinach, ukaż się” (w. 2). Ten Pasterz jest zarazem Królem zasiadającym nad cherubinami Arki Przymierza. Lud prosi, by objawił się pokoleniom Efraima, Beniamina i Manassesa, i by powstał: „Wzbudź moc twoją i przyjdź, abyś nas wybawił!” (w. 3). Tymczasem żyje we łzach: „będziesz nas karmić chlebem płaczu i napawać nas łzami obficie?” (w. 6), a sąsiedzi się z niego śmieją.

Winnica (w. 9-17)

Następnie przychodzi przypowieść: „Przeniosłeś winnicę z Egiptu, wygnałeś narody i zasadziłeś ją” (w. 9). Winnica zapuszcza korzenie i napełnia ziemię: „Cień jej okrył góry, a jej gałęzie cedry Boże” (w. 11); wypuszcza latorośle aż do morza i aż do rzeki. Potem przychodzi ruina: „Czemuż rozwaliłeś płot jej i obierają ją wszyscy, którzy mimo idą drogą?” (w. 13). „Zrył ją dziki wieprz z lasu” (w. 14). Psalmista błaga: „Boże zastępów, wróć się, wejrzyj z nieba i obacz, a nawiedź tę winnicę” (w. 15).

Syn człowieczy (w. 18-20)

Modlitwa skupia się wreszcie na jednym człowieku: „Niech będzie ręka twoja nad mężem prawicy twojej i nad synem człowieczym, któregoś sobie umocnił!” (w. 18). A lud przyrzeka wierność: „A nie odstępujemy od ciebie; ożywisz nas, i będziemy wzywać imienia twego” (w. 19).

Najważniejsze wersety psalmu 80

• Werset 2 – „Który rządzisz Izraelem, posłuchaj!” (w. 2): po łacinie Qui regis Israel, intende, słowa, które Kościół śpiewa w Adwencie.
• Werset 3 – „Wzbudź moc twoją i przyjdź, abyś nas wybawił!” (w. 3): Excita potentiam tuam, et veni, wołanie oczekiwania na Mesjasza.
• Werset 4 – refren o obliczu Boga, który powraca w wersetach 8 i 20.
• Werset 15 – „nawiedź tę winnicę” (w. 15): prośba, w której Kościół słyszy zapowiedź Wcielenia.

Oblicze Boga: psalm 80 4

Refren psalmu prosi o jedno: „ukaż oblicze twoje, a będziemy zbawieni!” (w. 4). Dla Izraelity zobaczyć oblicze Boga znaczyło doznać Jego łaski. Tak brzmiało błogosławieństwo, którym kapłani błogosławili lud: „Niechaj pokaże Pan oblicze swoje tobie i niech się zmiłuje nad tobą” (Lb 6,25). Gdy Bóg odwraca oblicze, lud je «chleb płaczu»; gdy je ukazuje, przychodzi zbawienie. Psalm nie prosi więc najpierw o zwycięstwo nad wrogami ani o odbudowę winnicy, lecz o to, by Bóg znów spojrzał na swój lud.

Nowy Testament daje na tę prośbę odpowiedź, której psalmista nie mógł znać. Jezus mówi Filipowi: „kto mnie widzi, widzi i Ojca” (J 14,9), a święty Paweł pisze, że Bóg oświecił nasze serca poznaniem swojej chwały „w obliczu Jezusa Chrystusa” (2 Kor 4,6). Oblicze, o które woła psalm, ukazało się w Betlejem. Dlatego Kościół śpiewa ten psalm w Adwencie: prosi, by Ten, który przyszedł, przyszedł znowu – w łasce do serc i w chwale na końcu czasów.

Winnica Pańska w całym Piśmie

Obraz winnicy przechodzi przez całe Pismo Święte. Izajasz podejmuje go w swojej pieśni: „Bo winnicą Pana zastępów jest dom Izraelów” (Iz 5,7). Jezus opowiada przypowieść o przewrotnych dzierżawcach, w której gospodarz „założył winnicę i płotem ją ogrodził” (Mt 21,33): płot z naszego psalmu, rozwalony z powodu niewierności, powraca w ustach Pana. O przypowieściach Jezusa przeczytasz więcej w artykule przypowieści Jezusa.

Chrystus, prawdziwy szczep winny i Syn Człowieczy

Dla Ojców ten psalm mówi o Chrystusie. Święty Augustyn w Enarrationes in Psalmos rozpoznaje w «mężu prawicy twojej» i w «synu człowieczym» Chrystusa, który siedzi po prawicy Ojca i który w Ewangelii sam nazywał siebie Synem Człowieczym. Spustoszona winnica znajduje swoje wypełnienie w Tym, który mówi: „Jam jest prawdziwy szczep winny, a Ojciec mój jest rolnikiem” (J 15,1). Gdy psalm prosi Boga, by „nawiedził” swoją winnicę, Kościół słyszy w tym nawiedzenie Wcielenia; gdy prosi o ukazanie oblicza, odpowiedzią jest oblicze Syna, który stał się człowiekiem.

Pasterz, do którego woła ten psalm, to ten sam, o którym śpiewa psalm 23 (22 w Wulgacie): „Pan mną rządzi, i na niczym mi schodzić nie będzie”. Bóg, który „siedzi na cherubinach”, jest też opiewany w psalmie 99 (98 w Wulgacie).

Psalm 80 w liturgii 1962 roku

Tercja piątku. W psałterzu Brewiarza Rzymskiego 1962 roku psalm 79 odmawia się w Tercji piątku, podzielony na dwie części (w. 2-8 i 9-20), po których następuje psalm 81 Wulgaty. Antyfona tej Godziny pochodzi z wersetu 3: Excita, Domine, potentiam tuam, ut salvos facias nos. Możesz ją odmówić w brewiarzu na dziś.

Psalm Adwentu. Przede wszystkim jest to psalm Adwentu. Kolekta pierwszej niedzieli Adwentu zaczyna się słowami wziętymi z wersetu 3: Excita, quæsumus, Domine, potentiam tuam, et veni; tak samo zaczyna się kolekta czwartej niedzieli. Introit drugiej niedzieli, Populus Sion, ma za werset psalmowy werset 2: Qui regis Israël, intende. Graduał trzeciej niedzieli, Qui sedes, Domine, super Cherubim, excita potentiam tuam, et veni, jest wzięty z wersetów 2 i 3. Sobota Suchych Dni Adwentu ma introit z tego psalmu: Veni, et ostende nobis faciem tuam, Domine, qui sedes super Cherubim. W Wigilię Bożego Narodzenia graduał Hodie scietis ma za werset Qui regis Israël, intende. Kościół użycza w ten sposób swego głosu ludowi, który czeka na Zbawiciela.

Jak się modlić psalmem 80

• W Adwencie, powtarzając wołanie „Wzbudź moc twoją i przyjdź”, na przykład przy wieńcu adwentowym albo w czasie nowenny przed Bożym Narodzeniem.
• W czasie próby Kościoła, modląc się za winnicę, której płot został rozwalony.
• Jako modlitwę nawrócenia: odmawiaj powoli refren. To prośba, by Bóg sam cię do siebie zawrócił i ukazał ci swoje oblicze.
• W piątek przed południem, z Kościołem, w Tercji.

Zakończ doksologią Chwała Ojcu. W Adwencie możesz dodać wezwanie z kolekty pierwszej niedzieli: Excita, quæsumus, Domine, potentiam tuam, et veni – «Wzbudź, prosimy, Panie, moc Twoją i przyjdź».

Często zadawane pytania

Co oznacza winnica w psalmie 80?

Winnica przeniesiona z Egiptu i zasadzona w Kanaanie oznacza lud Izraela, a w wypełnieniu – Kościół. Ojcowie widzieli w niej zapowiedź Chrystusa, który mówi o sobie: „Jam jest prawdziwy szczep winny” (J 15,1). Rozwalony płot oznacza próby, które Bóg dopuszcza, gdy Jego lud od Niego odchodzi.

Jaki jest refren psalmu 80?

U ks. Wujka: „Boże, przywróć nas i ukaż oblicze twoje, a będziemy zbawieni!” (w. 4), powtórzony w wersetach 8 i 20 z coraz dłuższym imieniem Boga. Po łacinie: Deus, converte nos, et ostende faciem tuam, et salvi erimus.

Kto napisał psalm 80?

Tytuł Wulgaty przypisuje go Asafowi: „Świadectwo Asafowe. Psalm” (w. 1). Tradycja przyjmuje to przypisanie. Imiona Efraima, Beniamina i Manassesa przywołują pokolenia północne Izraela.

Dlaczego psalm 80 jest psalmem adwentowym?

Bo jego wołanie Excita potentiam tuam, et veni to głos oczekiwania na Mesjasza. Kolekty pierwszej i czwartej niedzieli Adwentu zaczynają się tymi słowami, a introit drugiej niedzieli i graduał trzeciej są wzięte z tego psalmu.

Kim jest «syn człowieczy» w psalmie 80?

W pierwszym sensie to król, którego Bóg umocnił dla swego ludu. Ojcowie, ze świętym Augustynem, widzieli w nim Chrystusa, «męża prawicy» Ojca, który w Ewangelii nazywa siebie Synem Człowieczym.

Kiedy psalm 80 odmawia się w brewiarzu?

W Brewiarzu Rzymskim 1962 roku w Tercji każdego piątku. W Mszale jego wersety wracają przez cały Adwent, aż do Wigilii Bożego Narodzenia.