Psalm 82 (81 w Wulgacie): Bóg stanął w zgromadzeniu bogów, «Bogami jesteście»

Psalm 82 czy psalm 81?

To ten sam psalm pod dwoma numerami. Współczesne Biblie, w tym Biblia Tysiąclecia, idą za numeracją hebrajską i nazywają go psalmem 82. Septuaginta, Wulgata, Biblia ks. Jakuba Wujka i tradycyjna liturgia liczą go jako psalm 81, bo psalmy 9 i 10 hebrajskie łączą w jeden. Numery wersetów są w obu Bibliach takie same: wyszukiwany werset 6 psalmu 82, „Bogami jesteście”, jest szósty wszędzie. Pełną tabelę znajdziesz na stronie Księgi Psalmów.

A „psalm 81” współczesnych Biblii, świąteczne wezwanie Exsultate Deo, to w Wulgacie psalm 80.

Psalm 82 — interpretacja

Psalm jest krótki, ale niezwykły: to scena sądu, w której oskarżonymi są sędziowie. Nagłówek przypisuje go Asafowi: „Psalm Asafowy” (w. 1). Asaf był, według Ksiąg Kronik, jednym z przełożonych śpiewaków świątyni za Dawida; jego imię nosi dwanaście psalmów.

Bóg sądzi sędziów (w. 1). „Bóg stanął w zgromadzeniu bogów i w pośrodku bogów sądzi”. Kim są ci „bogowie”? Tradycja żydowska i chrześcijańska, idąc za słowami samego Chrystusa (zob. niżej), rozumiała ich przede wszystkim jako sędziów i władców ludu. Prawo Mojżesza nazywało ich tak, bo sądzili w imieniu Boga: „Bogom uwłaczać nie będziesz, a przełożonemu nad ludem twoim nie będziesz złorzeczył” (Wj 22,28). Ich władza pochodziła od Boga; dlatego Bóg ma prawo stanąć pośród nich i ich osądzić.

Oskarżenie (w. 2-4). Bóg mówi: „Dokądże niesprawiedliwie sądzić będziecie i oglądać się na osobę grzeszników?” (w. 2). Grzechem sędziów jest stronniczość, oglądanie się na osobę, czyli sprzyjanie możnym. Bóg przypomina im ich prawdziwe zadanie: „Czyńcie sprawiedliwość ubogiemu i sierocie, strapionemu i ubogiemu prawo przyznajcie! Wyrwijcie ubogiego, i nędznego z ręki niezbożnego wyzwólcie!” (w. 3-4). Miarą sprawiedliwości jest los najsłabszych.

Ślepota władzy (w. 5). „Nie pojmują ani nie rozumieją, chodzą w ciemnościach; zachwieją się wszystkie podstawy ziemi”. Gdy ci, którzy mają strzec prawa, sami chodzą w ciemności, chwieje się porządek całego świata.

Wyrok (w. 6-7). „Jam rzekł: Bogami jesteście i synami Najwyższego wszyscy. Ale wy pomrzecie jak ludzie, i jak jeden z książąt upadniecie”. Godność, którą Bóg im dał, nie chroni ich przed śmiercią ani przed sądem. Kto nadużywa władzy pochodzącej od Boga, odpowie przed Nim jak każdy człowiek.

Prośba (w. 8). Psalm kończy się wołaniem całego ludu: „Powstań, Boże, sądź ziemię, bo twym dziedzictwem są wszystkie narody!”. Skoro ludzcy sędziowie zawodzą, niech sądzi sam Bóg. To prośba, którą Kościół odnosi do Chrystusa, sędziego żywych i umarłych; zob. sąd ostateczny.

Psalm 82, 6: „Bogami jesteście” w ustach Jezusa

Werset 6 przytoczył sam Pan Jezus. Gdy w święto Poświęcenia świątyni Żydzi chcieli Go ukamienować za to, że nazwał siebie Synem Bożym, odpowiedział: „Czy nie jest napisane w Zakonie waszym: Że «Ja rzekłem: bogami jesteście?»” (J 10,34). I dodał: „Jeżeli tych nazwał bogami, do których stała się mowa Boża a Pisma zmienić nie można” (J 10,35), to tym bardziej nie bluźni Ten, „którego Ojciec poświęcił, i posłał na świat”, gdy mówi „Jestem Synem Bożym” (J 10,36).

Argument jest prosty. Jeżeli Pismo nazywa „bogami” ludzi, którym Bóg powierzył swoje słowo i władzę, to nie można zarzucać bluźnierstwa Temu, który jest Słowem i którego Ojciec posłał. Jezus nie mówi, że jest synem Bożym tak jak sędziowie; przeciwnie, przeciwstawia sędziom, którzy otrzymali słowo, siebie, którego Ojciec poświęcił i posłał. Jego synostwo jest jedyne.

Werset nie znaczy więc, że człowiek jest bogiem z natury. Ani psalm, ani Ewangelia nie dają podstawy do takiej lektury, a psalm od razu dodaje: „ale wy pomrzecie jak ludzie”.

Ojcowie Kościoła: bogowie z łaski

Ojcowie rozwinęli ten werset w kierunku, który ukształtował całą naukę o łasce. Ludzie nie są bogami z natury, ale mogą się nimi stać przez uczestnictwo. Św. Augustyn, objaśniając psalm 50 (49 w Wulgacie), który zaczyna się od słów „Bóg nad bogami Pan przemówił” (Ps 49,1), tłumaczy, że Bóg nazywa bogami ludzi przebóstwionych Jego łaską, a nie zrodzonych z Jego istoty: jeden jest Syn z natury, a my stajemy się synami przez przybrane synostwo. Św. Atanazy wyraził to w słynnym zdaniu z traktatu O Wcieleniu Słowa: Słowo stało się człowiekiem, abyśmy my stali się bogami.

Nowy Testament mówi to samo innymi słowami. Chrystus „dał im moc, aby się stali dziećmi Bożymi, tym, którzy wierzą w imię jego” (J 1,12), a św. Piotr pisze o obietnicach, przez które mamy się stać „uczestnikami boskiej natury” (2 P 1,4). Tak rozumiane „bogami jesteście” jest powołaniem każdego ochrzczonego: życiem łaski uświęcającej, którą Bóg wlewa w duszę; zob. łaska uświęcająca. Ale psalm przypomina też, że ta godność zobowiązuje: kto ją otrzymał i nią nie żyje, usłyszy: „wy pomrzecie jak ludzie”.

Psalm 82 w liturgii 1962

W tygodniowym psałterzu Brewiarza rzymskiego 1962, uporządkowanym przez św. Piusa X w 1911 roku, psalm 81 odmawia się w Tercji piątkowej, godzinie przedpołudniowej. Następuje po dwóch częściach psalmu 80 (79 w Wulgacie), modlitwy za zniszczoną winnicę Izraela, pod wspólną antyfoną Excita, Domine, potentiam tuam, ut salvos facias nos, wziętą z psalmu 79: „Wzbudź moc twoją i przyjdź, abyś nas wybawił!”. Po prośbie o ratunek dla winnicy Kościół prosi Boga, by powstał i sądził ziemię. Oficjum dnia znajdziesz w brewiarzu.

Psalm nie ma własnego miejsca w śpiewach Mszału. Tworzy natomiast rodzinę z innymi psalmami o sprawiedliwości: z psalmem 58 (57 w Wulgacie), który pyta synów człowieczych, czy sądzą sprawiedliwie, z psalmem 94 (93 w Wulgacie), który woła do Boga pomsty, i z psalmem 72 (71 w Wulgacie), który maluje obraz króla według serca Bożego, obrońcy ubogich.

Jak się modlić psalmem 82

Za rządzących i sędziów. Psalm jest naturalną modlitwą za tych, którzy sprawują władzę: by sądzili sprawiedliwie, nie oglądali się na osobę i bronili słabych. Dobrze łączy się z modlitwą za Ojczyznę.

Jako rachunek sumienia. Każdy sprawuje jakąś władzę: w rodzinie, w pracy, w szkole. Pytania psalmu dotyczą każdego: czy sądzę bez stronniczości, czy bronię ubogiego, czy nie chodzę „w ciemnościach” własnego interesu. Konkretną odpowiedź podsuwają uczynki miłosierdzia.

W poczuciu niesprawiedliwości. Kto doznał krzywdy od ludzi, którzy mieli go bronić, może powierzyć swoją sprawę Bogu słowami ostatniego wersetu: „Powstań, Boże, sądź ziemię”.

W dziękczynieniu za łaskę. Werset 6, czytany z Ojcami, przypomina o godności dziecka Bożego otrzymanej na chrzcie. Można za nią dziękować i prosić, by jej nie zmarnować.

Na zakończenie dodaje się, jak w Oficjum, Chwała Ojcu.

Często zadawane pytania

Czy psalm 82 i psalm 81 to ten sam psalm?

To ten sam psalm. Numer 82 pochodzi z numeracji hebrajskiej, używanej przez współczesne Biblie; numer 81 z Septuaginty i Wulgaty, za którą idą ks. Wujek i tradycyjna liturgia. Psalm rozpoznasz po początku: Deus stetit, „Bóg stanął w zgromadzeniu bogów”.

Co znaczy „Bogami jesteście” w psalmie 82?

W psalmie Bóg nazywa tak sędziów i władców, którym powierzył swoją władzę i swoje słowo, a zarazem zapowiada, że umrą jak ludzie, jeśli sądzą niesprawiedliwie. Ojcowie widzieli w tym wersecie także powołanie ochrzczonych, którzy przez łaskę stają się uczestnikami boskiej natury.

Dlaczego Jezus przytoczył psalm 82?

Gdy oskarżano Go o bluźnierstwo, bo nazwał siebie Synem Bożym (J 10,34-36), przypomniał, że Pismo nazywa „bogami” ludzi, do których stało się słowo Boże. Tym bardziej nie bluźni Ten, którego Ojciec poświęcił i posłał na świat. Jezus nie stawia się na równi z sędziami: Jego synostwo jest jedyne.

Kim są „bogowie” w psalmie 82?

Tradycja chrześcijańska, idąc za słowami Jezusa, rozumie ich przede wszystkim jako sędziów i rządzących Izraela, którzy sądzili w imieniu Boga. Prawo Mojżesza używało tego słowa w tym sensie. Psalm nie uczy wielobóstwa: jedynym prawdziwym Bogiem jest Ten, który ich sądzi.

Kto napisał psalm 82?

Nagłówek mówi: „Psalm Asafowy”, po łacinie Psalmus Asaph. Asaf był jednym z przełożonych śpiewaków świątyni za czasów Dawida, a jego imię nosi dwanaście psalmów. Nie wiadomo, czy napisał je sam, czy powstały w kręgu śpiewaków noszących jego imię.

Kiedy Kościół modli się psalmem 82?

W Brewiarzu 1962 psalm odmawia się w piątek w Tercji, po psalmie 79 Wulgaty. Nie ma własnego śpiewu w Mszale. Prywatnie dobrze odmawiać go w intencji rządzących i sędziów albo jako rachunek sumienia z własnej odpowiedzialności.